Kazimierz Damazy Moczarski (ur. 21 lipca 1907 w Warszawie, zm. 27 września 1975 tamże) – polski dziennikarz, pisarz, kapitan Wojska Polskiego, oficer Armii Krajowej, uczestnik powstania warszawskiego, szef Biura Informacji i Propagandy ZWZ–AK; autor Rozmów z katem, fabularyzowanej relacji ze wspólnego pobytu w więzieniu z gruppenführerem SS Jürgenem Stroopem.Anna Machcewicz, Kazimierz Moczarski. Biografia, Znak 2018, https://www.wydawnictwoznak.pl/ksiazka/Kazimierz-Moczarski-Biografia/7898 (pełny tekst wersji angielskiej).
Życiorys Młodość i wczesna działalność Syn Jana Damazego, dyrektora gimnazjów w Kole, Lipnie, Brzezinach i Koluszkach oraz Michaliny Franciszki z domu Wodzinowskiej, nauczycielki języka polskiego. W 1917 rozpoczął naukę w Gimnazjum im. Romualda Traugutta w Lipnie, a w 1924 w Gimnazjum im. Jana Kreczmara w Warszawie, gdzie w maju 1926 otrzymał świadectwo dojrzałości. Od października 1926 studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Podczas studiów od sierpnia 1929 do czerwca 1930 odbył służbę w Batalionie Podchorążych Rezerwy Piechoty Nr 9 w Berezie Kartuskiej, a od lipca do października 1931 praktykę konsularną w Konsulacie RP w Paryżu. Został tam oddelegowany prawdopodobnie przez dyrektora Wydziału Personalnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Wiktora Drymmera i w łączności z Ekspozyturą nr 2 Oddziału II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego zorganizował paryską filię prometejskiej organizacji Orientalistyczne Koło Młodych. W grudniu 1932 otrzymał na UW tytuł magistra praw, po czym w latach 1932–1934 studiował w warszawskiej Wyższej Szkole Dziennikarskiej a następnie w przy Uniwersytecie ParyskimKrzysztof Kunert, Oskarżony Kazimierz Moczarski, Warszawa 2006
W 1935 wrócił do Warszawy i został radcą w Wydziale Ochrony Pracy Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej. Specjalizował się w polskim i międzynarodowym prawie pracy.
W czasie studiów działał w Legionie Młodych, w 1932 zorganizował jego komórkę w Paryżu i został jej komendantem; miał prawdopodobnie przyjmować zadania od Oddziału II, który prowadził we Francji placówkę zwalczającą sowieckich szpiegów wśród polskiej lewicy emigracyjnej. Od 1935 był członkiem Zarządu Głównego Stowarzyszenia Urzędników Państwowych oraz działał w Centralnej Komisji Porozumiewawczej Związków Pracowniczych. W 1936 został współzałożycielem Klubu Pracowniczego „Maurycy Mochnacki”. W 1937 był współorganizatorem Klubu Demokratycznego w Warszawie, goszcząc część początkowych zebrań w swoim mieszkaniu przy ul. Hożej 42. Od kwietnia 1939 był działaczem Stronnictwa DemokratycznegoAnna Machcewicz "Kazimierz Moczarski, .Biografia". Kraków 2009
31 lipca 1939 poślubił Zofię Płoską, pracownicę referatu prasowego Ministerstwa Opieki Społecznej. Także w 1939 został wybrany w skład zarządu głównego oraz komitetu wykonawczego Stowarzyszenia Urzędników Państwowych.
II wojna światowa We wrześniu 1939 pracownicy Ministerstwa Opieki Społecznej zostali ewakuowani z Warszawy. W grudniu Moczarski zdołał powrócić do stolicy przekraczając potajemnie sowiecko–niemiecką linię demarkacyjną. Mieszkał pod okupacją niemiecką w Warszawie do 1944.
Od stycznia 1940 należał do ZWZ–AK. Od sierpnia 1942 pracował w Wydziale Informacji Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej (BIP KG AK), używając pseudonimu „Rafał”. Jesienią 1943 umożliwił Andrzejowi Ciechanowieckiemu, związanemu z Międzyorganizacyjnym Porozumieniem Pomocy Więźniom Heleny Jamontt, odbycie kursu informacyjno-propagandowego w BIP. Od stycznia 1944 równocześnie kierował działem dochodzeniowo-śledczym w Okręgowym Kierownictwie Walki Podziemnej (KWP) KG AK, używając pseudonimu „Maurycy”. Od maja 1944 był II zastępcą szefa warszawskiego KWP Eustachego Kraka. Prowadził ok. 60 dochodzeń w sprawach przeciwko osobom uznanym za zdrajców lub konfidentów, które rozstrzygał następnie Cywilny Sąd Specjalny. Z ramienia Kierownictwa Dywersji KG AK zwalczał działalność polityczną polskich komunistów. Oprócz tego bezpośrednio uczestniczył w kilku akcjach bojowych, m.in. w odbiciu więźniów ze Szpitala Jana Bożego przy ulicy Bonifraterskiej przez grupę bojową KWP pod komendą por. Alfreda Kurczewskiego 11 czerwca 1944.
W czasie powstania warszawskiego kierował działalnością stacji informacyjno-radiowej w Śródmieściu Północnym, redagował dziennik AK „Wiadomości Powstańcze”. W trakcie walk został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami i awansowany do stopnia porucznika. Po upadku powstania w październiku 1944 znalazł się w Pruszkowie, został mianowany przez komendanta głównego AK gen. Leopolda Okulickiego szefem BIP KG AK, którego struktury odtwarzał w Częstochowie, działając także w Krakowie do rozwiązania AK w styczniu 1945. Wprowadził do BIP KG AK Włodzimierza Lechowicza, nie wiedząc o jego współpracy z wywiadem radzieckim. W grudniu 1944 przekazał kurierowi Janowi Nowakowi-Jeziorańskiemu dokumenty dotyczące działalności Polskiego Państwa Podziemnego. W styczniu 1945 otrzymał awans do stopnia kapitana. Od kwietnia 1945 był szefem BIP Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj (DSZ) pod komendą płk. Jana Rzepeckiego.
Członek Zarządu Głównego Zjednoczenia Demokratycznego (ZD). Współautor memoriału dla delegata sił zbrojnych na kraj płk. Jana Rzepeckiego z 18 lipca 1945, w którym informował o przejściu ZD do legalnej i jawnej działalności wobec Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej i przekonywał Rzepeckiego do zakończenia walki zbrojnejWłodzimierz Lechowicz, Będziesz przeklinał ten dzień ... [2756 dni okrutnych metod śledztwa] (ze wstępem biograficznym Andrzeja Mieczyńskiego). Wyd. Oficyna Literatów „Rój”, Warszawa 1989, s. 110 .. Stwierdzał w nim oceniając powojenną sytuację: „Wyjście z obecnego impasu na odcinku AK jest możliwe tylko przez: a) odcięcie się od kierownictwa londyńskiego i przyznanie jego bankructwa; b) stwierdzenie w formie rozkazu, że walka zbrojna w kraju w sytuacji obecnej jest działaniem bezużytecznie osłabiającym naród; c) także stwierdzenie, że oddziały pozostające pomimo rozkazu w lesie są oddziałami zdemoralizowanymi wojną (bandyckimi) bądź oddziałami o własnych społecznych czy politycznych celach, niemających nic wspólnego z AK; d) wezwanie do pracy na wszystkich odcinkach w imię ideału wolności i niepodległości. (…) nieodcięcie się kierownictwa AK od roboty NSZ, wzmacnia żywioły reakcyjne w AK (…) AK, jeżeli ma pozostać historyczną własnością całego narodu, nie może realizować celów politycznych, które idą na rzecz ONR, nie może nawet sprawiać pozorów, iż dąży do wprowadzenia do życia politycznego obozu reakcyjnego”.
Pobyt w więzieniu (1945–1956) 11 sierpnia 1945 został aresztowany przez kierownika Departamentu VIII Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego płk. Józefa Różańskiego i osadzony w więzieniu mokotowskim, a w styczniu 1946 skazany na 10 lat więzienia za działalność w DSZ. W więzieniu w Rawiczu był brutalnie traktowany. O jego zwolnienie zabiegali liczni działacze komunistyczni oraz premier Edward Osóbka-Morawski. Na początku 1947 podpisał w Rawiczu zobowiązanie do współpracy z władzami bezpieczeństwa. W 1948 zeznawał w procesach płk. Wacława Lipińskiego i Stanisława Kasznicy. Jesienią 1948 wszczęto wobec Moczarskiego kolejne śledztwo w sprawie rzekomego mordowania komunistów w czasie okupacji przez KWP KG AK. Był torturowany w więzieniu mokotowskim, gdzie w 1949 dzielił celę z Czesławem Śmiecińskim i Edwardem Kemnitzem. Następnie między lutym a listopadem 1950 był przetrzymywany przez ponad 250 dni w różnych celach Oddziału X i XI tego więzienia wspólnie z niemieckimi zbrodniarzami wojennymi – z odpowiedzialnym za stłumienie powstania w getcie warszawskim gruppenführerem Jürgenem Stroopem oraz ze sprawozdawcą Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy i dysponentem funduszu konfidenckiego ds. zwalczania podziemia w krakowskiej komendzie Gestapo Gustavem Schilkem}. Później, pomiędzy 1951 a 1954 (co najmniej od kwietnia do listopada 1954), Moczarski kilkakrotnie dzielił celę w Oddziale X mokotowskiego więzienia z byłym szefem Komisariatu Rzeszy Ukraina Erichem Kochem.
W listopadzie 1952 został skazany w nowym procesie na karę śmierci. W październiku 1953 Sąd Najwyższy zmienił mu karę śmierci na dożywotnie więzienie. Mimo to przez dwa lata Moczarski przebywał w celi śmierci i dopiero 15 stycznia 1955 poinformowano go o zmianie wyroku. 21 kwietnia 1956 Sąd Najwyższy wznowił postępowanie w sprawie Moczarskiego, uchylił poprzedni wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. 24 kwietnia 1956 Moczarski został zwolniony, kolejne miesiące spędził w sanatoriach. Na skutek starań jego adwokatów, Władysława Winawera i Anieli Steinsbergowej, którym przekazał relację o stosowaniu wobec niego 49 rodzajów tortur, 11 grudnia 1956 Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy wydał prawomocny wyrok uniewinniający. Wykorzystał proces do sformułowania szerokiego oskarżenia przeciwko aparatowi władzy z lat stalinizmu.
Działalność w PRL (1956–1975) thumb|Grób Kazimierza Moczarskiego i jego żony Zofii na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie Po zwolnieniu Kazimierz Moczarski pracował w wydawnictwach związanych ze Stronnictwem Demokratycznym, m.in. w głównym organie SD „Kurier Polski”. Od 1956 do lutego 1961 był członkiem Centralnego Komitetu SD, po czym do lutego 1965 zasiadał w Radzie Naczelnej tego ugrupowania, a następnie do lutego 1969 był wiceprzewodniczącym jego Centralnego Sądu Partyjnego. W latach 1958–1962 był wiceprzewodniczącym Naczelnego Sądu Dziennikarskiego Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Pracował także w Społecznym Komitecie Przeciwalkoholowym i redagował pismo „Problemy Alkoholizmu”.
W latach 1962–1965 był współpracownikiem Wojskowej Służby Wewnętrznej o pseudonimie Kazimierski, co umożliwiło mu wyjazd do Berlina Zachodniego w celu zbierania materiałów do książki o Jürgenie Stroopie. W 1964 uczestniczył w pracach nieformalnej komisji powołanej z inicjatywy Tadeusza Manteuffla przy Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk dla zbadania sprawy zabójstwa Widerszala i Makowieckiego. W czerwcu 1968 na łamach „Polityki” opublikowane zostały fragmenty "Rozmów z katem" - tytuł zaproponował podobno redaktor działu historycznego Marian Turski. . Wydanie całej książki zostało zablokowane przez władze. Anna Machcewicz "Kazimierz Moczarski. Biografia" Kraków 2009 W 1970 otrzymał rentę decyzją premiera Józefa Cyrankiewicza, później zrzekł się jej i utrzymywał się z własnej pracy.
W latach 1972–1974 książka "Rozmowy z katem" była publikowana w odcinkach w miesięczniku „Odra”. Wydana została pośmiertnie w 1977 roku, a pełna, nieocenzurowana wersja ukazała się drukiem w 1992r.. Dzieło zostało przetłumaczone na niemal wszystkie języki europejskie, a także na japoński. W latach 80. XX w. znajdowało się w wykazie nieobowiązkowych lektur szkolnych.
W 1975, ciężko chory, przeszedł na emeryturę, a kilka miesięcy później, 27 września, zmarł. Pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera 28CII-15-3)Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze.
W 1990 ukazały się jego Zapiski (), w opracowaniu i z obszernym szkicem biograficznym Andrzeja Kunerta.
W 2015 roku ukazały się listy więzienne Zofii i Kazimierza Moczarskich, ze wstępem Anny Machcewicz
Odznaczenia Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski – pośmiertnie (2011, za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Krzyż Walecznych Warszawski Krzyż Powstańczy
Rodzina Jego żoną była Zofia Moczarska z domu Płoska (1919–1977), dziennikarka, w latach II wojny światowej żołnierz Armii Krajowej i powstaniec warszawski (ps. Malina), odznaczona Krzyżem Walecznych i Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami. Mieli córkę Elżbietę„Kurier Polski”, nr 210 z 4 października 1977, str. 2 (nekrolog). Jego siostrą była Anna Waleria Moczarska, żona Witolda Rothenburg-Rościszewskiego.
Upamiętnienie