Podgórz () – część urzędowa Torunia, zlokalizowana na lewobrzeżu, na historycznych Kujawach, dawniej miasto. Podgórz uzyskał lokację miejską w 1611 roku, zdegradowany w 1833 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 1924 roku. Przyłączony do Torunia w 1938 roku. Podgórz ma południkowy układ działek. Główną ulicą Podgórza jest Poznańska (dawniej ulica Główna), pełniąca rolę reprezentacyjną.

Lokalizacja Podgórz zlokalizowany jest w południowo-zachodniej części miasta, od północy graniczy z Piaskami, od wschodu ze Stawkami, od południa z gminą Wielka Nieszawka, zaś od zachodu z Glinkami i gminą Wielka Nieszawka. Granicę z Piaskami wyznaczał strumyk do stawu młyńskiego. Strumyk rozpoczyna się na poligonie, płynie przez Stawki, obok klasztoru franciszkanów, kanałem pod ulicą Poznańską, przez zlewnię przy ulicy Młyńskiej i kanał pod torami kolejowymi, kończąc się w Wielkiej Nieszawce. Na niektórych odcinkach strumyk jest skanalizowany. Za słup graniczny uznawano słup z granitu w pobliżu Kościoła Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Toruniu. Został usunięty w 2007 roku, na jego miejscu ustawiono replikę.

Nazwa Pierwsza wzmianka w źródłach o Podgórzu jest datowana na 16 maja 1555 rok. Treść dokumentu to decyzja Zygmunta II Augusta o odsunięciu od linii brzegowej osady Stara Nieszawa-Dybów i przeniesienie jej na wzniesienie (pod górę). Ze względu na lokalizację, nowa osada przyjęła nazwę Podgórz. Ze względu na trudności z pisownią nazwą, zawierającą litery ó i rz, do 1793 roku w źródłach pojawiały się formy: Podgurz, Podgorz, Podgusz, Podgoz. W 1881 roku burmistrz Torunia Georg Bender zaproponował nazwać miejscowość Diebau. W 1894 roku władze Torunia przygotowały plan budowy Wielkiego Torunia. Według planu Podgórz miał znaleźć się w granicach Torunia i przyjąć nazwę Thorn Süd. Na początku XX wieku władze pruskie proponowały zmienić nazwę miejscowości na Amberg bądź Bergenau. W 1906 roku zaproponowano zmienić nazwę Podgórza na Delbrück, na cześć niemieckiego polityka Clemensa von Delbrücka. Propozycję zablokował sam zainteresowany. We wrześniu 1939 roku komisarz Walter Kiessling przedstawił Albertowi Forsterowi propozycje zmiany nazw lewobrzeżnych dzielnic Torunia. Podgórz miał przyjął nazwę Thorn Amberg i należeć do kwartału Thorn Süd (Toruń Południe). Rozporządzenie zmieniające nazwę Podgórza wydano 4 listopada 1939 roku. Po wojnie wróciła pierwotna polska nazwa Podgórza.

Herb miasta thumb|200px|left|Herb Podgórza na ratuszu Najstarszy znany wizerunek herbu Podgórza pochodzi z 1570 roku i przedstawia Madonnę z Dzieciątkiem. Nieznana jest data zastąpienia Madonny w herbie na św. Mikołaja. Najstarszy znany tłok pieczętny z wizerunkiem św. Mikołaja pochodzi z 1603 roku. Prawdopodobnie zmiana postaci wiązała się z faktu, że Madonna była patronką Torunia, a św. Mikołaj patronem kościoła w Nieszawie-Dybowie. W okresie zaboru pruskiego w tarczy herbu znajdował się orzeł pruski. W 1923 roku Rada Miejska Podgórza zastąpiła pruskiego orła polskim. W 1925 roku Podgórz wrócił do herbu sprzed zaboru pruskiego, zastępując napis łaciński na polski. W 1934 roku ustanowiono ostateczny wzór herbu, według projektu Józefa Wykrzykowskiego. W herbie znalazł się wizerunek św. Mikołaja, stojącego pomiędzy dwiema kolumnami. Na herbie umieszczono również godło państwowe. Po przyłączeniu Podgórza do Torunia herb stał się formą historyczną.

Historia Czasy najdawniejsze thumb|200px|Dawny rynek w Podgórzu thumb|200px|Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła, widok od strony wschodniej Pierwsza źródłowa wzmianka o Podgórzu pochodzi z roku 1555. Początkowo na obszarze Podgórza znajdowała się osada handlowa i rzemieślnicza Nieszawa, rozwijająca się wokół Zamku Dybów. Wskutek interwencji Torunia zamek przenoszono dwukrotnie (na mocy decyzji z 22 września 1460 roku i 16 maja 1555 roku). Prawdopodobnie w 1460 roku część mieszkańców Nieszawy nie zdecydowała się na przeniesienie w nowe miejsce i wbrew zakazowi wydanemu przez króla Kazimierza IV Jagiellończyka zaczęła odbudowywać swoje domy zniszczone podczas wojny trzynastoletniej. Osadę nazwano Starą Nieszawą. W 1555 roku Starą Nieszawę-Dybów przeniesiono na wzniesienie i przemianowano na Podgórz. Podgórz nie miał praw handlowych. Przyjmuje się, że Podgórz powstał na mocy królewskiego dokumentu z 16 maja 1555 roku, jednak osada mogła powstać wcześniej, gdy mieszkańcy Nieszawy opuścili swoje domy, po czyn następnie wszystkie budynki zniszczono. Pierwszy przywilej handlowy dla Podgórza wydał król Stefan Batory dnia 23 grudnia 1576 roku. Prawdopodobnie w 1598 roku powstał kościół św. Anny.

W XVII wieku w Podgórzu mieściły się magazyny, gdzie przechowywano kosy i kamienie młyńskie sprowadzane ze Śląska i Wielkopolski, skąd trafiły finalnie do Torunia. 7 listopada 1611 roku król Zygmunt III Waza nadał Podgórzowi prawa miejskie. Miasto należało do województwa inowrocławskiego. W 1644 roku wybudowano Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła. Kościół konsekrowano w 1659 roku. Kościół należał do zakonu franciszkanów do 1832 roku. W 1765 roku Podgórz liczył 31 domów mieszkalnych i 20 pustych placów. Do 1771 roku liczba zamieszkałych domów wzrosła do 35 i plebanii. W 1771 roku do osiedla włączono część wsi Piaski. 6 marca 1793 roku Podgórz został zajęty przez Prusy.

Lata 1793–1920 thumb|200px|Dawny ratusz W wyniku wojen napoleońskich Podgórz został zajęty przez wojska francuskie dnia 17 listopada 1806 roku. W nocy z 28 na 29 listopada armia pruska bezskutecznie próbowała odzyskać kontrolę nad miejscowością. 15 maja 1809 roku w wyniku starć wojsk francuskich z austriackimi doszło do zniszczenia kilku budynków w Podgórzu. Podczas wojen napoleońskich, 24 stycznia 1813 roku (według innego źródła 23 grudnia 1812) na rozkaz marszałka Davout miasteczko zostało spalone. Przygotowania do zniszczenia miejscowości rozpoczęto 14 stycznia. Zniszczony został m.in. drewniany kościół św. Anny. Podczas pożaru zniszczono dokumenty, w wyniku czego niemożliwe stało się pełne odtworzenie historii Podgórza przed 1811. W 1815 roku Podgórz wrócił pod panowanie Prus. W latach 1815–1819 Wilhelm Stettner sprawował funkcję komisarza tzw. nowych terenów (tj. Podgórza oraz: Piasków, Radziejowa, Silna, Grabowca, Kopanina, regionu dybowskiego, ostrowąskiego i ciechanowskiego), podległych władzom Torunia. W praktyce, ze względu na podeszły wiek Stettnera, terenami zarządzał kierownik biura policji Gottlieb Mellien. W 1828 roku w Podgórzu żyło 583 mieszkańców. W wyniku epidemii cholery liczba mieszkańców spadła do 533 w 1831 roku. Pierwszy przypadek zachorowania zanotowano 20 lipca 1831 roku. Cztery dni później choroba rozprzestrzeniła się z Podgórza do Torunia.

W 1832 roku w Prusach uchwalono nową ustawę o ustroju miasta. W wyniku przeprowadzonej ankiety mieszkańcy Podgórza opowiedzieli się za zrzeczeniem się praw miejskich, gdyż status miasta nakładał większe obowiązki podatkowe. Formalnie Podgórz utracił prawa miejsce rok później. W 1840 roku w Podgórzu znajdowało się 61 domów mieszkalnych, zamieszkałych przez 469 mieszkańców.

Po oddaniu do użytku fragmentu linii kolejowych Bydgoszcz-Toruń (w 1861 roku) i Berlin-Warszawa (w 1862 roku), budowie mostu kolejowego w latach 1870–1873 i powstaniu licznych fortyfikacji, Podgórz przeżywał okres gwałtownego rozwoju. W latach 1896–1897 budowano kościół ewangelicki. W latach 70. XIX wieku rozpoczęto rozmowy w sprawie przyłączenia Piasek do Podgórza. W 1873 roku utworzono obwód (Amtbezirk) Podgórz. Oprócz Podgórza w jej skład wchodziły: Brzoza, wieś i majątek Czerniewice, Piaski, Rudak i Stawki. W 1876 roku do Podgórza przyłączono osadę Kluczyki. W 1902 roku wytyczono plan rynkowy. W tym samym roku utworzono Zweckverband der Gemenide Podgorz und Piask (pol. Międzykomunalny Związek Współcelowy Podgórz – Piaski). Celem związku było uregulowanie kwestii szkolnictwa, opieki społecznej, straży pożarnej i podział kosztów przyłączenia Piasków do Podgórza. W 1904 roku firma Carl Franke z Bremy rozpoczęła budowę gazowni na Kluczykach. W latach 1906–1910 miał miejsce dynamiczny rozwój Podgórza. W 1907 roku rozpoczęto budowę gmachu ratusza i poczty, według projektu Richarda Kuhra z Torunia. W 1908 roku rozpoczęto budowę kanalizacji. W 1910 roku powstał wodociąg. Ponadto w latach 1906–1910 powstał pomnik Kriegerdenkmal (pomnik Pruskiego Wojaka), kostnica miejska oraz rozbudowano Browar Pomorski. 18 stycznia 1920 roku wojska polskie pojawiły się w Podgórzu.

Okres międzywojenny 7 maja 1920 roku odbyło się pierwsze posiedzenie rady miejskiej po przyłączeniu Podgórza do Polski. W tym czasie Podgórz liczył 2837 mieszkańców. 15 maja 1920 roku przeprowadzono zmianę nazw ulic, z niemieckich na polskie. W 1929 roku w 150. rocznicę śmierci gen. Kazimierza Pułaskiego przemianowano nazwę ulicy Głównej na ulicę Pułaskiego. Pod koniec 1923 roku w herbie Podgórza zamieniono orła pruskiego na polskiego. 29 grudnia 1924 roku Podgórz odzyskał prawa miejskie.

25 lutego 1925 roku przywrócono herb z okresu staropolskiego. W latach 1925–1934 do Podgórza przyłączono gminę wiejską Piaski. W latach 1928–1929 poszerzono ulicę Główną. Na przełomie lat 20. i 30. miał miejsce ożywiony ruch budowlany. Wydzielono działki przy ulicy Hallera (na tzw. ziemi klasztornej), Idzikowskiego, Kluczyki, Stawki i Wyrzyska. W wyniku rozbudowy miasta liczba mieszkańców wzrosła z 3267 (w 1931) do 4682 (1933). W 1933 roku powołano Komitet Rozbudowy miasta Podgórza, zajmującej się uregulowaniem rozwoju budownictwa w Podgórzu. W tym samym roku rozpoczęto przygotowania do elektryfikacji Podgórza. W 1934 roku władze miasta podpisały umowę na budowę sieci elektrycznej z Wielkopolskim Towarzystwem Elektryfikacyjnym w Poznaniu. 24 grudnia 1934 roku miasto zostało połączone z Toruniem linią tramwajową biegnącą po nowo wybudowanym moście (linia przetrwała do sierpnia 1984 roku). 25 kwietnia 1934 roku Podgórz powiększył się o część gminy Piaski, a w 1935 roku o wieś Stawki. W 1935 roku ulicę Parkową przemianowano na ulicę Bronisława Pierackiego.

W 1921 roku w Podgórzu powstał Komitet Obywateli Wschodniej Syberii i Dalekiego Wschodu, który miał za zadanie dbać o prawa mniejszości rosyjskiej w Toruniu. Komitet nie rozpoczął działalności, gdyż nie został zarejestrowany przez władze miasta.

W drugiej połowie lat 30. dzisiejsza ulica Poznańska nosiła imię Kazimierza Pułaskiego.

Przyłączenie Podgórza do Torunia Pierwsze plany przyłączenia Podgórza do Torunia pochodzą z 1870 roku. 12 września 1907 roku burmistrz Torunia Georg Kersten przygotował memoriał o przyłączeniu Podgórza, Piasków, Stawek i Rudaka do Torunia. Kersten argumentował swoją decyzję istnieniem dworca kolejowego Toruń Główny (zlokalizowano po lewej stronie Wisły) oraz wpływami z podatku od nieruchomości. Mieszkańcy Podgórza negatywnie odnieśli się do propozycji, podczas gdy rada gminna Stawek wyraziła się o propozycji z aprobatą. Po zakończeniu I wojny światowej niemieccy mieszkańcy Podgórza opowiadali się za przyłączeniem Podgórza do Torunia. Niemieccy mieszkańcy pragnęli znaleźć się na obszarze przynależnym do Niemiec, na co miał szansę Toruń. Stanowisko Niemców straciło na ważności po powrocie Podgórza i Torunia do Polski dnia 18 stycznia 1920 roku. Trwające z przerwami od 1918 roku rozmowy pomiędzy komisją podgórską a władzami Torunia w sprawie budowy mostu i poprowadzenia przezeń linii tramwajowej oraz przyłączenia Podgórza do Torunia zostały zerwane lutym 1923 roku przez komisję podgórską. W 1927 roku władze Podgórza i Torunia wróciły do rozmów w sprawie budowy mostu. Podczas rozmów wrócił temat aneksji Podgórza. W 1928 roku burmistrz Podgórza Tadeusz Weber zaaprobował przyłączenie Podgórza do Torunia.