ZbrodniaInformacja o działalności Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w okresie 1 lipca 2003 r.–30 czerwca 2004 r. Warszawa, styczeń 2005 1 - strona 177: w sprawie zbrodni popełnionej na obywatelach polskich narodowości ukraińskiej w Gorajcu, pow. Lubaczów; na podstawie mat. Centralnego Archiwum Wojskowego; do śledztwa S 55/03/Zk w Gorajcu – zbrodnia dokonana przez 2 samodzielny batalion operacyjny Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego 6 kwietnia 1945 na ukraińskich mieszkańcach wsi Gorajec.
Przebieg zbrodni 5 kwietnia o 21:00 2 samodzielny batalion operacyjny KBW wraz z milicjantami pod dowództwem ppłk. Stanisława Szopińskiego wyruszył z koszar w Lubaczowie. Celem przeprowadzenia akcji było zniszczenie sztabu Ukraińskiej Powstańczej Armii. We wsi stacjonował oddział ukraińskiej samoobrony. Faktycznym zadaniem polskich oddziałów było zastraszenie mieszkańców w celu zmuszenia ich do opuszczenia terytorium Polski.
O 4:50 6 kwietnia batalion KBW podzielony na cztery grup, zajął pozycje bojowe. Okrążono Gorajec wraz z przysiółkami. O 5:00 nastąpił atak. Rozpoczęto od ostrzelania wsi z moździerza, następnie przeprowadzono atak piechoty. O 6:10 wieś została zajęta. Wojsko przebywało w Gorajcu do 10:00. Około 60 osób rozstrzelano na terenie jednego z gospodarstw. Wieś została podpalona, a w budynkach żywcem spłonęły kolejne osoby. Działaniom wojska towarzyszyła akcja polskiej ludności cywilnejRaport ze śledztwa IPN, sygn. akt S 55/03/Zk. Na rzecz wojska zagrabiono majątek cywilny mieszkańców wsi. W czasie akcji zginęło 174 osoby, 32 kobiety, 35 dzieci oraz 19 osób powyżej 60 lat.
Śledztwo IPN IPN w przeprowadzonym śledztwie uznało, że akcja była samowolnym działaniem żołnierzy, a celem dowództwa była jedynie likwidacja ukraińskich sił zbrojnych, w związku z czym „czyny (...) nie zawierają znamion zbrodni komunistycznej”.
Upamiętnienie zbrodni Przez długi czas ofiary zbrodni w Gorajcu nie były w żaden sposób upamiętnione. Na początku lat 90. XX w. na cmentarzu w Gorajcu ustawiono tabliczkę z napisem zawyżającym liczbę ofiar: „Tu na tym cmentarzu i w tej mogile spoczywa 185 mieszkańców Gorajca. Zginęli w IV 1945 z rąk U.B. K.B.W. Niech ta ziemia będzie im Niebem”. W 1996 rozpoczęto proces ubiegania się o zezwolenie na budowę pomnika. Został on ukończony w 2010 roku. Odsłonięcie pomnika, z udziałem reprezentantów polskich i ukraińskich władz, odbyło się 21 sierpnia 2010. Na pomniku umiejscowionym na cmentarzu znajdują się trzy krzyże, imienna lista ofiar zbrodni z 6 kwietnia 1945 roku oraz lista mieszkańców wsi tragicznie zmarłych w latach 1942–1947Odsłonięcie pomnika w Gorajcu 2010r.- www.roztoczewschodnie.pl.
Przypisy
Kategoria:Gorajec Kategoria:1945 w Polsce Gorajec