Grenada () – miasto w południowej Hiszpanii, w Andaluzji. W późnym średniowieczu centrum ostatniego państwa muzułmańskiego na Półwyspie Iberyjskim, obecnie stolica prowincji.

Historia VII w. p.n.e. powstanie osady Iberoceltów utrzymującej kontakty z Fenicjanami, Kartagińczykami i Grekami; W V w. p.n.e. kolonia grecka o nazwie Elibyrge lub Elybirge; Po I wojnie punickiej opanowana przez Kartaginę; W czasie II wojny punickiej zdobyta przez Rzymian; zmiana nazwy na Illiberis. Cezar nadał osadzie nazwę Municipium Florentinum Iliberitanu, skróconą później do Florentia; Po najeździe Wizygotów siedziba biskupstwa oraz administracji świeckiej; 551–615 Granada pod panowaniem cesarstwa bizantyńskiego; 615–711 w królestwie Wizygotów; W 711 r. założona przez Arabów w pobliżu starożytnej osady iberyjskiej i rzymskiej o nazwie Garnata lub Garnata al-Yahud; Od 1013–1091 stolica niezależnego państwa berberyjskich Zirydów; 1091–1145 w państwie Almorawidów; 1147–1238 pod rządami Almohadów; W latach 1238–1492 stolica emiratu, rozkwit miasta po zawarciu przymierza z Kastylią. Schronienie znaleźli tutaj islamscy wygnańcy z Kordoby i Sewilli, po zajęciu przez chrześcijan północnej i zachodniej Andaluzji. Grenada stała się największym i najbogatszym miastem Półwyspu Iberyjskiego; 1246 pod zwierzchnictwem (lenno) Kastylii; 2 stycznia 1492 przejęta przez Kastylię jako ostatni punkt oporu muzułmanów; W 1492 utworzenie arcybiskupstwa; 1501 muzułmanom dano do wyboru – chrzest lub wygnanie; 1504 budowa kaplicy królewskiej Capilla Real – miejsca pochówku Królów Katolickich; 1511 budowa Hospital Real; 1523 początek budowy katedry; W 1526 założenie uniwersytetu; 1526 – budowa pałacu Karola V w Alhambrze; Po wygnaniu w 1609–14 morysków (Arabów, którzy przeszli na katolicyzm) regres gospodarczy; 28 stycznia 1810–16 września 1812 pod okupacją francuską; W czasie wojny domowej po stronie Republiki. W sierpniu 1936 zdobyta przez wojska gen. Franco.

Geografia Położona w dolinie rzeki Genil (dopływ Gwadalkiwiru), w Górach Betyckich. W pobliżu najwyższe pasmo Półwyspu Iberyjskiego – Sierra Nevada, a za nim Morze Śródziemne z Costa del Sol.

Klimat

Demografia Rozwój demograficzny Grenady (1900-2010)

Gospodarka thumb|Panorama miasta thumb|Widok na Alhambrę thumb|Pałac Karola V thumb|Katedra w Granadzie widziana z Alhambry Ośrodek handlowy, przemysłowy i kulturalny. Siedziba jednego z czołowych uniwersytetów w kraju. Ważna miejscowość turystyczna, słynna z krajobrazów i zabytków. Znajduje się tutaj stacja kolejowa Granada. W mieście rozwinął się przemysł spożywczy, ceramiczny, chemiczny, włókienniczy oraz obuwniczy.

Zabytki Kto nie widział Grenady, ten niczego nie widział – przysłowie hiszpańskie.

Alhambra, warowny zespół pałacowy zbudowany w XIII w. przez Nasrydów i rozbudowany w XIV w., arcydzieło architektury arabskiej w Hiszpanii, którą cechuje niezwykłe bogactwo dekoracji wnętrz, m.in. arkadowe galerie kolumnowe, stalaktytowe sklepienia, ściany wykładane płytkami azulejos i barwnymi stiukami z ornamentem oraz malowidła ścienne. Alcazaba (zamek), najstarsza część Alhambry, stoi wysoko na górskiej ostrodze nad rzeką Darro. Mexuar, miejsce pracy urzędników dworskich i państwowych, Sala de Mexuar, gdzie odbywały się posiedzenia rządu i królewskiego sądu; Patio de Mexuar (dawny seraj), dziedziniec z fontanną, Cuarto Dorado, imponujące dzieło nasrydzkiej sztuki, (służąca do audiencji prywatnych); Dziedziniec Mirtów, centralny punkt Alhambry; Sala de la Barca (dawna poczekalnia), z sufitem w kształcie łodzi; Sala Ambasadorów;z kopułą – arcydziełem intarsji, wzorem zdobienia reprezentacyjnych sal; (centrum polityczne i dyplomatyczne arabskiej Grenady); Dziedziniec Lwów, najdoskonalszy przykład zdobnictwa mauretańskiego; z fontanną wspartą na 12 lwach; Sala Mozarabów; Sala Królów, z polichromowanymi malowidłami na suficie; Sala Dwóch Sióstr, z gipsowym sklepieniem stalaktytowym, Sala Abencerragów, z kopułą w kształcie gwiazdy. Pałac Karola V, największy obiekt w kompleksie Alhambry, uważany za najpiękniejsze dzieło renesansu poza Włochami. Zbudowany w XVI w. na podstawie projektu hiszpańskiego architekta Pedra Machuca, jako „znak zwycięstwa” chrześcijaństwa, finansowany ze specjalnie utworzonego podatku płaconego przez Arabów. Jest to monumentalna budowla z galeriami i dwukondygnacyjną kolumnadą wokół okrągłego dziedzińca wewnętrznego. Fasada zewnętrzna jest utrzymana w stylu renesansu toskańskiego. W pałacu znajduje się Muzeum Archeologiczne, gdzie przechowywane są znaleziska z Alhambry, oraz Muzeum Sztuk Pięknych, które oferuje przegląd malarstwa szkół związanych z Grenadą oraz gromadzi dzieła pochodzące z rozwiązanych klasztorów Grenady. Generalife, na górnym zboczu Alhambry rozpościera się zespół ogrodowy z pawilonami, który był letnią rezydencją emirów mauretańskich. Obecnie jest wspaniałym przykładem islamskiej sztuki ogrodowej. Katedra Santa María de la Encarnación, gotycko-renesansowa z XVI–XVIII w.; wnętrze o długości 116 i szerokości 67 metrów, pięcionawowe, bogato zdobione rzeźbami, obrazami i wyposażone w dzieła sztuki. Capilla Real, miejsce pochówku Królów Katolickich – Izabeli i Ferdynanda oraz Joanny Szalonej i Filipa Pięknego. Capilla Mayor, w formie kulistej świątyni z bogatym wystrojem plastycznym. Ołtarze: główny – renesansowy z naturalistycznymi rzeźbami i reliefami oraz św. Jakuba Zakrystia ze skarbcem i kolekcją malarstwa flamandzkiego, m.in. Rogiera van der Weydena, Hansa Memlinga. Klasztor kartuzów z kościołem, XVI-XVII wiek, z zakrystią w stylu churrigueryzmu z XVIII wieku; zaliczany do arcydzieł architektury barokowej. Klasztor San Jerónimo, budowa rozpoczęta na polecenie Królów Katolickich w 1496. Karol V wydał rozporządzenie żeby klasztor został poświęcony pamięci dowódcy wojsk hiszpańskich, wicekrólowi Neapolu Gonzalo Fernándezowi de Córdoba. Zwłoki księcia zostały złożone w tym klasztorze. Klasztorowi nadał ostateczny kształt Diego de Siloé, główny architekt budowy od 1528 roku. Kościoły: San Pedro y San Pablo i Santa Ana. Pałace: Casa del Cabildo Antiquo (dawna szkoła wyższa z czasów Maurów) i arcybiskupi z XVII wieku. Kamienice z XVI wieku: Corral de Carbon, Casa de los Tiros, Casa del Castri. Albaicin, stara zabytkowa dzielnica z klimatem mauretańskiej Grenady.

Ludzie urodzeni w Grenadzie Francisco Ayala – hiszpański pisarz Alonso Cano – hiszpański rzeźbiarz, malarz i architekt epoki baroku Manuel Gómez-Moreno González – hiszpański malarz Juanjo Guarnido – hiszpański grafik i rysownik komiksów Ludwik z Grenady – mistyk dominikański Pedro de Mena – hiszpański rzeźbiarz okresu baroku

Miasta partnerskie Aix-en-Provence, Francja Belo Horizonte, Brazylia Bydgoszcz, Polska Coral Gables, Stany Zjednoczone Dubaj, Zjednoczone Emiraty Arabskie Florencja, Włochy Fryburg Bryzgowijski, Niemcy Marrakesz, Maroko Szardża, Zjednoczone Emiraty Arabskie Tetuan, Maroko Tilimsan, Algieria

Przypisy

Bibliografia Nowa encyklopedia powszechna, PWN, Warszawa 1995-1996.

Linki zewnętrzne

Kategoria:Miasta w Andaluzji Kategoria:Grenada (prowincja)