Szeptycki, KrystynopolPolskie egzonimy uchwalone na 133. posiedzeniu KSNG. Szeptycki jest egzonimem głównym, zaś Krystynopol wariantowym. (, Szeptyćkyj) – miasto na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, siedziba rejonu szeptyckiego i hromady Szeptycki, 9 km na południe od miasta Sokal, na wschód od granicy z Polską, u ujścia Sołokii do Bugu.
Do 1951 roku miejscowość nosiła nazwę Krystynopol (, Krystynopil), a w latach 1951–2024 Czerwonogród (, Czerwonohrad).
W granicach miasta znajdują się od 1951 dawne wsie Nowy Dwór i Klusów.
Nazwa Do 1951 miasto nosiło nazwę Krystynopol (, KrystynopilУказ Президії ВР УРСР від 10.11.1951 «Про утворення Забузького району в складі Львівської області») na pamiątkę Krystyny z Lubomirskich Potockiej, żony założyciela miasta Feliksa Kazimierza Potockiego.
Nazwa Czerwonogród nadana w czasach ZSRR miała na celu nawiązanie do pobliskich Grodów Czerwieńskich, z którymi jednak miasto nie miało nic wspólnegoMarek Sandomierski Grody Czerwieńskie, Zielonym na Prawo, 3/18.. Poza tym podobną nazwę nosił już gród Czerwonogród nad Dniestrem w obwodzie tarnopolskim.
Po uzyskaniu niepodległości przez Ukrainę pojawiały się postulaty powrót do dawnej nazwySpotkanie wspomnień, Gazeta Bieszczadzka, 19 czerwca 2016., taki postulat zgłaszał także ukraiński Instytut Pamięci Narodowej. 20 marca 2024 roku do Rady Najwyższej Ukrainy wystosowano wniosek o zmianę nazwy miasta na Szeptycki (Шептицький)ЧОМУ ЧЕРВОНОГРАД ПЕРЕЙМЕНОВУЮТЬ НА ШЕПТИЦЬКИЙ, która zyskała poparcie miejscowej ludności. Nazwa nawiązuje do metropolity Andrzeja Szeptyckiego, który w w miejscowym klasztorze złożył śluby zakonne, a w późniejszych latach wykładał teologię. 19 września Rada Najwyższa Ukrainy postanowiła zmienić nazwę miasta na Szeptycki, postanowienie weszło w życie 26 września 2024 roku.
Historia
W 1692 Feliks Kazimierz Potocki – hetman wielki koronny i wojewoda krakowski – założył na części ziem dzisiejszego Szeptyckiego miasteczko, które nazwał dla uczczenia swojej żony Krystyny z Lubomirskich – Krystynopolem i uczynił z niego swoją główną siedzibę (poprzednią rezydencja hetmana znajdowała się w miasteczku Tartaków). W tym samym roku Potocki ufundował też drewniany kościół katolicki św. Ducha, który wkrótce spłonął, oraz pierwszy klasztor. Z końcem powstał także pierwszy pałac.
Syn Feliksa, Józef Felicjan Potocki, w 1703 wzniósł nowy murowany kościół, który po II wojnie światowej i wysiedleniu z tutejszych terenów Polaków popadł w ruinę, a w 1988 został przekazany prawosławnym i przez nich wyremontowany, obecnie jest użytkowany jako cerkiew. Kolejny właściciel Krystynopola – syn Józefa, Franciszek Salezy Potocki – wzniósł w latach 1756–1762 na miejscu starego, nowy murowany pałac zwany zamkiem. Za jego czasów w mieście znajdował się już klasztor bernardynów, swoją architekturą współgrający z miejscowym pałacem. Franciszek Salezy był także fundatorem cerkwi św. Jura i klasztoru Bazylianów.
W 1781 jego syn, Szczęsny Potocki, sprzedał Krystynopol i przynależne doń dobra, gdyż w 1772 roku znalazły się one w wyniku rozbioru Polski we władaniu austriackim, a sam przeniósł się z rodziną do Tulczyna na Podolu. Od tego czasu Krystynopol przechodził z rąk do rąk. Nabywcą po Potockich został Adam Poniński, marszałek sejmu z lat 1773–1775, a później Krystynopol stanowił własność m.in. Starzeńskich i Fuchsów. W XIX wieku miasto i okolice należały do rodziny Wiśniewskich, mających duże wpływy na dworze cesarskim. 29 grudnia 1876 Tadeusz Stanisław Wiśniewski herbu Prus I otrzymał tytuł hrabiowski, był też szambelanem C.K. W 1890 miasto liczyło 3565 mieszkańców, w tym 2722 Żydów. Miasto w rękach rodziny Wiśniewskich pozostawało do roku 1936.
Podczas I wojny światowej miasteczko zostało bardzo zniszczone, uszkodzono i zdewastowano także zamek Potockich, w którym żołnierze wyrwali drzwi, okna, kaflowe piece i schody.
W okresie międzywojennym Krystynopol znajdował się w granicach II Rzeczypospolitej, w powiecie sokalskim w województwie lwowskim. W 1921 r. liczył 2809 mieszkańców, w tym 1876 Polaków, 754 Żydów i 209 Rusinów. We wrześniu 1939 zajęty przez Sowietów, ale na mocy tajnego protokołu do Paktu Ribbentrop-Mołotow przekazany Niemcom. W listopadzie tegoż roku z rąk nacjonalistów ukraińskich zginął Jan Podhorecki, komendant powiatowy Policji Państwowej, a w Antoni Burczycki, naczelnik poczty. Do końca banderowcy zabili łącznie 54 Polaków. Podczas okupacji niemal cała żydowska społeczność została zamordowana w obozie zagłady w Bełżcu. 19 lipca 1944 Krystynopol został zdobyty przez Armię Czerwoną i wkrótce potem przekazany pod władzę Polski., a w pierwszych latach powojennych był miejscowością przygraniczną w województwie lubelskim. W latach 1934–1951 siedziba gminy Krystynopol.
15 lutego 1951 został przekazany ZSRR, na mocy umowy międzypaństwowej. W zamian za część województwa lubelskiego z kilkoma miastami bogatymi w substancję zabytkową, Polska otrzymała 3 czerwca 1951 rejon ustrzycki. Prawdziwym powodem wymiany były znajdujące się w okolicy bogate złoża węgla kamiennego, dzięki eksploatacji których Krystynopol w latach późniejszych rozrósł się kilkakrotnie.
Pałac w Szeptyckim w okresie ZSRR pełnił funkcję muzeum ateizmu i obecnie znajduje się w remoncie. Kościół Ducha Świętego z 1692 został przekazany prawosławnym na cerkiew i ponownie otwarty w roku 1990.
Z kolei wierni obrządku rzymskokatolickiego, pozbawieni swojej świątyni, najpierw korzystali z kaplicy w pobliskiej wsi, a następnie w 2003 r. nabyli działkę w mieście, rozpoczynając budowę nowego kościoła i zabudowań parafialnych.
Demografia W 1977 miasto liczyło mieszkańcówЧервоноград w: Большая Советская Энциклопедия под ред. А.М. Прохорова. 3-е изд. том 29. М., «Советская энциклопедия», 1978, стр. 65..
W 1985 liczyło mieszkańcówЧервоноград w: Советский энциклопедический словарь. редколл., гл. ред. А.М. Прохоров. 4-е изд. М., «Советская энциклопедия», 1986. стр. 1490..
W 1989 liczyło mieszkańcówВсесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.Червоноград w: Большой энциклопедический словарь (в 2-х тт.). / редколл., гл. ред. А.М. Прохоров. том 2. М., „Советская энциклопедия”, 1991. стр. 630..
Według ukraińskiego spisu powszechnegoDane co do kwestii liczebności Polaków na Ukrainie podane w ukraińskim spisie powszechnym z 2001, zdaniem osób zajmujących się statystykami i procesami demograficznymi, oraz według polskich konsulatów i stowarzyszeń na Ukrainie – są bardzo mocno zaniżone. z 2001 wynika, że w mieście żyło ludzi, w tym 4500 Rosjan (6,4%) i 100 (0,15%) Polaków.
W 2013 liczyło mieszkańców.
W Szeptyckim działa m.in. oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi LwowskiejTowarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej..
W Krystynopolu urodzili się: Franciszek Salezy Potocki (1700) – magnat, właściciel miasta Janina Hurynowicz (1894) – polska neurofizjolog, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, a przed II wojną światową Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, neurolog i psychiatra Stanisław Malec (1895) – polski fizyk, nauczyciel, popularyzator techniki, dyrektor Państwowego Instytutu Robót Ręcznych w Warszawie Andrij Parubij (1971) – komendant Euromajdanu i koordynator Samoobrony Majdanu, deputowany do Rady Najwyższej Ukrainy, w latach 2016–2019 jej przewodniczący
Z Krystynopolem jest związana akcja powieści Antoniego Malczewskiego Maria.
Zabytki pałac Potockich nazywany zamkiem, wzniesiony w XVIII w. przez Franciszka Salezego Potockiego, obecnie oddział lwowskiego muzeum historii religii cerkiew i klasztor oo. bazylianów z , obecnie cerkiew św. Jura cerkiew św. Włodzimierza z , dawniej kościół oo. bernardynów pw. Ducha Świętego, ufundowany przez Józefa Felicjana Potockiego.
Zobacz też Umowa o zamianie granic (1951)
Przypisy
Linki zewnętrzne Krystynopol. Historia miasta. IA «Krystynopil.info»
Krótka historia kościoła rzymskokatolickiego w Szeptyckim Rzymskokatolicka parafia pw. Świętego Ducha w Szeptyckim Historia Żydów w mieście na portalu Wirtualny Sztetl Architektura sakralna Szeptyckiego w książce Miasta wielu religii wydanej przez Muzeum Historii Polski. Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona
Kategoria:Miasta w obwodzie lwowskim Kategoria:Rejon sokalski Kategoria:Szeptycki