Roman Witold Ingarden (ur. 5 lutego 1893 w Krakowie, zm. 14 czerwca 1970 tamże) – polski filozof, profesor Uniwersytetu Lwowskiego (1925–1944), po wojnie profesor toruńskiego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (1945–1946) i Uniwersytetu Jagiellońskiego (1946–1950 i 1956–1963).

Życiorys Syn inżyniera hydrologa Romana Kajetana Ingardena i Witosławy z domu Radwańskiej (1854–1931). W 1911 zdał z odznaczeniem egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum im. Franciszka Józefa we Lwowie. Studiował filozofię i matematykę we Lwowie i Getyndze. Doktoryzował się u Edmunda Husserla w 1918. W odrodzonej Polsce był profesorem gimnazjów w Lublinie, Warszawie i Toruniu. Habilitację uzyskał w roku 1924, co pozwoliło mu zostać docentem, a od 1933 profesorem Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. W czasie drugiej wojny światowej przebywał głównie we Lwowie, uczestniczył w tajnym nauczaniu i pracował nad swoim głównym dziełem, pt. Spór o istnienie świata.

Po zakończeniu okupacji niemieckiej wykładał na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, później na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.

Również po przejściu na emeryturę nadal wiele publikował, brał udział w międzynarodowych kongresach, wygłaszał odczyty w Polsce i za granicą. Był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk (od 1958)Członkowie PAN: Skorowidz oraz wielu zagranicznych towarzystw naukowych. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Opublikował łącznie 224 prace, pisał głównie po polsku i niemiecku. Wiele jego dzieł doczekało się tłumaczeń na języki obce. Dokonał kilku przekładów na język polski (m.in. Krytyki czystego rozumu Immanuela Kanta). Pozostawił bogatą spuściznę rękopiśmienną.

1 lipca 1919 ożenił się z lekarką Marią Adelą Józefą Pol (1889–1978). Mieli trzech synów: Romana Stanisława (1920–2011), Jerzego Kazimierza (1921–1949) i Janusza Stefana (1923–2005). Korespondował z Edytą Stein, późniejszą świętą.

Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera HB-wsch-gr. Ingardenów). mały|Grób prof. Romana Ingardena na cmentarzu Rakowickim

Poglądy Głównym przedmiotem badań Ingardena były zagadnienia z epistemologii, ontologii i estetyki. Był także autorem kilku prac z zakresu aksjologii, antropologii filozoficznej i filozofii języka. Mistrzem i nauczycielem Ingardena był twórca fenomenologii – Edmund Husserl. Badania filozoficzne przeprowadzone przez Ingardena często krytycznie nawiązują do analiz Husserla. Jednak w odróżnieniu od swojego mistrza Ingarden na gruncie epistemologii argumentował za realizmem, a w ontologii, w celu rozstrzygnięcia sporu dotyczącego sposobu istnienia świata danego nam w percepcji, wyróżniał i analizował następujące sposoby istnienia: realny (przedmioty trwające w czasie, procesy, zdarzenia), idealny, intencjonalny i absolutny.

Główne dzieła Ingarden publikował po polsku i niemiecku, często zaczynając od tego drugiego języka. Część jego pism wydano pośmiertnie.

1921: Intuition und Intellekt bei Henri Bergson, 1963: Intuicja i intelekt u Henryka Bergsona, 1925: Essentiale Fragen, 1972: O pytaniach esencjalnych, 1931: Das literarische Kunstwerk, 1960: O dziele literackim, 1937: O poznawaniu dzieła literackiego, 1947: Szkice z filozofii literatury, 1957–1970: Studia z estetyki, 1957: t. I, 1958: t. II, 1970: t. III, 1970: Über die Verantwortung. Ihre ontischen Fundamente, 1972: O odpowiedzialności i jej podstawach ontycznych, 1971: U podstaw teorii poznania, 1972: Książeczka o człowieku, 1973: Utwór muzyczny i sprawa jego tożsamości, 1947–1974: Spór o istnienie świata, 1947: t. I, Ontologia egzystencjalna, 1948: t. II, Ontologia formalna, cz. 1, Forma i istota cz. 2, Świat i świadomość 1974: t. III, Über die kausale Struktur der realen Welt, 1981: O strukturze przyczynowej realnego świata.

Ingarden jest też autorem hasła o Edmundzie Husserlu w Encyklopedii PWN.

Upamiętnienie W 1991 ustanowiono w Krakowie ulicę Romana Ingardena.

Uchwałą Sejmu RP VIII kadencji z 13 czerwca 2019 zdecydowano o ustanowieniu roku 2020 Rokiem Romana Ingardena.. Patronom roku 2020 poświęcono wydanie specjalne Kroniki Sejmowej.

Zobacz też Książeczka o człowieku

Przypisy

Bibliografia Roman Stanisław Ingarden, Roman Witold Ingarden, Wydawnictwo UMK, Toruń 2000.

Linki zewnętrzne Polskojęzyczne Zofia Majewska, Ingarden Roman Witold, Powszechna Encyklopedia Filozofii, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, ptta.pl [dostęp 2024-05-05]. Centrum Badań Filozoficznych im. Romana Ingardena Bibliografia publikacji Romana Ingardena K. Skuriat: O odpowiedzialności – Filozofia moralna Romana Ingardena – strona z portalu kulturaswiecka.pl Biogram i bibliografia – Porta Polonica

Anglojęzyczne Roman Ingarden's Ontology

Ingarden, Roman Witold (1893–1970) , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-09].

Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii

Kategoria:Polscy filozofowie XX wieku Kategoria:Polscy fenomenolodzy Kategoria:Polscy estetycy Kategoria:Filozofowie niemieckojęzyczni Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności

Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)

Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Roman Kategoria:Urodzeni w 1893 Kategoria:Zmarli w 1970 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim