thumb|Owoce dyni thumb|Hodgsonia heteroclita thumb|Marah oreganus thumb|Tryskawiec sprężysty Dyniowate (Cucurbitaceae Juss.) – rodzina roślin należąca do rzędu dyniowców. Obejmuje ok. 990–1000 gatunków, grupowanych w 97–98 rodzajów. Rośliny te występują w obszarach tropikalnych i subtropikalnych, bardzo nieliczne w strefie umiarkowanej. Obecne są w podobnej liczbie gatunków na Nowym Świecie, jak i na Starym. Stosunkowo największy udział rośliny te mają we florze suchych obszarów Afryki. W Polsce dziko rosną tylko jako gatunki introdukowane rośliny z rodzajów: przestęp (Bryonia), kolczurka (Echinocystis), harbuźnik (Sicyos) i ziemniaczka (Thladiantha). Do rodziny tej należy wiele roślin użytkowych, spożywanych jako warzywa, owoce (głównie rodzaje dynia, ogórek, arbuz), używanych jako rośliny lecznicze i oleiste. Twarde, zewnętrzne części owoców tykwy (tzw. kalabasy) wykorzystywane są jako naczynia i instrumenty, z owoców trukwy wyrabia się tzw. „gąbki roślinne”.
Morfologia Pokrój Rośliny zielne, zwykle jednoroczne lub wieloletnie pnącza, rzadko drewniejące półkrzewy, w przypadku jednego monotypowego rodzaju – niewielkie drzewa (Dendrosicyos). Rośliny często z bulwami korzeniowymi i kłączami, czasem bezlistne i z asymilującą, gruboszowato zgrubiałą łodygą. Pnącza wspinają się za pomocą pojedynczych lub rozgałęziających się (raz lub dwukrotnie) wąsów czepnych pochodzenia pędowego. Owijają się one wokół podpór, przyczepiają się do nich lub wciskają w szczeliny, przy czym ich górna i dolna część zwijają się w przeciwnych kierunkach. Liście Rozwijają się na pędzie skrętolegle, są ogonkowe i pozbawione przylistków. Blaszka liściowa różnokształtna, często pojedyncza, okrągława w zarysie i klapowana, czasem podzielona dłoniasto. Na brzegu blaszki często występują drobne gruczołowate ząbki. Kwiaty Promieniste (rzadko grzbieciste) i pięciokrotne. Najczęściej rozdzielnopłciowe na skutek redukcji pręcików lub słupkowia, odpowiednio w kwiatach żeńskich i męskich, rzadko kwiaty obupłciowe. Wyrastają w kątach liści pojedynczo lub zebrane w różne kwiatostany: pęczki, grona, wiechy, główki, baldachy i kłosy. Szypułka przedłużona w talerzykowato rozszerzone lub lejkowate, dzbankowate albo rurkowato wydłużone dno kwiatowe. Kielich i korona są zrośnięte przynajmniej u podstawy, rzadko płatki korony są wolne. Rzadko też elementy okwiatu występują w innej liczbie niż pięć (od trzech do 10). Spośród pięciu pręcików cztery zrastają się parami, jeden zostaje wolny, czasem też stulają się w centralną kolumienkę. Dolny lub wpół dolny słupek powstaje z trzech (rzadko czterech lub pięciu) owocolistków i zwykle ma wyraźnie zaznaczone ich brzegi. W zalążni jednokomorowej o łożysku ściennym znajdują się zwykle liczne zalążki. Szyjka słupka zwieńczona jest zwykle rozwidlonymi, trzema znamionami. W kwiatach znajdują się często gruczoły wydzielające nektar (miodniki), czasem także olejki. Owoce Mięsiste, jedno- lub wielonasienne jagody (u dyń przekraczających nawet 50 kg wagi) lub torebki, rzadko skrzydlaki i niełupki. Nasiona są zwykle spłaszczone, bezbielmowe, z dużymi liścieniami zawierającymi duże ilości oleju.
Systematyka Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Jedna z rodzin rzędu dyniowców należącego do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych:
Podział rodziny
Podrodzina Actinostemmateae Actinostemma Griff. Bolbostemma Franquet
Podrodzina Cucurbitoideae
Plemię Benincaseae
Plemię Bryonieae Austrobryonia H.Schaef. Bryonia L. – przestęp Ecballium A.Rich. – tryskawiec
Plemię Coniandreae
Plemię Cucurbiteae
Plemię Indofevilleeae H. Schaefer & S. S. Renner Indofevillea Chatterjee
Plemię Joliffieae Ampelosycios Thouars Cogniauxia Baill. Telfairia Hook. – tykwica
Plemię Momordiceae Momordica L. – przepękla
Plemię Schizopeponeae Herpetospermum Wall. ex Benth. & Hook.f. Schizopepon Maxim.
Plemię Sicyoeae
Plemię Siraitieae Siraitia Merr.
Plemię Thladiantheae Baijiania A.M.Lu & J.Q.Li Sinobaijiania C.Jeffrey & W.J.de Wilde Thladiantha Bunge – ziemniaczka
Plemię Gomphogyneae Bentham & J. D. Hooker Alsomitra (Blume) Spach Bayabusua W.J.de Wilde Gomphogyne Griff. Gynostemma Blume Hemsleya Cogn. ex F.B.Forbes & Hemsl. Neoalsomitra Hutch.
Plemię Triceratieae A. Richard Cyclantheropsis Harms Fevillea L. Pteropepon Cogn. Sicydium Schltdl.
Plemię Zanonieae Bentham & J. D. Hooker Gerrardanthus Harv. ex Benth. & Hook.f. Siolmatra Baill. Xerosicyos Humbert Zanonia L.
Przypisy
*