Franciszek Lessel (ur. ok. 1780 w Warszawie, zm. 26 grudnia 1838 w Piotrkowie Trybunalskim), polski kompozytor i pianista. Pochowany jest na cmentarzu w Ostrołęce niedaleko Pilicy.
Życiorys Jego ojciec, Wincenty Ferdynand Lessel, był również kompozytorem i pochodził z Czech; u niego też młody Franciszek pobierał pierwsze lekcje muzyki. Pod koniec 1799 roku wyjechał do Wiednia, gdzie podjął studia kompozytorskie u Josepha Haydna. Haydn i Lessel, mimo różnicy wieku, pozostawali w bardzo bliskich i serdecznych stosunkach. Haydn podobno pożyczał Lesslowi pieniądze, a nawet osobiście kupował mu papier nutowy.
Po śmierci swego mistrza w 1809 Lessel wrócił do Polski. Koncertował (grał na fortepianie i harmonice szklanej, instrumencie w owych latach modnym), udzielał lekcji muzyki, komponował własne utwory. Jego koncerty odbywały się w Wiedniu, Krakowie, Warszawie, a także w Puławach, gdzie jego ojciec, Wincenty, zorganizował orkiestrę na dworze Czartoryskich.
Niepomyślnie ułożyło się życie osobiste Franciszka Lessla – zapałał odwzajemnioną miłością do panny Cecylii Beydale, nieślubnej córki księżnej Izabeli Czartoryskiej. Małżeństwo to jednak okazało się niemożliwe z powodu różnic w urodzeniu i złej sytuacji finansowej kompozytora. Według podania, Wariacje na temat polskiej pieśni ludowej a-moll Lessel napisał właśnie dla Cecylii. Utwór ten jest bardzo efektowny i silnie emocjonalny – szereg dramatycznych i burzliwych wariacji został poprzedzony sentymentalnym tematem głównym, który powraca na koniec jako swoisty epilog.
Po roku 1812 rozgoryczony Lessel zdecydował się zostać administratorem w majątku Gzików koło Kalisza. Sprawy muzyczne w jego życiu zeszły na plan dalszy, nie zaniechał jednak zupełnie komponowania. Od 1823 był pełnomocnikiem dóbr Marii Wirtenberskiej w Pilicy, nadzorował rozbudowę i urządzenie parku romantycznego. W roku 1836 został administratorem w Instytucie Gospodarstwa Wiejskiego w Marymoncie, a w 1837 – inspektorem gimnazjum gubernialnego w Piotrkowie Trybunalskim, gdzie zmarł w następnym roku.
Twórczość W wielu publikacjach podaje się, że Franciszek Lessel jest jedynym polskim kompozytorem, który miał szczęście być uczniem Josepha Haydna. Niektóre badania wskazują jednak, że z Haydnem spotykał się też inny polski muzyk - młody Feliks Janiewicz, nie jest jednak zupełnie pewne, czy Janiewicz rozpoczął u Haydna regularne zajęcia (choć jest to bardzo prawdopodobne).
W muzyce Franciszka Lessla słychać wpływy Haydna i Mozarta, jak też silny związek ze stylem brillant. Jego utwory, formalnie konwencjonalne i typowe dla swej epoki, przez długi czas były całkowicie zapomniane, wiele z nich bezpowrotnie zaginęło. Dziś niektóre kompozycje Lessla wydobywane są z niepamięci i wykonywane – do najciekawszych z nich należy Koncert fortepianowy C-dur op. 14 z motywami ludowymi (mazur, pieśń kozacka) w finałowym Rondzie. Na uwagę w jego kompozycjach zasługuje przede wszystkim piękna i ciekawa melodyka.
Lessel jest także autorem kilku sonat fortepianowych nawiązujących w pewnym stopniu do stylu J. Haydna. Są to jedne z najlepszych, a także jedne z niewielu zachowanych polskich sonat fortepianowych z epoki klasycyzmu. Ponadto prezentują one dużą wartość muzyczną i pedagogiczną.
Upamiętnienie Nagrobek Franciszka Lessela z 1838 roku, znajdujący się na cmentarzu rzymskokatolickim w Ostrołęce nad Pilicą, decyzją mazowieckiego wojewódzkiego konserwatora zabytków Marcina Dawidowicza został wpisany do rejestru zabytków jako najstarszy zachowany nagrobek na tym cmentarzu.
Wybrane utwory (źródło) Śpiewy historyczne do słów Juliana Ursyna Niemcewicza na głos i fortepian Adagio et Rondeau a la Polonaise op. 9 na fortepian i orkiestrę Koncert fortepianowy C-dur op. 14 6 symfonii (zachował się tylko finał jednej z nich) Kantata na dzień św. Cecylii utwory kameralne (m.in. Trio fortepianowe E-dur op. 5) sonaty fortepianowe, utwory na fortepian solo – m.in. popularne „Wariacje na temat polskiej pieśni ludowej” a-moll, polonezy
Dyskografia 1998 : String and Flute Quartets – Acte Préalable AP00006 https://www.acteprealable.com/albums/ap0006.html 1999 : Complete Piano Works vol. 1 – Acte Préalable AP0022 https://www.acteprealable.com/albums/ap0022.html 1999 : Complete Piano Works vol. 2 – Acte Préalable AP0023 https://www.acteprealable.com/albums/ap0023.html 2000 : Piano Concerto, St. Cecilia Cantata – Acte Préalable AP0055 https://www.acteprealable.com/albums/ap0055.html 2006 : Chamber Works – Acte Préalable AP0143 https://www.acteprealable.com/albums/ap0143.html 2008 : Grand Duetts For Two German Flute Op. 1 – Acte Préalable AP0178 https://www.acteprealable.com/albums/ap0178.html
Przypisy
Linki zewnętrzne
Utwory Franciszka Lessla w bibliotece Polona Biogram Franciszka Lessla na Portalu Muzyki Polskiej Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina
Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Ludzie związani z Pilicą (województwo mazowieckie) Kategoria:Nauczyciele domowi Kategoria:Polscy kompozytorzy klasycyzmu Kategoria:Urzędnicy Królestwa Kongresowego Kategoria:Ludzie związani z Piotrkowem Trybunalskim Kategoria:Urodzeni w 1780 Kategoria:Zmarli w 1838