thumb|Starożytności Polskie encyklopedia historyczna J. Moraczewskiego tom I z 1842. Jędrzej Moraczewski, ps. „Gospodarz Jędrzej” (ur. 2 lub 4 lutego 1802 w Dusinie, pow. gostyński, zm. 20 lutego 1855 w Poznaniu) – polski historyk (przedstawiciel lelewelowskiej szkoły historycznej), publicysta, twórca jednej z pierwszych polskich encyklopedii oraz działacz społeczny.
Życiorys Pochodził z rodziny ziemiańskiej Tomasza i Józefy z Kierskich, brat Bibianny. Uczył się w Poznaniu i w szkole wojewódzkiej w Kaliszu, a od 1821 studiował prawo i filozofię na uniwersytetach w Berlinie i Heidelbergu. W 1829 ukończył prawo na Królewskim Uniwersytecie Warszawskim. Pozostał po studiach w Warszawie i pracował w sądownictwie oraz w redakcji „Powszechnego Dziennika Krajowego”.
Po wybuchu powstania listopadowego jako agent Rządu Narodowego pełnił misję dyplomatyczną w Lipsku oraz jeździł po zakup broni do miast niemieckich. Walczył w pułku Grothusa i dosłużył się w nim rangi porucznika. W listopadzie 1831 powrócił do majątku rodziców Zielątkowa k. Obornik. W 1841 po sprzedaniu majątku osiadł na stałe z siostrą w Poznaniu. Był uczestnikiem w prawie wszystkich akcjach, które prowadzone były przez poznańskich organiczników. Współtwórca Bazaru, Banku Ziemiańskiego, oddziałów Centralnego Towarzystwa Rolniczego, Ligi Polskiej. Działał w Towarzystwie Naukowej Pomocy, w Kole Towarzyskim Bazaru, w komitetach zabiegających o założenie stałej sceny polskiej i uniwersytetu w Poznaniu. W 1839 należał do współzałożycieli „Dziennika Domowego”. W Poznaniu w latach 1841–1843 wygłaszał odczyty publiczne poświęcone dziejom Polski i Słowiańszczyzny. Zamieszczał również artykuły w Przyjacielu Ludu, „Tygodniku Literackim”, w którym okresowo prowadził dział historyczny. W założonej w 1842 wraz z K. Libeltem i N. Kamieńskim spółce księgarskiej dla prowadzenia drukarni, księgarni i wypożyczalni książek pełnił główne funkcje.
W latach 1842–1852 wraz z Antonim Poplińskim redagował jedną z pierwszych polskich encyklopedii, dwutomowe „Starożytności Polskie. Ku wygodzie czytelnika porządkiem abecadłowym zebrane”„Starożytności polskie. Ku wygodzie czytelnika porządkiem abecadłowym zebrane”, red. Jędrzej Moraczewski, Emil Kierski, Antoni Popliński, Poznań wyd. Jana Konstantego Żupańskiego, 1842–1852.. W latach 1843–1846 redagował czasopismo „Rok”. Utrzymywał kontakty z Centralizacją Wersalską Towarzystwa Demokratycznego Polskiego, przyjmował emisariuszy i zdobywał sympatyków w Księstwie.
Uczestniczył w konspiracji wielkopolskiej 1846 r. (Centralizacja Poznańska), był członkiem Komitetu Narodowego w powstaniu wielkopolskim 1848 roku. Wówczas wyszło z jego drukarni wiele okolicznościowych odezw i ulotek, a winą za klęskę 1848 obarczył przywódców ziemiańskich. Interesował się ruchem ogólnosłowiańskim. W czerwcu 1848 brał udział w Zjeździe Słowiańskim w Pradze. Był jednym z założycieli Towarzystwa Przemysłowego Polskiego w Poznaniu w 1848 rokuPamiętnik Jubileuszowy Towarzystwa Przemysłowego w Poznaniu 1848–1923, Poznań 1923, s. 7..
Założyciel Towarzystwa Zbieraczów Starożytności Krajowych w Szamotułach działającego w latach 1840–1846, prowadzącego badania archeologiczne na terenie Wielkopolski, ewidencjonującego i kolekcjonującego zabytki przeszłościAndrzej Wierzbicki, Historiografia polska doby romantyzmu, Wrocław 1999..
W latach 1841–1843 brał udział w cyklu wykładów – odczytów publicznych, zorganizowanych z inicjatywy Tytusa Działyńskiego w Sali Czerwonej Pałacu Działyńskich w Poznaniu, gdzie prowadził wykłady z zakresu historii Polski i Słowiańszczyzny. Karol Libelt wykładał estetykę, Teodor Teofil Matecki – fizyki i chemii, Jakub Krotowski-Krauthofer – metodologię prawa, I. Lipski – agronomię, a Fabian Juliusz Sarnecki uczył malarstwa..
Publikacje Dzieje Rzeczypospolitej polskiej, tomy 1–9, 1843–1855 (synteza dziejów polskich doprowadzona do abdykacji Jana Kazimierza w 1668 r.). Opis pierwszego Zjazdu słowiańskiego Gospodarza Jędrzeja opowiednia podług starych księg polskich, t. 1–3, 1850–1854. Starożytności Polskie ku wygodzie czytelnika porządkiem abecadłowym zebrane..., t. 1–2, 1842–1852. Wypadki poznańskie z roku 1848, 1850 (wspomnienia). Włościanin polski ze względu historycznego, statystycznego i politycznego Polska w złotym wieku przedstawiona wyimkami z Dziejów Rzeczypospolitej Polskiej
Zobacz też Joachim Lelewel
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Dzieła Jędrzeja Moraczewskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Centralizacji Poznańskiej Kategoria:Członkowie Ligi Polskiej (1848–1850) Kategoria:Członkowie Towarzystwa Przemysłowego Polskiego w Poznaniu Kategoria:Oficerowie powstania listopadowego Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy mediewiści Kategoria:Powstańcy wielkopolscy (1848) Kategoria:Działacze polistopadowych organizacji rewolucyjnych i niepodległościowych Kategoria:Członkowie Komitetu Narodowego (powstanie wielkopolskie 1848) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan w Poznaniu Kategoria:Uczestnicy Zjazdu Słowiańskiego w Pradze 1848 Kategoria:Urodzeni w 1802 Kategoria:Zmarli w 1855