thumb| Kryteria konwergencji (również kryteria konwergencji nominalnej, kryteria zbieżności, kryteria z Maastricht) – wprowadzone przez Traktat o Unii Europejskiej wskaźniki ekonomiczne i zasady, jakie powinno spełniać państwo aspirujące do pełnego uczestnictwa w Unii Gospodarczej i Walutowej. Są to zatem warunki konieczne do wypełnienia dla państw członkowskich Unii Europejskiej, które dążą do wprowadzenia euro i zobowiązały się nie przeprowadzać jednostronnej euroizacji. Początkowo kryteria te zapisane były w traktacie o Unii Europejskiej, jednak w wyniku wejścia w życie traktatu lizbońskiego znalazły się one głównie w artykule 140 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dawny Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą) oraz w Protokole nr 13 w sprawie kryteriów konwergencji. W zakresie warunków koniecznych do przyjęcia euro, oprócz niezależności banku centralnego, kraje zobowiązane są wypełnić cztery kryteria: stabilności cen, fiskalne, kursowe i odnoszące się do stóp procentowych.
Kryteria Stabilność cen W odniesieniu do osiągnięcia wysokiego poziomu trwałej zbieżności traktat głosi, że jednym z warunków jest:
Jest to jedno z trzech kryteriów o charakterze monetarnym. Konkretne wskaźniki brane pod uwagę zawarte są w art. 1 Protokołu w sprawie kryteriów konwergencji. Zgodnie z jego treścią poziom inflacji danego państwa w ciągu roku poprzedzającego badanie nie może przekraczać o więcej niż 1,5 punktu procentowego inflacji trzech państw Unii EuropejskiejCzyli może to dotyczyć również państw spoza strefy euro. o najbardziej stabilnym poziomie cen. Inflację tę mierzy się wskaźnikiem HICP, nie zaś CPI.
Sytuacja fiskalna
Zgodnie z treścią traktatu kolejne kryterium dotyczy sytuacji finansów publicznych danego państwa członkowskiego. W myśl art. 2 Protokołu państwo członkowskie nie może być:
Państwo członkowskie nie może być zatem objęte procedurą nadmiernego deficytu (EDP), która związana jest z przekroczeniem wskaźników odnoszących się do sektora instytucji rządowych i samorządowych (). Wskaźniki te wynoszą 3% PKB w odniesieniu do deficytu oraz 60% PKB w odniesieniu do zadłużenia, jednak w praktyce przy ocenie uwzględnia się raczej tendencję, nie zaś poziom wartości referencyjnych w jednym określonym momencie. Ponadto uwzględnia się m.in. wyzwania stojące aktualnie przed budżetem danego państwa, jak np. podejmowanie określonych reform.
Kurs walutowy
Drugim kryterium o charakterze monetarnym jest kryterium kursu walutowego. Zgodnie z art. 3 Protokołu, państwa członkowskie zobowiązane są do uczestnictwa w europejskim mechanizmie kursowym przez minimum dwa lata, bez poważnych napięć. Ocena pomyślności pozostawania w mechanizmie wydawana jest przez Europejski Bank Centralny. W okresie przebywania w ERM II zakazana jest samowolna dewaluacja waluty krajowej względem euro. Obecnie maksymalne dopuszczalne pasmo wahań kursowych wynosi ±15% odchylenia względem wyznaczonego kursu centralnego.
Stopy procentowe Ostatnim kryterium związanym z polityką monetarną jest kryterium stóp procentowych, ściśle określone w art. 4 Protokołu. Przy ocenie jego wypełnienia brane są te same trzy państwa, co przy kryterium inflacyjnym. Kryterium głosi, że w ciągu roku przed badaniem średnia nominalna długoterminowa stopa procentowa nie może przekraczać stopy procentowej wspomnianych państw o więcej niż 2 punkty procentowe. Przy ocenie brane są pod uwagę obligacje skarbowe.
Kryteria konwergencji a Polska thumb|Kryteria konwergencji a Polska we wrześniu 2015Monitor konwergencji nominalnej, Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską, Wrzesień 2015
Od 1 maja 2004 Polska uczestniczy w UGiW, jednak objęta jest derogacją (czasowe wyłączenie spod pewnych zasad prawnych). Ma zatem podobny status jak większość państw, które przystąpiły do UE wraz z nią, odmienny natomiast Danii, która uzyskała klauzulę . Uchylenie derogacji uzależnione jest od wypełnienia kryteriów konwergencji. Bieżące informacje na temat aktualnego stanu ich wypełnienia publikowane są w wydawanym od sierpnia 2009 roku przez Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Wprowadzenia Euro Monitorze konwergencji nominalnej oraz publikowanym co dwa lata przez Europejski Bank Centralny Raporcie o konwergencji.
We wrześniu 2015 roku sytuacja przedstawiała się w sposób następujący:
Kryterium/Wskaźnik Opis Wartość referencyjna Inflacja według HICP(ang. ) 0,8% Deficyt budżetowy Rada Ecofin podjęła 19 czerwca 2015 decyzję, która zakończyła procedurę nadmiernego deficytu wobec Polski. Tym samym Polska zredukowała nadmierny deficyt o rok wcześniej, niż było to rekomendowane przez Radę. W 2014 deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w Polsce wyniósł 3,2% PKB, a przekroczenie wartości referencyjnej wynoszącej 3% PKB wynikało wyłącznie z poniesionego w tym roku kosztu wdrożenia systemowej reformy emerytalnej z 1999 (0,4% PKB). Skorygowana wartość deficytu sektora g.g. w 2014 wyniosła zatem 2,8%. Dług sektora osiągnął natomiast 50,1% PKB. 3,0% PKB Dług publiczny 60% PKB Kurs walutowy 2 lata po wejściu do ERM II Średnia długoterminowa stopa procentowa w ostatnich 12 miesiącach 4,3%
Zobacz też Pakt Stabilności i Wzrostu Pakt fiskalny gospodarka Unii Europejskiej
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Unia Gospodarcza i Walutowa Kategoria:Euro