thumb|275px|13-miesięczny chłopiec z objawami zespołu BOR. Lewe ucho prawidłowo rozwinięte; w obrębie prawego ucha: atrezja przewodu słuchowego oraz nieprawidłowo rozwinięta małżowina uszna. thumb|200px|Dziewczynka z zespołem BOR, obustronna przetoka szyjna Zespół skrzelowo-uszno-nerkowy (zespół BOR, , zespół oskrzelowo-uszno-nerkowy, zespół Melnicka-Frasera; OMIM #113650) – dziedziczna autosomalnie dominująco choroba obejmująca nerki, uszy i szyję. Choroba została zdefiniowana po raz pierwszy w 1975 roku, choć pierwsze opisy zespołu objawów związanych z BOR pojawiły się już w połowie XIX wieku. W zależności od objawów choroba ta jest zwykle wykrywana tuż po urodzeniu lub w okresie dzieciństwa (zdarzają się jednak przypadki znacznie późniejszego wykrycia). Do niedawna w europejskiej nefrologii klasyfikowano wiele przypadków zespołu BOR jako zespół Alporta.

Historia Choroba została po raz pierwszy dokładnie opisana w 1975 przez M. Melnicka, a w 1978 przez F. C. Frasera. Po raz pierwszy jednak zbliżone objawy opisał w 1878 Paget.

Genetyka Choroba występuje z częstością 1:40 000 żywych urodzeń. Przyczyna genetyczna została potwierdzona tylko w niespełna 50% przypadków (wynika to jednak głównie z przyczyn technicznych, w szczególności w wypadku dużych delecji). Są nią mutacje w genach regulatorowych: EYA1 (zlokalizowany na chromosomie 8, [8q13.3]), ponad 100 typów mutacji odpowiedzialnych za BOR, mutacje są podzielone na trzy główne grupy (izoforma A, B i C) (wykryto u 38–40,5% chorych), SIX1 (zlokalizowany na chromosomie 14, [14q23.1]), przynajmniej cztery typy mutacji odpowiedzialne za BOR (wykryto u 5% chorych), SIX5 (zlokalizowany na chromosomie 19, [19q13.32]), przynajmniej cztery typy mutacji odpowiedzialne za BOR (wykryto u ponad 1% chorych).

W wypadku genów EYA1 i SIX1 niektóre mutacje wywołują objawy zespołu skrzelowo-usznego (BO lub BOS). Z powodu podobnych mutacji i nakładających się w wielu przypadkach objawów wielu badaczy uznaje oba te zespoły za przejaw zespołu BOR/BO. Do tej pory nie wiadomo, dlaczego niektóre mutacje w tych genach wywołują objawy nerkowe, a inne nie.

W ponad 90% przypadków choroby (w których wykryto mutacje) mutacja jest dziedziczona, w pozostałych jest to mutacja de novo. Penetracja tych mutacji wynosi ponad 90%. Zmiany fenotypowe są jednak różnie nasilone i zwykle występują tylko dwa lub trzy objawy główne.

W zależności od genu, którego zmutowana forma wywołuje objawy, dzieli się czasem zespół BOR lub BOR/BO(S) na trzy typy: BOR1 (EYA1) (lub BOS1), BOR2 (SIX5), BOR3 (SIX1) (w tym przypadku znacznie częściej mówi się jednak o BOS3).

Diagnostyka Obejmuje: wygląd twarzy, uszu i ich okolic, wygląd szyi, USG szyi, wygląd jamy ustnej (głównie podniebienia), badanie funkcji i budowy nerek: (skład i ilość moczu, USG nerek) tomografia komputerowa, badania słuchu, badanie genetyczne.

Objawy Objawy urologiczne jedno- lub dwustronna hipodysplazja, hipoplazja lub rzadziej aplazja (lub agenezja) nerek (z następową niewydolnością nerek w ok. 6% przypadków, czasem prowadzi nawet do ESRD); Może występować nerka rozdwojona; czasem występuje wtórne wodonercze. 69% chorych wykazuje nieprawidłową budowę nerek, u 15% wpływają one na ich funkcje. W badaniu USG kora nerki jest zwykle hyperechogeniczna. w badaniu histologicznym: zeszkliwienie kłębuszka nerkowego, proliferacja mezangium, rozwarstwienie błony podstawnej; zaburzenia budowy moczowodu (gł. rozdwojony moczowód).

Inne objawy thumb|200px|Przetoka szyjna zaburzenia w budowie małżowin usznych (małżowiny w kształcie kielicha, brak małżowin; 39% chorych), występowanie dołków przedusznych lub zausznych akrochordonów (82% chorych), stenozy lub atrezje przewodu słuchowego, zaburzenia w budowie ucha środkowego (zwykle unieruchomione strzemiączko), zaburzenia w budowie ucha wewnętrznego (przerost ślimaka lub kanałów półkolistych, dysplazja Mondiniego), głuchota o różnym nasileniu (93% chorych; może być to głuchota przewodzeniowa, odbiorcza lub mieszana; 2% dzieci z głęboką głuchotą cierpi na zespół BOR, BOR jest drugą najczęstszą autosomalnie dominująco dziedziczoną przyczyną niedosłuchu/głuchoty u dzieci po zespole Waardenburga); cysty lub przetoki po bokach szyi (w miejscach związanych z przebiegiem embrionalnych łuków gardłowych; przetoki występują u 49% chorych; cysty lub przetoki u 60%); stenozy lub atrezje przewodu łzowego, obniżona masa ciała i asteniczny wygląd, długa, pociągła lub asymetryczna twarz, małe i wąskie podniebienie, rozszczepienie podniebienia, rozdwojenie języczka, wyraźnie nieprawidłowy zgryz;

objawy pojawiające się rzadko: występowanie tkanek ślinianki w przewodzie usznym, krótkowzroczność, porażenie mięśni twarzy.

Kryteria Aby można było zdiagnozować chorobę, chory musi spełniać: przynajmniej trzy duże kryteria, dwa duże i przynajmniej dwa małe, jedno duże kryterium i mieć przynajmniej jednego krewnego pierwszego stopnia spełniającego kryteria BOR.

Zestaw kryteriów 1) Pierwszorzędowe

A) Duże: głuchota, dołeczki przeduszne, zaburzenia budowy/funkcji nerek, zaburzenia rozwojowe związane z łukiem gardłowym (głównie cysty i przetoki).

B) Małe: zaburzenia budowy ucha zewnętrznego, zaburzenia budowy ucha środkowego, zaburzenia budowy ucha wewnętrznego, zauszne akrochordony, inne (zaburzenia budowy podniebienia, asymetria twarzy itd.).

2) Drugorzędowe (obejmują zaburzenia niecharakterystyczne)

Różnicowanie W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić inne rzadkie choroby genetyczne: zespół skrzelowo-uszny (BO lub BOS) – brak objawów nerkowych, zespół skrzelowo-uszno-moczowowdowy (BOU) – objawy nerkowe ograniczone do rozdwojenia miedniczki nerkowej lub rozdwojonego moczowodu, zespół skrzelowo-oczno-twarzowy (BOSF), zespół uszno-twarzowo-szyjny (OFC), zespół Townesa-Brocksa (TBS, REAR).

Leczenie thumb|125px|Ucho zewnętrzne i jego okolica przed operacją plastyczną thumb|125px|Ta sama pacjentka po operacji Leczenie w zespole BOR koncentruje się na kilku głównych problemach: operacyjne leczenie cyst i przetok szyi (możliwość infekcji; szczególnie w przypadku przetok); leczenie dysfunkcji nerek: leczenie chirurgiczne (w razie anomalii układu odprowadzającego mocz), leczenie nerkozastępcze (w tym: dializa, przeszczepienie nerki), obserwacja parametrów nerkowych; leczenie lub rehabilitacja głuchoty: aparaty słuchowe, czasem operacyjne (w wypadku zwężeń lub braku przewodu słuchowego), przy zachowaniu struktur ucha środkowego i wewnętrznego, w anomaliach ślimaka należy rozważyć wszczepienie implantu, chirurgiczne leczenie anomalii małżowiny usznej.

Zobacz też zespół Lachiewicza-Sibleya zespół przyległych genów BOR-zespół Duane’a-wodogłowie

Linki zewnętrzne – Fundacja wpierająca chorych i ich rodziny

OMIM (EYA1) OMIM (SIX5) Nephrology Dialysis Transplantation

Kategoria:Choroby dziedziczone autosomalnie dominująco Kategoria:Choroby układu moczowo-płciowego Kategoria:Rzadkie choroby Kategoria:Zespoły wad wrodzonych