Czynność prawna () – czynność konwencjonalna (skonstruowana przez normę prawną) podmiotu prawa cywilnego, zawierająca treść określającą konsekwencje prawne zdarzenia prawnego. Jest to całość zdarzenia prawnego, w skład którego wchodzi co najmniej jedno oświadczenie woli.
Czynności prawne są aktami o doniosłości społecznej, ponieważ kształtują sytuację prawną nie tylko tych podmiotów, które dokonują tych czynności, ale i innych podmiotów „uwikłanych” w stosunki prawne. Zgodnie z art. 56 k.c., czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów. Dlatego w prawie polskim instytucja czynności prawnej uwzględnia nie tylko akty woli działających podmiotów, ale również interesy innych osób.
Klasyfikacje czynności prawnych Ze względu na strony czynności prawnej można wyróżnić: czynności prawne jednostronne, dla skuteczności czynności wystarczy oświadczenie woli jednej strony, są to między innymi: przyrzeczenie publiczne, sporządzenie testamentu, uznanie dziecka przed 13 czerwca 2009; czynności prawne wielostronne, dla skuteczności czynności potrzebne są oświadczenia woli dwóch stron, są to umowy (np: umowa sprzedaży, umowa darowizny, umowa najmu itp.); uchwały, czyli czynności organów działających kolegialnie. Ze względu na zgodę osoby trzeciej – ustawa wymaga niekiedy dla ważności czynności prawnej (ze względu na ochronę interesów uczestników prawa) zgody osoby trzeciej, niebędącej uczestnikiem tej czynności. Ze względu na indywidualnie adresowane – wyróżnione ze względu na to, czy dla ich skuteczności wymagane jest złożenie oświadczenia woli innej osobie: czynności niewymagające złożenia oświadczenia woli innej osobie: niewymagające zakomunikowania ich nikomu (np. testament własnoręczny) skuteczne przez publiczne ich ogłoszenie (np. przyrzeczenie) skuteczne przez zakomunikowanie ich określonym w ustawie organom lub świadkom, bez potrzeby kierowania ich do osób zainteresowanych czynności wymagające złożenia oświadczenia woli innej osobie – na ogół system prawny wymaga, aby oświadczenia woli były składane podmiotom, których dotyczą. Ze względu na to, w jaki sposób dochodzi do skutecznego złożenia oświadczenia woli: czynności realne – poza oświadczeniem woli, konieczne jest działanie powodujące zmianę faktycznego władztwa nad rzeczą lub innymi przedmiotami materialnymi. czynności konsensualne – mogą dochodzić do skutku przez samo tylko złożenie oświadczenia (). Niekiedy ustawa wymaga również spełnienia się innych okoliczności (np. wpis do ksiąg wieczystych). Ze względu na status stron: czynności prawne między żyjącymi (łac. ); czynności prawne na wypadek śmierci (łac. ) – czynność jest skuteczna dopiero po śmierci osoby, która jej dokonała, są dwie takie czynności w prawie polskim: testament – art. 941 k.c. oraz zrzeczenie się dziedziczenia – art. 1048 k.c. Ze względu na skutek prawny, jaki czynność wywołuje w sferze majątkowej osoby składającej oświadczenie woli: czynności prawne zobowiązujące – pociągają za sobą powstanie zobowiązania, czyli zwiększenie pasywów; czynności prawne rozporządzające – pociągają za sobą zniesienie, obciążenie lub przeniesienie prawa, czyli zmniejszenie aktywów. czynności prawne o podwójnym skutku – wywołują zarówno skutek czynności rozporządzającej i zobowiązującej (np. art. 535 w zw. z art. 155 k.c.) Ze względu na skutek prawny, jaki czynność prawna wywołuje w sferze majątkowej kontrahenta: czynności prawne przysparzające – pociągają za sobą zwiększenie aktywów np.: uzyskanie prawa własności rzeczy lub zmniejszenie pasywów, np.: zwolnienie z długu; inne czynności. Ze względu na to, czy przysporzenie następuje po obu stronach czynności prawnej, czy tylko po jednej (podział ten dotyczy wyłącznie czynności prawnych dwustronnych): czynności prawne odpłatne (obciążające) – przysporzenie następuje po obu stronach czynności; czynności prawne nieodpłatne (pod tytułem darmym) – przysporzenie następuje tylko po jednej stronie czynności. Ze względu na wymóg istnienia (podział ten odnosi się wyłącznie do czynności prawnych przysparzających): czynności prawne przyczynowe, kauzalne – dla skuteczności czynności konieczne jest istnienie , czyli przyczyny prawnej tej czynności. czynności prawne oderwane, abstrakcyjne – istnienie nie jest konieczne dla skuteczności czynności prawnej. Czynności powiernicze – zwane również fiducjarnymi. Składają się na nie dwa elementy: przeniesienie przez powierzającego na powiernika jakiegoś prawa, z którego powiernik może korzystać w pełnym zakresie wyznaczonym treścią tego prawa. zobowiązanie powiernika wobec powierzającego do tego, że będzie korzystał z tego prawa w ograniczonym zakresie, wskazanym treścią umowy powierniczej, w szczególności, że w określonej sytuacji przeniesie to prawo z powrotem na powierzającego.
Elementy czynności prawnej Do elementów czynności prawnej można zaliczyć (elementy przedmiotowo istotne), (elementy przedmiotowo nieistotne) oraz (elementy dodatkowe, podmiotowo istotne).
W prawie prywatnym międzynarodowym Dopuszczalność dokonania czynności prawnej określa prawo właściwe dla czynności prawnej, o którą w danym wypadku chodzi. Według tego samego prawa należy oceniać jej istnienie jako czynności prawnej.
Istnieje zasada, że „dojście do skutku umowy podlega, w możliwie szerokim zakresie, prawu rządzącemu umową”M. Pazdan, Prawo prywatne międzynarodowe, wyd. 10, Warszawa 2007, s. 112..
Milczenie oblata (adresata oferty) traktuje się na równi z przyjęciem oferty, tylko jeżeli przewiduje to prawo jego miejsca zamieszkania lub siedziby.
Zobacz też forma czynności prawnej nieważność czynności prawnej zdolność do czynności prawnych zdolność prawna
Przypisy
Kategoria:Część ogólna prawa cywilnego