Znaki zakazu – znaki drogowe wyrażające ustalenia organizacji ruchu w postaci ograniczenia poruszania się pojazdów lub zabronienia wykonania określonych manewrów.
Znaki zakazu w Polsce thumb|Znak zakazu B-1: „zakaz ruchu w obu kierunkach” W Polsce znaki zakazu określa Rozporządzenie w sprawie znaków i sygnałów drogowych (), a zakres ich stosowania – załącznik nr 1 do Rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczania na drogach (). Mają kształt koła (z wyjątkiem znaków B-20 „stop”, B-39 „strefa ograniczonego postoju” i B-43 „strefa ograniczonej prędkości”), z czerwoną obwódką i białym tłem lub niebieskim tłem. W całej Europie stosowany jest jednolity system symboli zgodny z Konwencją wiedeńską o znakach i sygnałach drogowych z 1968 r. (), dopuszczającą, oprócz kolorystyki stosowanej w Polsce, także kolor żółty w miejscu białego.
Pod znakami zakazu mogą być umieszczone dodatkowe tabliczki: T-20 „długość odcinka jezdni, na którym zakaz obowiązuje” T-21 „odległość znaku od miejsca, od którego lub w którym zakaz obowiązuje”
Znak zakazu umieszczony pod znakiem E-17a „miejscowość” obowiązuje na obszarze całej miejscowości, a umieszczony pod znakiem D-42 „obszar zabudowany” – do znaku D-43 „koniec obszaru zabudowanego” lub E-18a „koniec miejscowości”, z wyjątkiem odcinka drogi, na którym został on zmieniony lub odwołany innym znakiem.
Uprawniona osoba niepełnosprawna o obniżonej sprawności ruchowej, kierująca pojazdem samochodowym, oraz kierujący pojazdem przewożący taką osobę mogą, pod warunkiem zachowania szczególnej ostrożności, nie stosować się do zakazów wyrażonych znakami: B-1 „zakaz ruchu w obu kierunkach”, B-3 „zakaz wjazdu pojazdów silnikowych, z wyjątkiem motocykli jednośladowych”, B-3a „zakaz wjazdu autobusów”, B-4 „zakaz wjazdu motocykli”, B-10 „zakaz wjazdu motorowerów”, B-35 „zakaz postoju”, B-37 „zakaz postoju w dni nieparzyste”, B-38 „zakaz postoju w dni parzyste”, B-39 „strefa ograniczonego postoju”.
Obecny wygląd większości znaków zakazu został wprowadzony w 1975 roku.
Opisy znaków Tarcza znaku Nazwa znaku Szczegóły center|80px B-1: zakaz ruchu w obu kierunkach Znak zakazuje ruchu na drodze wszelkich pojazdów, kolumn pieszych oraz jeźdźców i poganiaczy.
Umieszczona pod znakiem B-1 tabliczka z napisem „Nie dotyczy” wraz z symbolem pojazdu lub wyrażeniem określającym pojazd wskazuje, że zakaz nie dotyczy pojazdu określonego tabliczką.
Umieszczony na znaku zakazu albo tabliczce napis określający dni lub okres doby oznacza, że zakaz obowiązuje w tym czasie, np: center|80px oznacza zakaz ruchu w określonych godzinach tak, jak wskazuje na znaku. center|80px B-2: zakaz wjazdu Znak zakazuje wjazdu na drogę lub jezdnię od strony jego umieszczenia pojazdów, kolumn pieszych oraz jeźdźców i poganiaczy.
Umieszczona pod znakiem B-2 tabliczka z napisem „Nie dotyczy” wraz z symbolem pojazdu lub wyrażeniem określającym pojazd wskazuje, że zakaz nie dotyczy pojazdu określonego tabliczką.
Często stosowany na drogach i jezdniach jednokierunkowych do wyznaczania kierunku ruchu. Znak może być także stosowany na drogach dwukierunkowych w celu zabronienia wjazdu na tę drogę na danym skrzyżowaniu. center|80px B-3: zakaz wjazdu pojazdów silnikowych, z wyjątkiem motocykli jednośladowych Znak zakazuje ruchu pojazdów silnikowych, nie dotyczy motocykli jednośladowych. Stosowany na odcinkach dróg o niedostatecznej szerokości lub nośności, gdzie ruch pojazdów silnikowych wielośladowych (w tym motocykli z przyczepą) nie może być dopuszczony. center|80px B-3a: zakaz wjazdu autobusów Znak zakazuje ruchu autobusów. Stosowany w celu wyeliminowania ruchu autobusów z obszarów, gdzie duża ich liczba może powodować zakłócenia ruchu innych pojazdów. center|80px B-4: zakaz wjazdu motocykli Znak zakazuje ruchu motocykli. Stosowany na drogach, na których trzeba ograniczyć hałas wytwarzany przez motocykle, np. w pobliżu szpitali. center|80px B-5: zakaz wjazdu samochodów ciężarowych Znak zakazuje ruchu:
samochodów ciężarowych o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t, ciągników samochodowych, pojazdów specjalnych i używanych do celów specjalnych o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t, ciągników rolniczych, pojazdów wolnobieżnych. Jeżeli znak dotyczy pojazdów o innej niż 3,5 t dopuszczalnej masie całkowitej, wówczas na znaku lub na tabliczce podaje się określoną wartość.
Odmiany B-5: Znak Informacja center|80px B-5a: zakaz wjazdu pojazdów i zespołów pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej większej niż określona na znaku. center|80px B-6: zakaz wjazdu ciągników rolniczych Znak zakazuje ruchu ciągników rolniczych i pojazdów wolnobieżnych. Stosowany na ulicach, na których występuje duże natężenie ruchu, a pojazdy wolnobieżne mogą powodować tamowanie ruchu. center|80px B-7: zakaz wjazdu pojazdów silnikowych z przyczepą Znak zakazuje ruchu pojazdów z przyczepą. Nie dotyczy pojazdów z przyczepą jednoosiową lub naczepą. Pod znakiem może być umieszczana tabliczka z wartością dopuszczalnej masy całkowitej przyczepy. Stosowany przy niekorzystnych warunkach drogowych, np. spadkach podłużnych, ostrych skrętach.
Odmiany B-7: Znak Informacja center|80px B-7a: zakaz wjazdu pojazdów silnikowych z przyczepą o dopuszczalnej masie całkowitej większej niż określona na znaku center|80px B-8: zakaz wjazdu pojazdów zaprzęgowych Znak zakazuje ruchu pojazdów zaprzęgowych, a także jeźdźców i poganiaczy. Stosowany na drogach, na których występuje duże natężenie ruchu, gdzie ruch pojazdów zaprzęgowych może powodować tamowanie ruchu. center|80px B-9: zakaz wjazdu rowerów Znak zakazuje ruchu zarówno na jezdni, jak i poboczu rowerów i wózków rowerowych. Stosowany na drogach o dużym natężeniu ruchu lub dużej dopuszczalnej prędkości stanowiących niebezpieczeństwo dla kierujących rowerami oraz tam, gdzie w pobliżu została wyznaczona droga dla rowerów oznaczona znakiem C-13. center|80px B-10: zakaz wjazdu motorowerów Znak zakazuje wjazdu motorowerów. Stosowany, gdy istnieje potrzeba zamknięcia ruchu dla wszelkich pojazdów wyposażonych w silnik na drogach, gdzie zabroniony został ruch pojazdów samochodowych. center|80px B-11: zakaz wjazdu wózków rowerowych Znak zakazuje ruchu wózków rowerowych. Stosowany na drogach o dużym natężeniu ruchu, gdzie ruch tych pojazdów może powodować tamowanie ruchu. center|80px B-12: zakaz wjazdu wózków ręcznych Znak zakazuje ruchu na jezdni i poboczu wózków ręcznych prowadzonych, ciągniętych lub pchanych. center|80px B-13: zakaz wjazdu pojazdów z towarami wybuchowymi lub łatwo zapalnymi Znak zakazuje ruchu pojazdów przewożących w ilościach, dla których jest wymagane oznakowanie pojazdu tablicami ostrzegawczymi barwy pomarańczowej, towary klas ADR: 1 – materiały i przedmioty wybuchowe, 2 F – gazy palne 3 – materiały ciekłe zapalne, 4.1 – materiały stałe zapalne, materiały samoreaktywne, 4.2 – materiały samozapalne, 4.3 – materiały wytwarzające w zetknięciu z wodą gazy palne, 5.1 – materiały utleniające, 5.2 – nadtlenki organiczne. center|80px B-13a: zakaz wjazdu pojazdów z towarami niebezpiecznymi Znak zakazuje ruchu pojazdów przewożących towary niebezpieczne w ilościach, dla których jest wymagane oznakowanie pojazdu tablicami ostrzegawczymi barwy pomarańczowej. Pod znakiem może być umieszczona tabliczka wskazująca, że zakaz dotyczy określonych grup towarów lub T-31 „tabliczka wskazująca kategorię tunelu”: T-31b (B) – zakaz wjazdu pojazdów przewożących towary zagrażające wybuchem o bardzo dużym zasięgu, T-31c (C) – zakaz wjazdu pojazdów przewożących towary zagrażające wybuchem o bardzo dużym zasięgu, wybuchem o dużym zasięgu oraz towary zagrażające masowym zatruciem, T-31d (D) – zakaz wjazdu pojazdów przewożących towary zagrażające wybuchem o bardzo dużym zasięgu, wybuchem o dużym zasięgu, towary zagrażające masowym zatruciem oraz towary zagrażające pożarem o dużym zasięgu, T-31e (E) – zakaz wjazdu pojazdów przewożących jakiekolwiek towary niebezpieczne w ilościach wymagających oznakowania pojazdów tablicami barwy pomarańczowej, z wyjątkiem niektórych materiałów promieniotwórczych, odpadów medycznych i próbek diagnostycznych – UN 2919, 3291, 3331,3359 i 3373. center|80px B-14: zakaz wjazdu pojazdów z towarami, które mogą skazić wodę Znak zakazuje ruchu pojazdów przewożących w ilościach, dla których jest wymagane oznakowanie pojazdu tablicami ostrzegawczymi barwy pomarańczowej, towary klas ADR: 2 T – gazy trujące, 2 TC – gazy żrące, 3 – materiały ciekłe zapalne, 4.3 – materiały wytwarzające w zetknięciu z wodą gazy palne, 6.1 – materiały trujące, 6.2 – materiały zakaźne, 8 – materiały żrące, materiały zagrażające środowisku klasy 9. center|80px B-15: zakaz wjazdu pojazdów o szerokości ponad ... m Znak zakazuje ruchu pojazdów, których szerokość wraz z ładunkiem jest większa od wartości podanej na znaku. Ruch pojazdów ze względu na szerokość ogranicza się, gdy szerokość przejazdu jest mniejsza niż 3,5 m. Na znaku podaje się odległość między elementami konstrukcyjnymi ograniczającymi skrajnie poziomą pomniejszoną o 1 m. Stawiany jest ze względu na wąskie obiekty drogowe jak np. tunele, mosty, a także wąskie ulice i pasy ruchu (wówczas znak może być umieszczony nad pasem ruchu, którego dotyczy lub jako element znaku F-22 „ograniczenia na pasie ruchu”). center|80px B-16: zakaz wjazdu pojazdów o wysokości ponad ... m Znak zakazuje ruchu pojazdów, których wysokość wraz z ładunkiem jest większa od wartości podanej na znaku. Ruch pojazdów ze względu na wysokość ogranicza się, gdy wysokość przejazdu jest mniejsza niż 4,5 m. Na znaku podaje się wysokość obiektu nad jezdnią pomniejszoną o 0,5 m. Jest ustawiany ze względu na niskie tunele, wiadukty, linie sieci napowietrznej. center|80px B-17: zakaz wjazdu pojazdów o długości ponad ... m Znak zakazuje ruchu pojazdów lub zespołów pojazdów, których długość wraz z ładunkiem jest większa od wartości podanej na znaku. Ruch pojazdów ze względu na długość ogranicza się na drogach o ostrych i wąskich zakrętach oraz tam, gdzie ruch takich pojazdów może utrudniać ruch. center|80px B-18: zakaz wjazdu pojazdów o rzeczywistej masie całkowitej ponad ... t Znak zakazuje ruchu pojazdów lub zespołów pojazdów, których rzeczywista masa całkowita jest większa od wartości podanej na znaku. Stawiany jest ze względu na odcinki dróg o niewystarczającej nośności. center|80px B-19: zakaz wjazdu pojazdów o nacisku pojedynczej osi napędowej powyżej ... t Znak zakazuje ruchu pojazdów, których nacisk osi jest większy od nacisku odpowiadającego masie podanej na znaku. W przypadku osi wielokrotnej nacisk żadnej z osi składowych nie może odpowiadać masie większej niż 80% masy podanej na znaku.
Znak stosuje się na drodze publicznej lub jej odcinku, na granicach obszaru strefy o obniżonej nośności oraz przejściach granicznych znajdujących się na zewnętrznej granicy Unii EuropejskiejRozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 8 marca 2021 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczania na drogach (). Przykładowo nacisk osi ograniczony do 5 t odpowiada nośności 5000 [kg] · g ≈ 50 [kN], dla g ≈ 10 m/s². center|80px B-20: stop Znak zakazuje przejazdu bez zatrzymania pojazdu przed: wjazdem na skrzyżowanie z drogą z pierwszeństwem. przejazdem kolejowo-drogowym niestrzeżonym (kategorii „D”)Obwieszczenie Ministra Infrastruktury z dnia 9 września 2019 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczania na drogach (Dz. U. z 2019 poz. 2311) przejazdem tramwajowym, w innych miejscach przecinania się kierunków ruchu. W obrębie skrzyżowania znak dotyczy tylko najbliższej jezdni, przed którą został umieszczony.