Sigrid Hjertén (ur. 27 października 1885 w Sundsvall jako Sigrid Maria Hjertén, zm. 24 marca 1948 w Sztokholmie) – szwedzka malarka, żona malarza Isaaca Grünewalda w latach 1911–1937, matka Ivána Grünewalda (1911–1996), również malarza.
Sigrid Hjertén początkowo (do 1909 roku) zajmowała się tkactwem artystycznym. Po spotkaniu Isaaca Grünewalda w 1909 roku zainteresowała się malarstwem. Jest kojarzona z modernistycznym przełomem w sztuce szwedzkiej ok. 1910 roku. Po przyjeździe do Paryża została, razem z innymi szwedzkimi artystami, uczennicą Henriego Matisse’a. W 1911 roku wyszła za Isaaca Grünewalda. W latach 20. XX wieku przebywała we Francji, gdzie wykształciła własny styl, określany jako barwny ekspresjonizm. Szczyt jej twórczości przypadł na lata 30. XX wieku. Znaczenie jej twórczości malarskiej dla modernistycznego przełomu w sztuce szwedzkiej ugruntowały dwie wystawy jej prac: w 1935 roku w Göteborgs Konsthall w Göteborgu i w roku następnym w sztokholmskiej Konstakademien.
W 1937 roku w wyniku postępującej choroby psychicznej zaprzestała czynnego malowania. Rozwiodła się z Grünewaldem, a ostatnie lata życia spędziła w szpitalu Beckomberga w Sztokholmie, w którym zmarła po nieudanej operacji lobotomii.
Sigrid Hjertén malowała pejzaże, portrety i martwe natury. Stworzyła kilka tysięcy dzieł: obrazów olejnych, akwarel, szkiców i rysunków. Choć w swej twórczości była pod wpływem malarstwa francuskiego i niemieckiego ekspresjonizmu, to jej prace mają całkowicie samodzielny charakter. W swoim kraju należy do najbardziej lubianych artystek – mistrzyń koloru.
Życiorys Lata 1885–1909. Dzieciństwo i młodość Ojcem Sigrid, Svante Hjertén, był z zawodu adwokatem; matka, Maria Rahm, zajmowała się domem. W 1888 roku, kiedy Sigrid miała 2 i pół roku, zmarła jej matka, która chorowała na gruźlicę. Ojciec nie radził sobie z prowadzeniem domu oraz wychowywaniem Sigrid i jej brata Gustava. Po blisko 10 latach ożenił się z Torą Östberg, która była gosposią w domu Hjerténów. W 1897 roku wszyscy przeprowadzili się do Sztokholmu. Brat Tory, Ragnar dostrzegł w Sigrid talent artystyczny i zachęcał ją do jego rozwijania. Sigrid ukończyła 4-letnią szkołę dla dziewcząt po czym w 1903 roku wstąpiła do Tekniska Skolan, która była szkołą przygotowawczą do wyższej uczelni – Högre konstindustriella skolan (obecnie Konstfack); tam została przyjęta na jesieni 1905 roku. Studiowała tkactwo artystyczne. Wiosną 1908 roku ukończyła szkołę z dyplomem nauczycielki rysunku, po czym zaczęła pracować w firmie Sjölmy Giöbel. W wolnych chwilach często odwiedzała Nordiska museet w Sztokholmie, gdzie kopiowała kilimy i gobeliny.
Przełom w jej życiu nastąpił, gdy w 1909 roku zetknęła się z malarzem Isaakiem Grünewaldem, który przyjechał na krótko z Paryża do Sztokholmu. Grünewald był już w tym czasie dosyć znaną postacią w artystycznym świecie Szwecji, był bowiem członkiem założonego w 1908 ugrupowania artystycznego De Unga (pol. Młodzi), skupionego wokół malarza Birgera Simonssona. Ugrupowanie to zorganizowało 3 marca 1909 roku w Hallins konsthandel w Sztokholmie wystawę, uznaną później za przełom modernistyczny w sztuce szwedzkiejWiększość członków grupy studiowała malarstwo w szkole Konstnärsförbundet i pozostawała w opozycji do Akademii. Będąc w Paryżu, zetknęli się oni z Matisse’em, ale prace, jakie członkowie grupy zaprezentowali w roku 1909, świadczyły o większych wpływach Cézanne’a; patrz: .
W tym samym roku również Sigrid Hjertén miała swą pierwszą wystawę. Było to niezwykłym wydarzeniem, jako że była młodą, nieznaną absolwentką i w dodatku kobietą. Kiedy pokazała Grünewaldowi swój ręcznie wiązany kilim, wystawiony w oknie, ten wyraził się z uznaniem o jej zmyśle kolorystycznym i zaproponował zajęcie się malarstwem. Sigrid Hjertén, która początkowo zamierzała wyjechać do Anglii, żeby kształcić się dalej w swojej specjalności, zrezygnowała z tego wyjazdu i we wrześniu 1909 roku wyjechała razem z Grünewaldem do Paryża.
Lata 1910–1920. Edukacja i działalność artystyczna mały|Henri Matisse i jego studenci. On sam siedzi pośrodku na podwyższonym krześle. Za nim stoi Isaac Grünewald. Sigrid Hjertén siedzi w dolnym rzędzie druga od prawej W Paryżu w styczniu 1910 roku Sigrid Hjertén wstąpiła do Académie Matisse. Akademię założył Henri Matisse. Działała ona od stycznia 1908 roku do lata 1911. Jej członkami byli w tym czasie, poza Grünewaldem, inni szwedzcy malarze jak: Carl Palme, Arthur Carlson-Percy, Leander Engström, Einar Jolin, Birger Simonsson, Edward Hald, Hadar Jönzén, Tor Bjurström, Maj Bring i Arvid Fougstedt. Sigrid Hjertén szybko stała się ulubienicą Matisse’a ze względu na swój talent i niebanalne podejście do sztuki. Jednocześnie sama znalazła się pod jego silnym wpływem. Sam Matisse nie uważał siebie za rewolucyjnego twórcę, a jako ojca sztuki nowoczesnej traktował Cézanne’a. W malarstwie Sigrid Hjertén uwidoczniły się wpływy ich obu. Pobyt w Paryżu oznaczał dla niej nie tylko zapoznanie się z wielkomiejskim życiem, ale dzięki kontaktom z innymi artystami i poetami jak Guillaume Apollinaire, Max Jacob i Jules Pascin, okazał się też bardzo ważny dla jej rozwoju.
3 kwietnia 1910 i 3 maja 1911 roku De Unga organizowali 2 kolejne wystawy swoich prac w Sztokholmie, po czym zakończyli działalność. Jesienią 1911 roku, jeszcze w Paryżu, niektórzy spośród uczniów Matisse’a założyli ugrupowanie artystyczne De åtta (Ośmiu). W jego skład weszli: Tor Bjurström, Leander Engström, Isaac Grünewald, Albert Hoffsten, Sigrid Hjertén i Einar Jolin. Wkrótce potem Hoffsten opuścił grupę a dołączyli do niej: August Lundberg, Gösta Sandels i Nils Dardel. Debiut wystawienniczy grupy miał miejsce 17 maja 1912 roku. Był to również debiut Sigrid Hjertén. Artyści skupieni w De åtta zaczęli teraz nazywać siebie ekspresjonistami. Termin ekspresjonizm został zaczerpnięty z rozprawy Matisse’a Notes d’un peintre: „ce que je poursuis par-dessus tout, c'est expressionism”„to, do czego dążę przede wszystkim, to ekspresjonizm”. Opinie krytyki były stosunkowo płytkie i słabe, nawet jeśli zawierały takie określenia jak: „formalne eksperymenty w stylu Cézanne’a”, „dekoracyjny ekspresjonizm” czy, jak w przypadku Sigrid Hjertén, „łagodny i zachwycający dźwięk i echo”. Tym niemniej wystawa doprowadziła do sprecyzowania, czym jest ekspresjonizm w Szwecji. Miała ona jasny i ewidentnie pragmatyczny charakter, pomimo indywidualnych wariantów, a szwedzcy ekspresjoniści nigdy przedtem nie wyrazili tak otwarcie swojej chęci zreformowania tradycyjnej kultury artystycznej.
W listopadzie 1911 roku Sigrid Hjertén i Isaac Grünewald pobrali się; Sigrid dodała nazwisko męża do swojego i odtąd oficjalnie nazywała się Hjertén-Grünewald. 26 listopada urodził się ich jedyny syn, Iván.
Gdy Academie Matisse zakończyła działalność, artystka zdecydowała się wrócić do Sztokholmu. W drodze powrotnej zatrzymała się w Ferolles nad Atlantykiem, gdzie namalowała kilka pejzaży inspirowanych Cézannem, kolejnym francuskim malarzem, który wtedy wywarł wpływ na jej twórczość; jemu właśnie poświęciła po powrocie do Sztokholmu w 1911 roku swój artykuł. Zanim Sigrid Hjertén-Grünewald dotarła do celu, zatrzymała się raz jeszcze, w Amsterdamie, gdzie miała okazję podziwiać obrazy jednego ze swoich faworytów, Vincenta van Gogha.
Teoretyk i krytyk sztuki, August Brunius w 1913 roku tak sformułował swoje poglądy na ekspresjonizm:
12 kwietnia 1913 roku Isaac i Sigrid mieli pierwszą wspólną wystawę w Hallins konsthandel. W tym samym roku zamieszkali w Sztokholmie przy Katarinavägen, a w 1914 roku zajęli obszerne atelier w rejonie w Stadsgården. Sigrid zaczęła z upodobaniem malować widoki z okna, w różnych porach roku. W latach 1915–1918 namalowała około 30 portretów syna, w domu i podczas spaceru. Wzorem był tu Matisse i jego syn Pierre.
W tym samym czasie oboje mieli okazję uczestniczyć w 2 ważnych wystawach, które wywarły istotny wpływ na ich dalszą działalność artystyczną. Pierwszą z nich była wystawa w Malmö w 1914 roku, gdzie zetknęli się z malarstwem rosyjskim a drugą wystawa Der Sturm w Berlinie, w której wzięli udział także Einar Jolin i Edward Hald. Tu z kolei szwedzcy artyści mieli możliwość zapoznania się z ekspresjonizmem niemieckim a zwłaszcza z osiągnięciami grup Die Brücke i Der Blaue Reiter. Wystawa ta nosiła tytuł Schwedische Expressionisten. Galerię i zarazem wydawnictwo Der Sturm prowadził Herwarth Walden, a do zaproszenia przez niego szwedzkich artystów na wystawę mógł przyczynić się fakt, iż jego żoną była szwedzka artystka Nell Walden. W marcu 1915 roku w liście do Isaaca Grünewalda Walden napisał, że zamierza zaprosić na wystawę szwedzkich malarzy, zastrzegając jednocześnie, że mają to być wyłącznie malarze oryginalni. Walden zatrzymał kilka prac Sigrid Hjertén-Grünewald do przyszłych ekspozycji, z kolei jeden z jej rysunków znalazł się na okładce czerwcowego wydania Der Sturm. W listopadzie 1915 roku została zorganizowana kolejna wystawa, Sammlung Walden, na której zaprezentowano prace artystów z kręgu Der Sturm. Sigrid Hjertén-Grünewald wystawiła na niej obraz olejny Knabe am Fenster oraz rysunek Knabe.
W 1916 roku wraz z mężem wystawiała w Akademii Valand w Göteborgu, wzięła też udział w wystawie Den Fries w Kopenhadze.
W lutym i marcu 1917 roku uczestniczyła w grupowej wystawie w Bazylei, zorganizowanej przez artystów Der Sturm. W tym samym roku wzięła udział w wystawie zorganizowanej w sztokholmskiej Liljevalchs konsthall przez Föreningen Svenska Konstnärinnor (Związek Artystek Szwedzkich).
W 1918 roku w Liljevalchs konsthall miała miejsce duża wystawa dzieł szwedzkich ekspresjonistów. Wzięli w jej udział: Isaac Grünewald, Sigrid Hjertén-Grünewald i Leander Engström. Organizatorem wystawy był Isaac Grünewald, który wynajął wszystkie 13 sal na cel wystawowe. Swoje prace wystawił w 7 salach, podczas gdy Sigrid Hjertén-Grünewald – w 3, prezentując 168 swoich prac, w tym 73 obrazy. Prace, które oboje zaprezentowali, pochodziły z drugiej dekady XX wieku i nosiły wpływy ekspresjonizmu. Krytyka nie pozostawiła na artystach suchej nitki. Wpływowy wówczas krytyk sztuki, Albert Engström, tak określił Sigrid Hjertén-Grünewald i jej sztukę:
Jedynym, który odważył się wówczas wziąć w obronę jej twórczość był wspomniany już August Brunius. Określił on Sigrid Hjertén-Grünewald między innymi jako osobę bardziej utalentowaną od jej męża. Opór ówczesnej krytyki zawierał nutkę antysemityzmu, a mąż Sigrid był nawet przez jakiś czas ofiarą kampanii antysemickiej z powodu swego żydowskiego pochodzenia. Publiczność przyjęła jednak wystawę entuzjastycznie, a wpływy z biletów i dochód ze sprzedanych prac dały artystom ponad 8 mln koron szwedzkich w przeliczeniu na dzisiejszą wartość.
W grudniu 1918 roku Sigrid Hjertén-Grünewald uczestniczyła w zorganizowanej przez Waldena w Kopenhadze wystawie International Kunst Expressionister og Kubister.
Lata 1920–1931. Pobyt we Francji W latach 1920–1931 rodzina Grünewaldów mieszkała we Francji. Zwłaszcza pierwsza połowa dekady była szczęśliwym i harmonijnym okresem w malarstwie Sigrid, która nie znosiła wielkich miast i marzyła o spokojniejszym życiu na wsi. Tematem licznych prac z tego okresu jest codzienność. W tym okresie miały miejsce liczne wyjazdy na francuską prowincję. Przez kilka lat rodzina Grünewaldów wynajmowała gospodarstwo w Prowansji, gdzie powstały liczne szkice będące podstawą dla szeregu obrazów Sigrid Hjertén namalowanych przez nią w latach 30. Rodzinne podróże malarskie po Francji ułatwiało posiadanie samochodu, który Isaac Grünewald zakupił na początku lat 20
Rodzina była dla Sigrid bardzo ważna, starała się utrzymać ją razem. Jej relacje z mężem były skomplikowane. Z jednej strony darzyła go szczerym uczuciem miłości, wspierała w walce o uznanie nowego malarstwa i doceniała jego umiejętności organizacyjne przy urządzaniu ich kolejnych wystaw, a z drugiej – czuła się trochę niedowartościowana, pozostająca w jego cieniu.