Urzędy ziemskie w Rzeczypospolitej Obojga Narodów wywodziły się z urzędów książęcych z czasów rozbicia dzielnicowego.
Najważniejszymi urzędnikami ziemskimi byli wojewoda i kasztelan, gdyż z urzędu wchodzili do SenatuJedynym starostą wchodzącym do Senatu był starosta generalny Księstwa Żmudzkiego..
Po nich w każdej ziemi następowali pozostali urzędnicy. W większości były to godności honorowe. Urzędy ziemskie dzieliły się na dygnitarskie (łac. dignitates) i officia. Dygnitarzami byli: wojewoda, kasztelan, podkomorzy i sędzia ziemski. Officia to urzędy: stolnika, podstolego, cześnika, podczaszego, łowczego, miecznika, chorążego i wojskiego.
Porządek starszeństwa sprecyzowała konstytucja (ustawa sejmowa) z 1611 roku, z pewnymi zmianami wprowadzonymi w 1613 rokuVolumina Legum tom 3, str. 16, 88 i 94..
I tak w Koronie po urzędach senatorskich następowali kolejnohierarchia urzędów ziemskich mogła różnić się w poszczególnych województwach i powiatach:
podkomorzy starosta grodowy chorąży sędzia ziemski stolnik podczaszy podsędek (w Prusach Królewskich zastępował go ławnik)Zbigniew Góralski, Urzędy i godności w dawnej Polsce, Warszawa 1998, s. 192. podstoli cześnik łowczy wojski większy pisarz ziemski miecznik wojski mniejszy skarbnikZbigniew Góralski, Urzędy i godności w dawnej Polsce, Warszawa 1998, s. 187. burgrabia (ostatni w hierarchii ziemskiej województwa krakowskiegoUrzędnicy województwa krakowskiego XVI-XVIII wieku. Spisy". Oprac. Stanisław Cynarski i Alicja Falniowska-Gradowska. Kórnik 1990, s. 20.) horodniczy (ostatni w hierarchii ziemskiej województw wschodnich RzeczypospolitejUrzędnicy województw kijowskiego i czernihowskiego XV-XVIII wieku. Oprac. Eugeniusz Janas, Witold Kłaczewski. Kórnik 2002, s. 8.)
Na Litwie kolejność była następująca:
ciwun marszałek ziemski podkomorzy starosta grodowy chorąży sędzia ziemski wojski większy stolnik podstoli pisarz ziemski podwojewodzi albo podstarości sędzia grodzki pisarz grodzki podczaszy cześnik horodniczy skarbnik łowczy miecznik koniuszy oboźny strażnik krajczy leśniczy mostowniczy budowniczy strukczaszyw województwie wileńskim, Zygmunt Gloger, Geografia historyczna dawnej Polski, Kraków 1900, s. 276. derewniczy
Zobacz też urzędy centralne urzędy senatorskie urzędy dworskie zasada incompatibilitas
Przypisy
Linki zewnętrzne z Feliks Koneczny, „Dzieje administracji w Polsce w zarysie”
!