thumb|Święta Katarzyna na rysunku Agostina Carracciego thumb|Zaślubiny Świętej Katarzyny, XVII wiek, Muzeum Narodowe w Krakowie Katarzyna Aleksandryjska (, zm. ok. 307–312) – męczennica chrześcijańska, jedna z Czternastu Świętych Wspomożycieli, święta Kościoła katolickiego i prawosławnego. Jedna z najpopularniejszych świętych katolickich, chociaż współcześnie kwestionuje się jej autentyczność.
Żywot thumb|Dyskusja Katarzyny z pięćdziesięcioma uczonymi thumb|Męczeństwo świętej Katarzyny Według legendy urodziła się w Aleksandrii w Egipcie i była córką „króla” Kustosa. Według tradycji chrześcijańskiej była bogatą i wykształconą chrześcijanką z Aleksandrii, która przyjęła śluby czystości. Poniosła śmierć męczeńską w wieku 18 lat. Otwarcie krytykowała prześladowania chrześcijan i postępowanie cesarza Maksencjusza. Wyrok śmierci zapadł jakoby po dyspucie religijnej, w której Katarzyna okazała się bieglejsza od pięćdziesięciu mędrców niechrześcijańskich, część z nich nawracając. Niezadowolony z takiego obrotu sprawy cesarz skazał Katarzynę na śmierć; odstąpiono od łamania kołem po zniszczeniu narzędzia tortur przez anioła, wyrok wykonano przez ścięcie.
Historyczność Współcześni autorzy podważają jej istnienie, uznając, że prawdopodobnie za podstawę legendy o Katarzynie Aleksandryjskiej posłużył życiorys Hypatii z Aleksandrii.
Euzebiusz z Cezarei w Historii Kościelnej wspomina o pewnej chrześcijance z Aleksandrii, która przeciwstawiła się cesarzowi Maksymianowi w 307 roku, ale nie została ona skazana na śmierć, lecz na banicję i konfiskatę mienia.
Kult thumb|Tradycyjne przedstawienie świętej Katarzyny z kołem mały|Rzeźba z XVI w. znajdująca się na Zamku w Lidzbarku Warmińskim
Kult świętej rozwinął się zarówno w Kościele zachodnim, jak i w prawosławiu. W Polsce wystawiono ku jej czci ponad 170 budowli sakralnych; w 1571 w Braniewie Regina Protmann założyła zgromadzenie zakonne katarzynek. Kilkadziesiąt miejscowości polskich wywodzi swoją nazwę od imienia Katarzyny, postać świętej znajduje się w herbach Działdowa, Tyczyna, Nowego Targu i Dzierzgonia. Męczeństwo świętej stało się także tematem malarskim, m.in. dzieł Rafaela, Caravaggio i Hansa Memlinga.
Na szczycie Góry Świętej Katarzyny na Synaju znajduje się niewielka kaplica św. Katarzyny, gdzie według tradycji ciało 18-letniej świętej Katarzyny zostało umieszczone przez aniołów na najwyższym szczycie. W X w. zostało przeniesione przez mnichów-pustelników na dół góry i umieszczone w złotej trumnie w wybudowanym klasztorze św. Katarzyny. Od tego czasu szczyt nazwany został na jej cześć, a miejsce to zaczęto łączyć z jej kultem.
Patronat Patronka zakonu katarzynek, Nowego Targu, Bytowa, Dzierzgonia, Działdowa, wyspy Cypr, nauki, paryskiej Sorbony, uniwersytetów, filozofów, filozofów chrześcijańskich, teologów, uczonych, nauczycieli, uczniów, studentek, dziewic, żon, mówców, adwokatów, notariuszy, bractw literackich, literatów, bibliotekarzy, drukarzy, zecerów, żeglarzy, woźniców, przewoźników, polskich kolejarzy, polskich tramwajarzy, kołodziejów, garncarzy, garbarzy, młynarzy, piekarzy, prządek, szwaczek, krawcowych, powroźników, fryzjerów, modystek, zmagających się z bólem gardła i głowy, poszukiwaczy topielców, grzeszników, a także tzw. prostego ludu.
Dzień obchodów Wspomnienie liturgiczne obchodzone jest w Kościele katolickim 25 listopada. Cerkiew prawosławna wspomina męczennicę Katarzynę 25 listopada/7 grudniapodwójne datowanie, tj. 7 grudnia według kalendarza juliańskiego.
Atrybuty Jej atrybutami są: anioł lub anioły, Dziecię Jezus nakładające jej pierścień na palec, filozofowie, gałązka palmowa, koło, na którym była łamana, korona w ręku lub trzymana przez anioła, krzyż, księga, miecz, piorun, lilia, tarcza z nazwami nauk, kwiat, postać Maksencjusza, naczynie na oliwę lub oliwna lampa.
Ikonografia W ikonografii przedstawiana jest w stroju królewskim, koronie, z palmą męczeństwa w dłoni i kołem do łamania kości (czasem jeszcze z książką i mieczem). Ukazywana jest też podczas mistycznych zaślubin z Chrystusem lub w więzieniu, w obecności Chrystusa. W okresie gotyku i renesansu często występuje razem ze świętymi Barbarą, Dorotą i Małgorzatą.
W heraldyce Święta Katarzyna z Aleksandrii w heraldyce polskiej
Święta Katarzyna Aleksandryjska w heraldyce europejskiej
Herby odwołujące się do osoby św. Katarzyny poprzez jej atrybuty
Zobacz też
męczennicy wczesnochrześcijańscy modlitwa za wstawiennictwem świętego święci i błogosławieni Kościoła katolickiego święci prawosławni Święta Katarzyna – inne święte postaci o imieniu Katarzyna oraz miejscowości o tej nazwie Katarzynki Katarzyna (imię)
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Wielka męczennica Katarzyna na cerkiew.pl (opr. Jarosław Charkiewicz) Katarzyna, Katarzyna Aleksandryjska – mądra męczennica na DEON.pl z inicjatywy SJ i Wydawnictwa WAM za H. Frosem i F. Sową [dostęp: 2011-11-10]
Kategoria:Czternastu Świętych Wspomożycieli Kategoria:Męczennicy wczesnochrześcijańscy Kategoria:Straceni przez dekapitację Kategoria:Święci prawosławni Kategoria:Egipt (prowincja rzymska) Kategoria:Urodzeni w III wieku Kategoria:Zmarli w IV wieku Kategoria:Ludzie urodzeni w Aleksandrii