mały|Mapa Białoruskiej Republiki Ludowej, 1918 thumb|Członkowie Ludowego Sekretariatu Białorusi pod przewodnictwem Jazepa Waronki.Siedzą od lewej: Alaksandr Burbis, Iwan Sierada, Jazep Waronka, Wasil Zacharka. Stoją od lewej: Arkadź Smolicz, Piotr Kreczeuski, Kanstancin Jezawitau, Antoni Owsianik, Leanard Zajac. Białoruska Republika Ludowa (, Biełaruskaja Narodnaja Respublika (BNR)) – byt polityczny, którego powstanie ogłosił Komitet Wykonawczy Rady I Zjazdu Wszechbiałoruskiego w dniu 9 marca 1918 roku w Mińsku, w warunkach tymczasowej okupacji centralnej części ziem białoruskich przez wojska niemieckiePor. art.art. III i IV traktatu pokojowego państw centralnych z Rosją.. Tworzące się zalążki Białoruskiej Republiki Ludowej nie zdołały rozwinąć się w niepodległe i uznane państwo, w związku z tym niektórzy krytycy nazywali BRL „papierową republiką”W grudniu 1919 roku, kiedy nastąpił rozłam Rady BRL, liczbę uświadomionych działaczy białoruskich oceniano na dwustu, albo trzystu..
Ramy czasowe thumb|Hramota Konstytucyjna Rady Białoruskiej Republiki Ludowej z 25 Marca 1918 roku. Powstanie Białoruskiej Republiki Ludowej zostało ogłoszone 9 marca 1918 roku, zaś jej niepodległość – 25 marca tegoż roku.
Na podstawie traktatu pokojowego, zawartego 18 marca 1921 roku w Rydze, Polska i Rosja Radziecka dokonały podziału ziem, do których Białoruska Republika Ludowa rościła sobie pretensje, i ustaliły wspólną granicę, zaś Rzeczpospolita Polska uznała niepodległość Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej położonej na wschód od tej granicyArt. III traktatu pokoju między Polską a Rosją i Ukrainą podpisanego w Rydze dnia 18 marca 1921 roku ().. Dnia 15 marca 1923 roku Rada Ambasadorów uznała granice Polski ze Związkiem Sowieckim i LitwąOświadczenie rządowe z dnia 20 kwietnia 1923 r. w przedmiocie uznania granic wschodnich Rzeczypospolitej ()., a w związku ze zmniejszeniem się ryzyka wybuchu wojny z Polską, rząd litewski przestał wspierać przebywający w Kownie rząd BRL.
Uznanie międzynarodowe Białoruska Republika Ludowa nie reprezentowała państwowości białoruskiej w sensie prawa międzynarodowego, ani de iure, ani de facto, wobec braku powszechnego uznania prawno-międzynarodowego. Żadne z państw nie uznało BRL i jej rządu de iure. Jedynym państwem, które faktycznie uznało BRL, była Finlandia (w grudniu 1919 roku). Jako dorozumiane uznanie BRL można traktować zezwolenie rządów LitwyM.in. 11 listopada 1920 roku zawarto tajną dwustronną antypolską umowę pomiędzy rządami Republiki Litewskiej i Białoruskiej Republiki Ludowej. W 1920 roku rząd litewski udzielił rządowi BRL pożyczkę w wysokości 1 mln auksinów. Rząd litewski uzyskał także oraz zagwarantował pożyczkę rządu niemieckiego dla rządu BRL, w wysokości 40 mln marek, przeznaczoną na sfinansowanie organizacji białoruskich oddziałów partyzanckich w razie konfliktu Litwy z Polską. Staraniem władz litewskich odblokowane zostały także środki, w kwocie około 16 mln marek, stanowiące część pożyczki, udzielonej przez Ukraińską Republikę Ludową rządowi BRL, a przechowywane na koncie bankowym w Reichsbanku (środki te zostały zablokowane na żądanie rządu sowieckiej Rosji). Powyższe zasoby stworzyły solidną podstawę finansową dla działalności rządu BRL., ŁotwyNa przełomie lipca i sierpnia 1919 roku utworzony został konsulat BRL w Rydze, natomiast od 3 października 1919 roku do listopada 1920 roku przy Ministrze Spraw Zagranicznych Łotwy akredytowana była misja wojskowo-dyplomatyczna BRL. Utworzono także konsulat w Lipawie, który działał do 8 sierpnia 1920 r. Misja wojskowo-dyplomatyczna BRL zakończyła działalność na Łotwie w związku z zawarciem 11 sierpnia 1920 roku przez to państwo traktatu pokojowego z Rosją (por art. IV pkt 2 tego traktatu). W kwietniu 1920 r. rząd Łotwy odmówił zezwolenia na otwarcie oddziałów rejestracji paszportów, a faktycznie – konsulatów, w Dyneburgu i Jełgawie. Jako główny powód odmowy wskazano niepewny stan niepodległości państwowej BRL. i UkrainyJedynie w przypadku Ukrainy historycy odnotowują przeprowadzenie wymiany konsulów, rządy Ukrainy dwukrotnie też udzielały pożyczek pieniężnych rządom BRL. na utworzenie na ich terenie przedstawicielstw dyplomatycznych i konsularnych BRL, przy jednoczesnym znacznym zaangażowaniu tych państw w sprawy BRL4 maja 1919 roku nadzwyczajna misja dyplomatyczna BRL w Berlinie przekazała Auswärtiges Amt oświadczenie o swoim składzie osobowym, zaś urząd ten podał, że nie wyraża sprzeciwu co do umieszczenia białoruskiego przedstawicielstwa w Berlinie. Misja to była jednak traktowana przez Auswärtiges Amt jako przedstawicielstwo rządu BRL (który był następcą Ludowego Sekretariatu Białorusi, traktowanego w 1918 roku przez niemieckie władze wojskowe jako przedstawicielstwo narodowe Białorusinów).. Niemniej jednak, kiedy w sierpniu 1920 roku misja BRL w Rydze bezskutecznie usiłowała uzyskać zgodę na udział BRL w konferencji państw bałtyckich w Bulduri, sprzeciw zgłosili m.in. przedstawiciele Finlandii i LitwyPrzeciwko była także Estonia, Łotwa wstrzymała się od głosu, natomiast Leon Wasilewski, przedstawiciel Polski, był za..
W 1918 roku kluczowe znaczenie dla utworzenia państwa białoruskiego miało stanowisko Niemiec, które w okresie od lutego do listopada tegoż roku kontrolowały większość ziem białoruskich. W odpowiedzi na przekazaną przez Ludowy Sekretariat Białorusi informację o powstaniu Białoruskiej Republiki Ludowej, kanclerz Niemiec Georg von Hertling oświadczył, że Niemcy odnoszą się do okupowanych ziem białoruskich, jak do części Rosji i zgodnie z postanowieniami traktatu pokojowego z Rosją, bez zgody rządu tego państwa, nie mogą uznać nowo powstającego państwa białoruskiegoOdpowiednia zasada została określona wprost w art. 4 dodatkowego traktatu do traktatu pokojowego państw centralnych z Rosją, podpisanego 27 sierpnia 1918 roku (Германско-русский добавочный договор). Natomiast a contrario do powyższego oświadczenia kanclerza Niemiec, władze tego państwa nie przewidywały istnienia państwa białoruskiego na terenach odebranych Rosji na podstawie traktatu brzeskiego.Zgodnie z postanowieniami dodatkowego porozumienia z 5 grudnia 1922 roku do traktatu między Niemcami a Rosją zawartego 16 kwietnia 1922 roku w Rapallo, Niemcy m.in. uznały Białoruską Socjalistyczną Republikę Radziecką.. Natomiast w celu łatwiejszego prowadzenia tymczasowej okupacji niemieckie władze wojskoweGen. Erich von Falkenhayn, dowódca okupującej Białoruś 10 Armii. ostatecznie zezwoliły na działalność Ludowego Sekretariatu Białorusi, traktując go jako przedstawicielstwo narodoweInstytucja uznania za naród związana była z okresem I wojny światowej i polegała na udzieleniu danej organizacji zezwolenia na korzystanie z pewnych kompetencji rządowych, jednak bez gwarancji utworzenia własnego państwa – .
Kwestia terytorium i granic W związku z brakiem powszechnego uznania międzynarodowego oraz brakiem efektywnego kontrolowania terytorium, Białoruska Republika Ludowa nie posiadała ustalonych granic. Przedstawiciele BRL prowadzili od kwietnia 1918 roku niesfinalizowane rokowania z Ukrainą, w sprawie wyznaczenia granicy na Polesiu. Przygotowywane zaś w 1920 roku rokowania dotyczące wyznaczenia granicy z Łotwą, nie doszły do skutku. Natomiast w umowie z rządem litewskim, zawartej 11 listopada 1920 roku, rząd BRL zobowiązał się poprzeć Litwę w spodziewanym plebiscycie na Litwie ŚrodkowejOderwanej od Litwy w październiku 1920 roku., odkładając jednocześnie na bliżej nieokreśloną przyszłość uregulowanie granicy litewsko-białoruskiej. Zawarcie powyższej umowy nastąpiło w sytuacji, gdy między Litwą a Rosją Sowiecką obowiązywał traktat pokojowy z 12 lipca 1920 roku, w którym ustalono wspólną granicę, obejmującą po stronie litewskiej ziemię wileńskąBez udziału Białoruskiej Republiki Ludowej, w drodze traktatów uregulowane zostały także granica polsko-rosyjska, na podstawie traktu ryskiego, oraz granica polsko-litewska, na podstawie decyzji Konferencji Ambasadorów z dnia 15 marca 1923 roku – polską władzą państwową zostały objęte powiaty wileński, oszmiański, święciański, trocki i brasławski – por. art. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1922 r. o objęciu władzy państwowej nad Ziemią Wileńską ()..
W punkcie pierwszym drugiej hramoty ustawodawczej z dnia 9 marca 1918 roku Komitet Wykonawczy Rady I Zjazdu Wszechbiałoruskiego ogłosił powstanie Białoruskiej Republiki Ludowej w granicach obszaru, na którym większość stanowili Białorusini. Na podstawie powyższego kryterium, w hramocie ustawodawczej z dnia 25 marca 1918 roku, Rada Białoruskiej Republiki Ludowej zgłosiła roszczeniaPosługując się określeniem „землі”, nie zaś – „gubernie”. do Mohylewszczyzny oraz białoruskich części Mińszczyzny, Witebszczyzny, GrodzieńszczyznyZ Grodnem i Białymstokiem., Wileńszczyzny, Smoleńszczyzny oraz Czernihowszczyzny, a także – do bliżej nieokreślonych, przyległych części sąsiednich guberni, zamieszkanych przez Białorusinów. W akcie tym Rada BRL zakwestionowała również ustaloną w traktacie brzeskimStanem powstałym przed ogłoszeniem powstania BRL było także określenie granicy Ukrainy na zachodnim Polesiu, co nastąpiło w art. II ust. 2 traktatu pokojowego państw centralnych z Ukrainą, zawartego 9 lutego 1918 r. w Brześciu Litewskim. Granica ta miała przebiegać według linii Mielnik, Wysokie Litewskie, Kamieniec Litewski, Prużana i Jezioro Wygonowskie. granicę Rosji, dzielącą ziemie białoruskie.
Geneza i początkowa działalność W październiku 1917 roku, w obliczu rosnących wpływów bolszewików, demokratyczne białoruskie partie polityczne powołały będącą ich reprezentacją Wielką Radę BiałoruskąO. Łatyszonek, E. Mironowicz, Historia Białorusi od połowy XVIII do końca XX wieku, s. 132.. Ta zwołała 7 grudnia w Mińsku Pierwszy Kongres WszechbiałoruskiO. Łatyszonek, E. Mironowicz, Historia Białorusi od połowy XVIII do końca XX wieku, s. 134..
Niepodległość Białoruskiej Republiki Ludowej została proklamowana 25 marca 1918 roku w MińskuO. Łatyszonek, E. Mironowicz, Historia Białorusi od połowy XVIII do końca XX wieku, s. 137. po tym, gdy znaczna część Białorusi (w tym Mińsk) znalazła się pod okupacją Niemiec w wyniku rokowań w BrześciuO. Łatyszonek, E. Mironowicz, Historia Białorusi od połowy XVIII do końca XX wieku, s. 135–136.. BRL rościła sobie prawo do terytorium byłych rosyjskich guberni: mińskiej, mohylewskiej, grodzieńskiej z Białymstokiem, witebskiej, smoleńskiej oraz zamieszkałe w większości przez Białorusinów części wileńskiej i czernihowskiej.
Rząd BRL działał w warunkach okupacji niemieckiej. Nie został uznany przez Rosję, ani przez NiemcyЭнцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах, Т. 1, А–Беліца, red. М. В. Біч i in., s. 385., niemniej ubiegał się o uznanie i poparcie międzynarodowe. W czerwcu 1918 roku delegacja BRL na czele z Romanem Skirmuntem uzyskała uznanie państwa przez Ukraińską Republikę Ludową. W rezultacie w Kijowie utworzono konsulat generalny oraz konsulat w Odessie. Następny konsulat BRL utworzono na Litwie. W Moskwie obowiązki konsula pełnił Alaksandr Burbis. Starania o utworzenie placówki dyplomatycznej w Moskwie, podjęte latem 1918 roku, nie powiodły się: delegacja BRL nie uzyskała audiencji u Gieorgija Cziczerina – komisarza ludowego spraw zagranicznych RSFRS. Skierowano misje dyplomatyczne do Warszawy, Berlina, Berna i KopenhagiЭнцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах, Т. 1, А–Беліца, red. М. В. Біч i in., s. 386..
Niemcy przekazali część funkcji rządowi BRL (handel, edukację, przemysł, opiekę społeczną i kulturę), jednak nie pozwalali na utworzenie białoruskich jednostek militarnych, hamując w ten sposób rozwój państwowości młodej republiki.