Czajka szponiasta (Vanellus spinosus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny sieweczkowatych (Charadriidae). Zamieszkuje południowo-wschodnią Europę, Cypr, Bliski Wschód i Afrykę. Jest to gatunek monotypowy. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Występowanie Czajka szponiasta występuje na Bliskim Wschodzie, na Cyprze, w Afryce – na południe od Sahary oraz w dolinie i delcie Nilu; gniazduje także w południowo-wschodniej Europie – północno-wschodniej Grecji i europejskiej części Turcji. Populacje z Grecji i Turcji oraz zdecydowana większość populacji cypryjskiej są wędrowne, zimują w Afryce.
W Polsce stwierdzona raz – od września do grudnia 2017 roku przebywała w Strzelnie (woj. kujawsko-pomorskie), jednak ze względu na brak pewności, czy był to pojaw naturalny, gatunkowi temu nadano kategorię D w klasyfikacji AERC. W 2021 roku Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego ponownie przeanalizowała to stwierdzenie i uznała, że nie ma przeciwwskazań, aby traktować ten pojaw jako naturalny, a tym samym gatunek został wciągnięty na Listę awifauny krajowej.
Morfologia mały|lewo|Czajka szponiasta w locie, widoczne szpony na skrzydłach Wygląd Korona, czoło, gardło, pierś, brzuch, boki ciała i ogon czarne. Policzki, boki szyi i kuper białe. Grzbiet ciała brązowy. Tęczówki ciemnoczerwone. Ptak ten na charakterystyczne czarne szpony na przedniej krawędzi skrzydeł. Samice są podobne do samców, ale mają krótsze szpony (5–10 mm, u samców mierzą one 8–12 mm) i wykazują tendencję do posiadania nieco bardziej brązowych tęczówek. Wymiary średnie długość ciała 25–28 cm, rozpiętość skrzydeł 69–81 cm Masa ciała 127–177 g
Ekologia i zachowanie Zwykle przebywa w grupach lub parami.
Środowisko Gatunek ten często występuje na suchych terenach w pobliżu słodkich lub słonych zbiorników wodnych, jezior, rzek, lagun czy bagien. Jest też spotykany na wypalonych łąkach, na polach uprawnych zalanych lub nawadnianych (np. na polach ryżowych), solniskach przy , na równiach pływowych, piaszczystych równinach, plażach, wydmach czy przybrzeżnych słonych mokradłach.
Pożywienie Dieta tego ptaka składa się głównie z owadów i ich larw, a także pająków czy wijów. Czasem zjada on też skorupiaki, mięczaki, małe jaszczurki, dorosłe żaby i kijanki, ryby i nasiona.
Rozród mały|lewo|Jajo z kolekcji muzealnej Sezon lęgowy w Izraelu trwa od marca do września, w Turcji od początku kwietnia do końca czerwca, w Grecji pod koniec kwietnia i w maju; w tropikalnej Afryce jest zróżnicowany i zależy od lokalizacji. Czajka szponiasta gniazduje samotnie lub w niewielkich, luźnych koloniach. Agresywnie broni swego terytorium przed innymi gatunkami ptaków.
Gniazdo umieszczane jest w płytkim, naturalnym zagłębieniu w skale lub w płytkim zagłębieniu na suchym, gołym gruncie lub na błotnistej równinie. Gniazdo może nie mieć wyściółki, ale może też być wyścielone trawą czy innym materiałem roślinnym i nie tylko roślinnym; czasem obrzeże gniazda wyłożone jest ziemią, muszelkami i kamykami; gniazdo umieszczone w zagłębieniu w skale może być całe wyłożone drobnymi kamykami.
mały|Pisklę W zniesieniu zazwyczaj od dwóch do czterech jaj. Inkubacja jaj w Europie trwa 22–24 dni, ale np. w Izraelu średnio 28 dni. Wysiadywaniem i opieką nad pisklętami zajmują się oboje rodzice. Młode stają się w pełni opierzone po 7–8 tygodniach od wyklucia.
Status zagrożenia Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje czajkę szponiastą za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. W 2023 roku organizacja Wetlands International szacowała, że liczebność światowej populacji mieści się w przedziale 125–800 tysięcy osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za wzrostowy.
Zobacz też ptaki Polski ptaki obserwowane w Polsce, lecz nie zaliczone do polskiej awifauny
Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Sieweczkowate Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Fauna Cypru Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza