Jan II Jakub Heraklid Despot (rum. Ioan Iacob Heraclid, Despot Vodă; ur. 1511 na Krecie lub na Samos, zm. 1563) – hospodar Mołdawii w latach 1561–1563.
Życiorys Pochodził z Grecji, podawał się za potomka władców wyspy Samos. Był awanturnikiem - najemnikiem, poetą, lekarzem; podczas swych podróży po Europie przeszedł na luteranizm. W latach 50. XVI w. przybył na dwór hospodara Aleksandra Lăpușneanu, gdzie wziął udział w spisku bojarskim, po którego niepowodzeniu musiał uciekać z Mołdawii. Powrócił tam w 1561 na czele oddziałów, które zawdzięczał pomocy Habsburgów i polskiego magnata Olbrachta Łaskiego. Jan Heraklidos przekonał Łaskiego do pomocy oferując mu drugie stanowisko w Mołdawii i zwrot kosztów poniesionych na wyprawę. Po wkroczeniu do Mołdawii oddziały interwenientów pokonały hospodara Aleksandra w bitwie pod Verbia.
Po objęciu tronu mołdawskiego Jan II zamierzał wystąpić przeciwko Turkom, jednak kłopoty finansowe spowodowały, że w 1562 zrezygnował z tych planów i uzyskał zatwierdzenie sułtana. Jego panowanie było jednak krótkie – otaczanie się przez Despota (jak oficjalnie się tytułował) cudzoziemcami i protestantami, ograniczanie wpływów bojarów, próby nałożenia nowych podatków, a do tego konflikt z Olbrachtem Łaskim na tle zwrotu długu za pomoc wojskową, spowodowały bunt bojarów, w którego trakcie Heraklid został zamordowany. Następnie jego głowa została wysłana do sułtana do Konstantynopola.
W okresie swego panowania założył szkołę łacińską w Cotnari, która była odtąd ważnym ośrodkiem kultury zachodniej w Mołdawii. Zaczął też wybijać ze złota pierwszy mołdawski talar według zachodniego systemu monetarnego. Jego próby ograniczenia władzy bojarów poprzez sprowadzenie zachodnich doradców i obciążenie ludzi nowymi podatkami przyspieszyły jego upadek.
Objąwszy tron mołdawski, został pierwszym cudzoziemcem na tronie mołdawskim (w późniejszych czasach osadzanie na tronach mołdawskim i wołoskim cudzoziemców, zwłaszcza Greków, było stałą praktyką turecką).
Heraklid jest głównym bohaterem powieści Teodora Jeske-Choińskiego O mitrę hospodarską.
W 1916 roku odnotowano, że w pobliżu ogrodu klasztoru w Suczawie na starym cmentarzu odkryto grób władcy. Na pokrywie trumny znajdował się napis po łacinie: Johanes Jacobus Heraclides basililicus despata dominus, reglinie Moldaviae, nefanda nephanda ingratitude, proditus miserimed trickidatus interit novembris MDLXIII r.i.p.
Przypisy
Bibliografia J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1970. http://historykon.pl/jakub-basilicus-wielki-awanturnik-i-wladca-moldawii-1561-1563/
Kategoria:Władcy Mołdawii Kategoria:Urodzeni w 1511 Kategoria:Zmarli w 1563 Kategoria:Grecy w Polsce