thumb|150px|Baretka medalu W służbie pokoju UNPROFOR Polski Kontyngent Wojskowy w Chorwacji (PKW Chorwacja) – wydzielony komponent Sił Zbrojnych RP, przeznaczony do udziału w ONZ-owskich siłach pokojowych na terytorium byłej Jugosławii, głównie w Chorwacji, w latach 1992–1995. W szczytowym okresie liczył on prawie 1200 żołnierzy, co czyni go trzecim co do wielkości polskim kontyngentem wojskowym w historii. Jednostka Wojskowa 1135.

PKW Chorwacja na przestrzeni lat nosił następujące oficjalne nazwy: 1992-1995: Polski Kontyngent Wojskowy w Siłach Ochronnych Organizacji Narodów Zjednoczonych (PKW UNPROFOR), 1995: Polski Kontyngent Wojskowy w Operacji Organizacji Narodów Zjednoczonych Przywrócenia Zaufania w Chorwacji (PKW UNCRO).

Historia UNPROFOR Rozpad Jugosławii w 1991 doprowadził do wybuchu wojny między armiami nowych państw a siłami serbskimi. Aby zapobiec eskalacji walk i uchronić ludność cywilną przed czystkami ONZ postanowiło utworzyć w lutym 1992 r. Siły Ochronne ONZ (UNPROFOR).

Jednym z 12 zaproszonych do udziału w nich państw była Polska, która w marcu 1992 r. zaaprobowała prośbę i rozpoczęła formowanie batalionu, którego kadrę wystawiło Wojskowe Centrum Szkolenia dla potrzeb Sił Pokojowych ONZ w Kielcach a resztę 10 Dywizja Zmechanizowana w Opolu (jednakże stosowna uchwała Rady Ministrów, powołująca także Polską Grupę Policyjną, została podpisana 11 maja – miesiąc po rozpoczęciu misji). Podczas tworzenia kontyngentu napotkano wiele komplikacji – Polska pierwszy raz wystawiała batalion operacyjny (POLBATT), więc nie posiadała na tym polu żadnych doświadczeń, pojawiły się problemy ze skompletowaniem kadry (żołnierze służby zasadniczej często rezygnowali w wyjazdu pod wpływem docierających informacji o wojnie) i sprzętu. Mimo to już 11 kwietnia wyruszył pierwszy transport kolejowy z kontyngentem, a za nim 4 kolejne.

14 kwietnia POLBATT rozpoczął działania operacyjne. Polegały one na: konwojowaniu transportów z pomocą humanitarną, patrolowaniu wyznaczonego terenu, zapewnieniu bezpieczeństwa ludności cywilnej. Polska jednostka została rozlokowana w Slunju w Sektorze Północnym (w latach 1993–1994 dowódcą sektora był gen. bryg. Józef Chmiel), gdzie swoją bazę miały oddziały obsadzające 26 posterunków. W wyniku pogarszającej się sytuacji ich liczbę zwiększono do 42, w każdym stacjonowało kilku żołnierzy i BRDM-2, mogących wykonywać swoje zadania tylko za dnia, ponieważ nocą następowała serbsko-chorwacka wymiana ognia, zmuszająca Polaków do wycofania się do schronu (przepisy oenzetowskie kategorycznie zabraniały błękitnym hełmom jakąkolwiek ingerencję zbrojną, a jedynie rozdzielanie walczących sił).

Działania UNPROFOR-u nie przynosiły pożądanych skutków i na początku 1993 r. konflikt w Krajnie zaognił się. Początkowo POLBATT swobodnie patrolował wyznaczoną strefę, lecz w styczniu Serbowie przejęli z powrotem część ciężkiego uzbrojenia (czołgi i artylerię), które wcześniej przekazali pod kontrolę UNPROFOR. Serbowie starali się także ograniczać swobodę poruszania się patroli POLBATTu, szczególnie w okresach zaostrzania się sytuacji na linii przerwania ognia z Chorwatami. Po raz pierwszy polski kontyngent miał styczność z prawdziwą wojną (podobna sytuacja wystąpiła w Polskim Kontyngencie Wojskowym w Kambodży) i nie wszyscy żołnierze byli do niej odpowiednio przygotowani (jeszcze przed II zmianą do Polski musiało wrócić 81 żołnierzy).

W sierpniu 1994 r. V Korpus BiH (czasowo) zlikwidował tzw. Zachodnią Bośnię i do strefy POLBATT-u przybyli boszniaccy i serbscy uchodźcy. Zmusiło to polskie władze do wzmocnienia batalionu dodatkową kompanią piechoty, przez co PKW łącznie obsadzał 59 posterunków i punktów kontrolnych oraz ochraniało 2 obozy uchodźców.

UNCRO W marcu 1995 r. zakończył się mandat UNPROFOR-u na terenie Chorwacji, którego po naciskach rządu w Zagrzebiu nie odnowiono. Wynikiem był znaczny wzrost napięcia w Krajnie, wymuszający powołanie zastępującej Siły Ochronne Operacji ONZ Przywrócenia Zaufania w Chorwacji (UNCRO). POLBATT także odczuł skutki kryzysu – w rejonie odpowiedzialności nastąpił wielokrotny wzrost incydentów zbrojnych i niemożliwe stało się stanie na straży przestrzegania porozumienia rozejmowego.

Zawieszenie broni formalnie zostało zerwane chorwacką operacją Błysk, rozpoczętą 1 maja 1995 r. Polegała ona na wkroczeniu do stref separacji i nawiązaniu kontaktu bojowego z oddziałami serbskimi, którego odpowiedziały ogniem. Żadna ze stron nie uczyniła agresywnego gestu w stosunku do Polaków, lecz w wyniku bratobójczych walk pomiędzy Boszniakami – Armia Republiki Bośni i Hercegowiny z oddziałami Zachodniej Bośni Abdicia – POLBATT opuścił dwa zniszczone posterunki. Podjęte próby negocjacji nie doprowadziły do zakończenia walk, bo 4 sierpnia 1995 r. Chorwaci ruszyli z kolejną ofensywą (Operacja Burza), podczas której zajęli bez walki polski posterunek (regulamin ONZ nakazywał siłom pokojowym unikanie konfrontacji), dwa zostały ostrzelane przez artylerię, a 22 inne zmusili do ewakuacji (żaden z polskich żołnierzy nie został zabity, 3 zostało rannych). Natomiast Serbowie rozbroili i uprowadzili załogi dwóch posterunków (zostały one potem przekazane siłom ONZ w Bośni, skąd Polacy wrócili do kontyngentu).

8 sierpnia 1995 r. upadła Republika Serbskiej Krajny i wojna domowa w Chorwacji została zakończona. Ze względu na zmianę sytuacji operacyjnej rozpoczęty został proces wycofywania sił pokojowych UNCRO, w miejsce których powołano Tymczasową Administrację ONZ we Wschodniej Slawonii, Baranji i Zachodnim Sremie (UNTAES). 14 grudnia 1995 POLBATT-u formalnie zakończył swoją misję.

W trakcie misji UNPROFOR i UNCRO zginęło 7 polskich żołnierzy.

Tradycje Polskiego Kontyngentu Wojskowego w UNPROFOR kontynuował Ośrodek Szkolenia na potrzeby Sił Pokojowych, od 2004 Centrum Szkolenia na Potrzeby Sił PokojowychDECYZJA Nr 237/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 4 września 2002 r. w sprawie przejęcia sztandaru, dziedzictwa tradycji, imienia patrona oraz dorocznego Święta Wojskowego Centrum Szkolenia dla potrzeb Sił Pokojowych Organizacji Narodów Zjednoczonych przez Ośrodek Szkolenia na potrzeby Sił Pokojowych w Kielcach.. Struktura organizacyjna Czas trwania, dowódcy, jednostka wystawiająca oraz liczebność poszczególnych zmian: Zmiana Początek Koniec Dowódca Wystawiająca Liczebność UNPROFOR I 04.1992 11.1992 płk Wiesław Kurzyca 10 DZ ok. 900 II 11.1992 05.1993 ok. 900 III 05.1993 12.1993 płk Jan Kempara ok. 900 IV 12.1993 06.1994 ok. 960 V 06.1994 12.1994 płk Zdzisław Goral ok. 1150 VI 12.1994 05.1995 ok. 1180 UNCRO VII 05.1995 12.1995 płk Krzysztof Kajdas ok. 1050

Struktura organizacyjna w 1992: Dowództwo PKW – POLBATT (polski batalion operacyjny) 1 kompania piechoty 2 kompania piechoty 3 kompania piechoty 4 kompania piechoty 5 kompania piechoty kompania remontowa kompania zaopatrzeniowa pluton inżynieryjny pluton łączności pluton medyczny drużyna dowodzenia drużyna gospodarcza drużyna transportowa oficerowie w HQ UNPROFOR, HQ Sector NorthStruktura organizacyjna w 1994: Dowództwo PKW – POLBATT (polski batalion operacyjny) 1 kompania piechoty 2 kompania piechoty 3 kompania piechoty 4 kompania piechoty 5 kompania piechoty 6 kompania piechoty kompania remontowa kompania zaopatrzeniowa pluton saperów pluton łączności grupa medyczna logistyka oficerowie w HQ UNPROFOR, HQ Sector North

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Polskie kontyngenty wojskowe Kategoria:Chorwacja w XX wieku Kategoria:Stosunki polsko-chorwackie Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1992 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1995