Koncepcja rozwoju intelektualnego (Jeana Piageta) – opiera się na założeniu, że inteligencja jest rozwiniętą formą adaptacji biologicznej, w wyniku której dochodzi do strukturalizowania procesów poznawczych.
Przystosowanie jest rozpatrywane zatem w kategoriach poznawczych – jest zrównoważeniem procesów asymilacji i akomodacji. Zdolność dopasowywania wzrasta dzięki wzrastającej złożoności i stałości struktur poznawczych, które rozwijają się na bazie struktur odziedziczonych (odruchy bezwarunkowe) i tworzą schematy składające się na wiedzę człowieka.
Koncepcja ta została stworzona przez szwajcarskiego psychologa Jana Piageta.
Etapy rozwoju poznawczego Stadium sensoryczno-motoryczne (inteligencji praktycznej) Od urodzenia do ≈ 2. roku życia przedmiotem poznania są stosunki przestrzenne między przedmiotami w otoczeniu dziecka; schematy, które kształtują się w tym okresie: schemat stałego przedmiotu, 8., 9–12. mż. (założenie o jego istnieniu mimo zniknięcia z pola widzenia); schemat uniwersalnej przestrzeni (niezależnej od doznań czuciowych); schemat następstwa czasowego (umożliwiający rejestrowanie kolejności zdarzeń); schemat przyczynowości (system umożliwiający osiąganie pożądanych stanów rzeczy) stopniowy wzrost świadomości sensorycznej i motorycznej dominacja czynności odruchowych, głównym osiągnięciem rozwojowym jest powstanie struktury umożliwiającej przemieszczanie się z miejsca na miejsce – "praktyczna grupa przekształceń"; słabo rozwinięta pamięć; kształtujące się wyodrębnianie siebie od środowiska; kształtowanie się pojęcia istnienia
Fazy stadium sensomotorycznego według Piageta (Bee, 2004).
Faza Wiek w miesiącach Określenie Piageta Charakterystyka 1 0 – 1 Odruchy Powolna zmiana prymitywnych schematów pod wpływem akomodacji; brak naśladowania; brak łączenia informacji z różnych zmysłów. 2 1 – 4 Reakcje kołowe pierwotne Dalsza akomodacja podstawowych schematów (ssanie, chwytanie, patrzenia); początek koordynowania schematów z różnych zmysłów. 3 4 – 8 Reakcje kołowe wtórne Większa świadomość zdarzeń, początek uczenia metodą 'prób i błędów'; początek rozumienia 'pojęcia przedmiotu'. 4 8 -12 Koordynacja schematów Wyraźne zachowania intencjonalne; naśladowanie nowych zachowań; transfer intermodalny. 5 12 – 18 Reakcje kołowe trzeciego rzędu Początek 'eksperymentowania' z zabawami i manipulowaniem przedmiotami. 6 18 – 24 Początki reprezentacji myślowej Rozwój użycia symboli w celu reprezentowania przedmiotów i zdarzeń.
Stadium przedoperacyjne (inteligencji reprezentującej) Trwa od 2. do 7. roku życia. myślenie konkretno-wyobrażeniowe (za pomocą obrazów), intuicyjne i impulsywne myślenie transdukcyjne ("od szczegółu do szczegółu") intensywny rozwój języka rozwój pojęć przyswajanie znaków i symboli (patyk jako łyżka, banan jako telefon) rozumowanie oparte na zdarzeniach zewnętrznych (a nie na operacjach logicznych), które cechuje: nieodwracalność – brak zdolności przekształceń egocentryzm centracja animizm artyficjalizm antropomorfizm sprawiedliwość immanentna interioryzacja – przekształcanie czynności faktycznych w umysłowe, a którego przejawami są: odroczone naśladownictwo zabawa symboliczna wyobrażanie sobie – wywoływanie obrazów umysłowych mowa wewnętrzna kształtująca się zdolność do antycypowania przyszłości
Stadium operacji konkretnych Trwa ≈ 7–11., 12. rok życia.
myślenie słowno-logiczne wykształcone pojęcie stałości objętości i masy odwracalność operacji umysłowych przyswojenie pojęć logicznych oraz zdolność do klasyfikacji hierarchicznej brak myślenia abstrakcyjnego możliwość dokonywania kategoryzacji rozumienie relacji rozumowanie indukcyjne (od szczegółu do ogółu) decentracja
Stadium operacji formalnych Trwa od ≈ 12. roku życia
myślenie hipotetyczno-dedukcyjne (od ogółu do szczegółu) rozwój myślenia abstrakcyjnego dominacja inteligencji werbalnej
Stadium myślenia postformalnego (kontynuacja myśli Piageta) Relatywizm – rozumienie, że wiedza zależy od subiektywnych doświadczeń i punktu widzenia
Dialektyczność – traktowanie rzeczywistości jako takiej, którą charakteryzuje nieustanna zmienność i sprzeczności
Dywergencyjność – myślenie twórcze Krytyka tez Piageta, dotyczących stadiów rozwoju myślenia, doprowadziła wielu badaczy do wyodrębnienia jeszcze jednego stadium myślenia – stadium myślenia postformalnego. Krytyka ta oparta była zarówno na nowszych rozstrzygnięciach teoretycznych, jak i na danych empirycznych.
Zobacz też rozwój moralny
Bibliografia Jean Piaget (1966) Narodziny inteligencji dziecka. Warszawa, PWN. Jean Piaget (1966) Studia z psychologii dziecka. Warszawa, PWN. Jean Piaget (1972) Strukturalizm. Warszawa, PWN. Jean Piaget, Pierre Oleron i in. (1967) Inteligencja. Warszawa, PWN. Helen Bee (2004). Psychologia rozwoju człowieka. Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań.
Kategoria:Psychologia rozwoju człowieka Kategoria:Psychologia osobowości Kategoria:Teorie psychologiczne