thumb|Patent zaświadczający szlachectwo wystawiony przez marszaka guberni wołyńskiej w 1803 roku
Marszałek szlachty (ros. предводитель дворянства) – instytucja samorządu szlacheckiego sięgająca czasów I Rzeczypospolitej i trwająca jeszcze w czasach zaborów (zabór rosyjski). Marszałków dzielono na gubernialnych i powiatowych.
W przypadku marszałków można mówić o dualizmie funkcji, gdyż jako reprezentanci szlachty byli animatorami życia społecznego tej warstwy, ale także pełniąc funkcję reprezentantów rządu, musieli stać się wyrazicielami poleceń zaborcy.
Oficjalnie wytycznymi działania marszałków były postanowienia sejmów szlacheckich i rozporządzenia rządowe.
W czasach zaboru rosyjskiego prawa i obowiązki marszałków zostały zawarte w Zbiorze praw cesarstwa rosyjskiego z 1842 roku:
Marszałkowie gubernialni zostali postawieni w hierarchii urzędniczej zaraz po gubernatorach cywilnych i mieli w obowiązku przewodniczenie sejmikom gubernialnym, stać na czele deputacji wywodowej szlacheckiej itp.
Marszałkowie powiatowi mieli przewodniczyć sejmikom powiatowym, prowadzić księgi genealogiczne, czuwać nad trybem życia osób stanu szlacheckiego, aby nie odbiegał on od przyjętych norm (w praktyce ograniczało się to do wydawania stosownych oświadczeń dla urzędów wojskowych i gubernialnych).
Marszałkowie uczestniczyli także w rozprawach sądowych jeśli ich przedmiotem było niewłaściwe zachowanie urzędnika. Sporządzali spisy ludności, zasiadali w komisjach rządowych np. budowlanej, opieki społecznej, porządku w miastach, rekruckiej i innych. W opiece szlacheckiej rozstrzygali kwestie związane z zarządem dobrami sierocymi i właścicieli zadłużonych oraz wyróżniających się okrucieństwem wobec poddanych.
W sprawach gospodarczych marszałkowie gubernialni kontrolowali wykonywanie powinności ziemskich i powiatowych oraz zbierali składki od szlachty.
Obaj marszałkowie do swej pracy mieli stosowny aparat wspomagający – kancelarie.
W guberniach i powiatach w których utworzono ziemstwa marszałek był z urzędu przewodniczącym zebrania ziemskiego.
Wykazy marszałków szlachty Marszałkowie gubernialni wileńscy:
Ludwik Tyszkiewicz 1797-1801 Michał Hieronim Brzostowski 1801-1805 Gaspar Czyż 1805-1809 Kazimierz Sulistrowski 1809-1813 Jan Giedroyć V 1813-XII 1813 Teodor Ropp 1814-1817 Michał Józef Römer 1817-1823 Eustachy Karp 1823-1827 Kazimierz Walentynowicz 1827-1834 Józef Górski 1830-1840 Jan Żaba-Marcinkiewicz 1834-1846 Edward Mostowski 1840-1843 Tomasz Minejko 1843-1846 Franciszek Pusłowski 1846-1855 Aleksander Domeyko 1855-1878
Marszałkowie gubernialni kowieńscy:
Józef Staniewicz 1842-1846 Benedykt Tyszkiewicz 1846-1849 Klety Burba 1849-1852 Marian Hutten-Czapski 1852-1855 Adolf Hutten-Czapski 1855-1857 Józef Dowgird 1857-1861 Felicjan Stefan Karp 1861-1875
Marszałkowie powiatowi wileńscy:
Gaspar Czyż 1795-1805 Antoni Lachnicki 1805-1809 Jan Giedroyć 1809-1813 Stefan Giedroyć 1814-1817 Mikołaj Abramowicz 1817-1819 Ignacy Baliński 1820-1826 Stanisław Jasiński 1826-1830 Stanisław Szumski 1830-1834 Gaspar Hornowski 1834-1840 Tomasz Minejko 1840-1843 Gaspar Hornowski IV 1834-VI 1834 Jan Ciechanowiecki 1843-1846 Aleksander Leński 1846-1849 Rudolf Pisanko 1849-1859 Jan Tyszkiewicz 1859-1861 Adam Żagiel 1861-1862
Marszałkowie powiatowi lidzcy:
Romuald Kostrowicki 1823-1846 Wawrzyniec Puttkamer 1847-1849 Józef Moraczewski 1849-1855 Stefan Butkiewicz 1855-1863
Marszałkowie powiatowi oszmiańscy:
Adam Przeciszewski 1801-1809 Jakub Umiastowski 1809-1810 Ignacy Żaba 1810-1813 Kazimierz Czechowicz 1814-1817 Marcin Warzyński 1817-1822 Ambrozy Jankowski 1826-1830 Józef Tyszkiewicz 1830-1833 Władysław Pusłowski II-X 1834 Józef Sulistrowski 1834-1848 Kazimierz Umiastowski 1849-1852 Jan Lubański 1852-1859 Emil Umiastowski 1859-1861 Antoni Brochocki 1861-1863
Marszałkowie obwodowi białostoccy:
Michał Hieronim Starzeński 1807-1811 Wiktor Grądzki 1811-1814 Joachim Wołłowicz 1814-1817 Dominik Ciecierski 1817-1829 Andrzej Szczuka 1829-1834 Konstanty Ostromęcki 1834-1837 Marceli Michałowski 1837-1841 Wojciech Ołdakowski 1841-1843
Marszałkowie gubernialni grodzieńscy:
Stanisław Ursyn Niemcewicz 1801-1807 Paweł Boreysza 1807-1809 Ludwik Pancerzyński 1809-1812 Franciszek Ksawery Drucki Lubecki 1812-1817 Kalikst Mierzejewski 1817-1819 Kazimierz Grabowski 1819-1825 Konstanty Światopełk-Czetwertyński 1825-1828 Franciszek Ksawery Drucki Lubecki 1828-1834 vacat 1834-1837 Karol Załęski 1837-1838 Franciszek Pusłowski 1838-1846 (p.o.) Roman Lachnicki 1846-1847 (p.o.) Stefan Niezabytowski 1847-1853 Kalikst Orzeszko 1853-1861 Wiktor Wacław Starzeński 1861-1863 Julian Krzywicki 1863-1867
Marszałkowie gubernialni mińscy:
Franciszek Ksawery Chomiński 1795-1797 Michał Bernowicz 1797-1801 (p.o.) Józef Wańkowicz 1801-1802 Stanisław Wańkowicz 1802-1805 Józef Wołodkowicz 1805-1811 Ludwik Rokicki 1811-1814 Michał Zenowicz 1814-1823 Leon Osztorp 1823-1847 Otton Horwatt 1847-1853 Ludwik Słotwiński 1853-1859 Aleksander Łappo 1859-1863 Eustachy Proszyński 1863-1877
Marszałkowie gubernialni wołyńscy:
Józef August Iliński 1796-1799 Kajetan Adam Miączyński 1799-1801 Joachim Wilga 1801-1802 Stanisław Grzegorz Worcell 1802-1808 Alojzy Gostyński 1808-1811 Wacław Hański 1811-1814 Bartłomiej Giżycki 1814-1815 Jan Myszka-Chołoniewski 1815-1816 Bartłomiej Giżycki 1816 Henryk Iliński 1816-1817 Eustachy Erazm Sanguszko 1817-1820 Wincenty Ledóchowski 1820-1823 Piotr Moszyński 1823-1826 Michał Czacki 1826-1829 Gracjan Lenkiewicz-Ipohorski 1829-1838 Janusz Iliński 1838-1841 Konstanty Stanisław Lubomirski VIII-IX 1841 Jakub Omieciński 1841-1844 Teodor Bóbr-Piotrowicki 1844-1850 Romuald Ledóchowski 1850-1852 Włodzimierz Świeykowski 1852-1856 Karol Mikulicz-Radecki 1856-1863 Aleksander (Władysław) Załęski 1863-1866
Przypisy
Kategoria:Prawo publiczne okresu zaborów