36 Brygada Armii Krajowej „Żejmiana”

250px|right mały 36 Brygada Armii Krajowej „Żejmiana” – polski oddział partyzancki Okręgu Wilno Armii Krajowej.

Żołnierze brygady brali udział w operacji „Ostra Brama”. W lipcu 1944 brygada liczyła około 360 partyzantów. Walczyli pod Mejszagołami, a następnie w składzie 2 Zgrupowania wyruszyła na Wilno. Chorego dowódcę, który udał się do żony do Wilna, zastępował por. Józef Romejko ps. „Klin”. O świcie 18 lipca 1944, w Puszczy Rudnickiej, 36 Brygada Armii Krajowej została rozbrojona przez zmotoryzowane oddziały Armii Czerwonej.

Formowanie i zmiany organizacyjne Na przełomie lutego i marca 1944, na podstawie rozkazu Komendy Okręgu „Wiano”, komendant inspektoratu BC mjr Mieczysław Potocki ps. „Węgielny” przystąpił do organizowania brygad partyzanckich na terenie inspektoratu. Brygady powstawały na bazie oddziałów partyzanckich (leśnych). Zalążek oddziału stanowiło kilku lub kilkunastu żołnierzy ruchu oporu, którzy w oznaczonym przez dowódcę oddziału dniu i godzinie zabierali z zakonspirowanej skrytki przygotowaną broń i wyruszali do lasu na zbiórkę. Taki oddział powiększał swój stan osobowy i zasoby uzbrojenia, a po osiągnięciu liczby 200–250 ludzi otrzymywał, na wniosek inspektora, nazwę i numer brygady.

W lutym w obwodzie święciańskim utworzono oddział partyzancki „Żejmiana”, z czasem przemianowany na 36 Brygadę „Żejmiana”. Jej dowódcą został por. Witold Kiewlicz ps. „Wujek”.

Działania brygady Działania brygady w czasie Akcji „Burza”

Akcję „Burza” na terenie Inspektoratu BC Okręgu Wilno Armii Krajowej rozpoczął 1 lipca 1944 z własnej inicjatywy dowódca Zgrupowania mjr Mieczysław Potocki ps. „Węgielny” stacjonujący wtedy wraz ze swoim sztabem w Oszmianach. Brygada „Żejmiana” uzupełniała stany osobowe. W tym czasie mocno wzrósł napływ ochotników. Zgłaszali się oni przeważnie bez uzbrojenia. Ponieważ jednak w ostatnich walkach 2 Zgrupowanie zdobyło dość dużo broni, można było przyjmować rekrutów i wcielać ich do oddziałów.

Między 5 a 7 lipca przeprowadził on kilka potyczek koło Santoki z wycofującymi się oddziałami niemieckimi. 6 lipca stoczyła bitwę pod Drużylami na szosie niemenczyńskiej z oddziałem samochodów pancernych. Walka trwała koło godziny.

12 lipca, wykonując rozkaz ppłk. „Wilka” o koncentracji oddziałów okręgu w Puszczy Rydnickiej, mjr „Węgielny” ugrupował swoje brygady w dwie kolumny i około 18.00 rozpoczął marsz do pośredniego rejonu ześrodkowania: Krawczuny – Nowosiółki Płócienniszki – Korwieliszki. 36 Brygada maszerowała w kolumnie południowej. Jeszcze przed świtem 13 lipca brygada siłami głównymi rozlokowała się w Korwieliszkach.

Około 5.30 dowódca zgrupowania nr 2 mjr „Węgielny” przyjął pierwsze meldunki sytuacyjne od pododdziałów 1 Wileńskiej Brygady AK walczących w okolicach Krawczun. Kolejne informacje pochodzące od jeńców niemieckich i wycofujących się żołnierzy sowieckich oraz własna obserwacja terenu skłoniły go podjęcia walki z wycofującymi się oddziałami niemieckimi. Dowodząc ze wzgórza 177,6 w okolicach Nowosiółek Dolnych postawił 23 Brygadzie następujące zadanie: [...] zamknąć drogi wyjścia kolumnie nieprzyjacielskiej maszerującej wzdłuż Wilii z Wilna na zachód poprzez opanowanie wzgórza 129 Skałka – Iwanówka. Być gotowym do wsparcia 4 Brygady na wzgórzu 173,7 płd. m. Girule. Wystawić ubezpieczenie od strony Wilii W pierwszym rzucie na wroga uderzyła 4. i 23 Brygada. By spotęgować uderzenie, mjr „Węgielny” sięgnął też po swój odwód i wprowadził do walki najmłodszy oddział zgrupowania, 36 Brygadę „Żemjana”. Brygada miała nacierać po osi: Nowosiółki Dolne – Pogrunda – Białuny, we współdziałaniu z 4 Brygadą „Narocz” zepchnąć nieprzyjaciela nad Wilię i rozbić go. W tym czasie 23 Brygada Brasławska miała wykonać obejście i odciąć kolumnie nieprzyjacielskiej możliwość odwrotu na wschód. Wykonując rozkaz „Węgielnego” brygada „Żejmiana” uderzyła na rozproszonych przez „Ronina” Niemców i wyszła na przedłużenie prawego skrzydła 4 Brygady. Na tym obszarze działali już spadochroniarze niemieckiego 16 pułku spadochronowego. Najpierw zaatakowali kawalerię „Dobka”, potem starli się z pododdziałami „Żejmiany”, a następnie uderzyli na kompanie strzeleckie „Ronina”. 36 Brygada nie wytrzymała uderzenia doborowej jednostki niemieckiej i po krótkiej walce została zupełnie rozbita. Nieduże grupki partyzantów w nieładzie wycofywały się do Nowosiółek, odsłaniając prawe skrzydło Zgrupowania. Oddziały polskie zmuszone były wycofać się do lasu.

Struktura i obsada personalna Dowództwo: dowódca – kpt. Witold Kiewlicz „Wujek" zastępca dowódcy – por. Józef Romejko „Klin" adiutant – ppor. Stanisław Górski lekarz – Bohdan Buchowski poczet dowódcy Pododdziały: oddział zwiadowczy 1 kompania – ppor. Stefan Piętkiewicz „Młot” 1 pluton – Zygmunt Minejko „Petroniusz” 2 pluton – pchor. Józef Baran „Piotr”, 2 kompania – por. Władysław Sucharzewski „Kruk” (?) pluton – pchor. Alfons Wiesztort „Dobek” 3 kompania – ppor. Leon Saniuk drużyna pionierów drużyna łączności

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Wzmianka o 36 Brygadzie AK "Żejmiana"

Kategoria:Brygady Okręgu Wilno AK Kategoria:Jednostki organizacyjne Armii Krajowej utworzone w 1944 Kategoria:Jednostki organizacyjne Armii Krajowej rozwiązane w 1944