200px|thumb|right|Położenie Malezji 200px|thumb|right|Malezja – zdjęcie satelitarne thumb|200px|right|Mapa Malezji thumb|200px|right|Malezja Zachodnia – mapa topograficzna thumb|200px|right|Malezja Wschodnia – mapa topograficzna thumb|200px|Gunung Kinabalu thumb|200px|Klimat Malezji według klasyfikacji klimatów Köppena thumb|200px|Sungei Perak thumb|200px|right|Las tropikalny w Malezji thumb|200px|right|Bukietnica Arnolda thumb|200px|right|Orangutan w rezerwacie Sepilok Geografia Malezji – dziedzina nauki zajmująca się badaniem Malezji pod względem geograficznym.
Malezja leży w Azji Południowo-Wschodniej, obejmuje część kontynentalną na Półwyspie Malajskim i część wyspiarską na Borneo. Ponad 50% powierzchni kraju zajmują wiecznie zielone lasy tropikalne. Malezja zaliczana jest do krajów rozwijających się o wysokim tempie rozwoju gospodarczego.
Położenie i powierzchnia
Malezja leży w Azji Południowo-Wschodniej, na północ od równika, obejmuje część kontynentalną na Półwyspie Malajskim (Malezja Zachodnia) i część wyspiarską – północną część Borneo (Malezja Wschodnia).
Od północy, na Półwyspie Malajskim, graniczy z Tajlandią (granica ma długość 595 km), a na Borneo na południu z Indonezją (1881 km) a na północy z enklawą Brunei (266 km). Przy południowym krańcu Półwyspu Malajskiego leży na wyspie Singapur, z którym Malezja Zachodnia połączona jest groblą komunikacyjną Johor-Singapur i mostem. Pomiędzy Malezją Wschodnią obejmującą dwa największe stany Sarawak i Sabah a Malezją Zachodnią rozciąga się Morze Południowochińskie.
Powierzchnia kraju wynosi 329 847 km² (328 657 km² zajmuje ląd a 1190 km² wody). Długość linii brzegowej to 4675 km.
Budowa geologiczna i rzeźba terenu Ponad połowę powierzchni kraju stanowią tereny górskie i wyżynne.
Malezja Zachodnia W Malezji Zachodniej na Półwyspie Malajskim ciągną się południkowo zerodowane i silnie rozczłonkowane pasma górskie. Największym z nich jest Główny Grzbiet – Banjaran Titiwangsa, biegnący na długości 480 km, którego najwyższy szczyt Gunung Korbu wznosi się na 2183 m n.p.m. Za nim ciągną się pasma Keledang, Banjaran Bintang, Benom i Tahan, gdzie znajduje się najwyższy szczyt Półwyspu Malajskiego Gunung Tahan (2190 m n.p.m.). Pasma te zbudowane są z granitów, kwarcytów, łupków i wapieni. Występują tu liczne zjawiska krasowe. Ponad połowa malezyjskiej części półwyspu wznosi się na ponad 150 m n.p.m.
Wzdłuż wybrzeży Malezji Zachodniej ciągną się rozległe, zabagnione niziny; na zachodzie niziny biegną pasem o szerokości 15–80 km, na wschodzie dużo węższym. Równoległe do linii brzegowej wschodniego wybrzeża ciągną się piaszczyste wały o długości ok. 20 km.
U wybrzeży leżą niewielkie wyspy, m.in. Penang i Pulau Tioman.
Malezja Wschodnia W Malezji Wschodniej dominują liczne, silnie rozczłonkowane pasma górskie z najwyższym masywem – Górami Crockera, gdzie znajduje się najwyższy szczyt kraju – Gunung Kinabalu (4101 m n.p.m.). Góry Crockera zostały wypiętrzone podczas orogenezy alpejskiej i zbudowane są przede wszystkim z piaskowców i wapieni. Obszar Gunung Kinabalu podlega ochronie – powstał tu Park Narodowy Kinabalu, który w 2000 roku został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Wzdłuż wybrzeży Borneo ciągnie się pas nadmorskich nizin, gdzie tak jak w przypadku Malezji Zachodniej tak i tu w wielu miejscach niziny są silnie zabagnione. W stanie Sarawak niziny biegną pasem o szerokości 30–60 km, a w stanie Sabah – 15–30 km.
U wybrzeży leżą niewielkie wyspy, m.in. Pulau Banggi i Pulau Labuan.
Klimat Cały obszar Malezji leży w pasie klimatu równikowego, gdzie cyrkulacja monsunowa ma istotny wpływ na pogodę. Stałym elementem jest bardzo wysoka względna wilgotność powietrza – 80–95%, wysokie temperatury powietrza i obfite opady.
Średnia temperatura miesięczna to 26–28 °C. W Malezji Zachodniej średnia temperatura roczna wynosi 27 °C na nizinach. Na wybrzeżu Malezji Wschodniej temperatury wahają się do 23 °C do 32 °C.
Średnia roczna suma opadów wynosi 2000–3000 mm, przy czym na zachodnich stokach gór do ok. 4000 mm. W Malezji Zachodniej średnia roczna suma opadów to ok. 2540 mm, a największe opady ok. 5000 mm odnotowywane są na Maxwell’s Hill. Średnia roczna suma opadów w stanie Sabah to 2030–3560 mm, natomiast w stanie Sarawak opady wynoszą 3050 mm. Szczególnie silne opady występują od listopada do marca kiedy wieje monsun północno-wschodni, który przynosi intensywne burze.
Wody Z racji obfitych opadów deszczu sieć rzeczna w Malezji jest gęsta i zasobna w wodę. Główne rzeki kraju to: na Półwyspie Malajskim – Sungai Pahang (434 km długości), uchodząca do Morza Południowochińskiego i Sungai Perak uchodząca do cieśniny Malakka, a na Borneo – Batang Rajang (563 km).
Wody rzek zasilane są przez obfite opady, które często powodują powodzie, szczególnie na terenach przekształconych przez górnictwo i rolnictwo.
Gleby W Malezji występują głównie gleby tropikalne, cechujące się niską ilością składników odżywczych i małą zawartością próchnicy – czerwonoziemy i lateryty. Wzdłuż wybrzeży występują gleby aluwialne i torfowe.
Flora i fauna Flora Malezji wyróżnia się szczególnie bogatą bioróżnorodnością. Występuje tu kilka tysięcy gatunków roślin – na jednym akrze lasu odnotowano 100 różnych gatunków drzew. Świat zwierząt jest też bardzo zróżnicowany.
Flora Wiecznie zielone lasy tropikalne zajmują ponad 50% powierzchni kraju – dwie piąte obszaru Malezji Zachodniej i dwie trzecie Malezji Wschodniej. Wyższe partie porasta las mglisty. W lasach występuje ok. 3 tys. gatunków drzew. Głównym ich zagrożeniem jest masowy wyrąb, głównie pod tereny uprawne – jeszcze pod koniec lat 60. XX w. lasy zajmowały prawie 70% powierzchni kraju. Na terenach nadbrzeżnych pospolitym typem lasów są namorzyny.
W lasach Malezji rośnie m.in. bukietnica Arnolda, która posiada największy kwiat w świecie roślin, oraz wiele gatunków mięsożernych dzbaneczników (Nepenthes).
Fauna Świat zwierząt jest typowy dla Regionu Sundajskiego. Do dużych ssaków żyjących w Malezji należą: słonie, nosorożce, tapiry, tygrysy i gaury. Do naczelnych należą gibony, a także orangutany. W Malezji znajduje się największe skupisko orangutanów, żyjącym w rezerwacie Sepilok. Liczne są także gatunki gadów, gdzie oprócz krokdyli i węży, w tym jadowitych, żyją jaszczurki. Ze względu na klimat liczne są owady, zwłaszcza moskity i jadowite gatunki pająków.
Na plażach wschodniego wybrzeża gniazdują żółwie jadalne i żółwie skórzaste.
Ochrona środowiska Wiele terenów objętych jest ochroną w parkach narodowych – do największych parków zaliczają się: Park Narodowy Kinabalu, Park Narodowy Nar Niach i Taman Negara. Na terenie Malezji znajduje się również największy na świecie rezerwat orangutanów – Sepilok w Malezji Wschodniej.
Demografia Liczba ludności Malezji szacowana jest w 2021 roku na 33,519 miliona. Ludność jest wielce zróżnicowana pod względem etnicznym, kulturowym, językowym i religijnym. Większość Malezyjczyków mieszka na Półwyspie Malajskim.
62,5% populacji to rdzenni mieszkańcy – Bumiputera, 20,6% to Chińczycy, 6,2% – hindusi, 0.9% jest innego pochodzenia etnicznego (dane szacunkowe na 2019 rok).
Językiem urzędowym jest język malezyjski, ponadto w powszechnym użyciu są języki: chiński, tamilski, telugu, malajalam, pendżabski i tajski. Na terenie Malezji używane są w sumie 134 języki, w tym 112 języków rdzennej ludności – najbardziej rozpowszechnione to język iban i kadazan.
61,3% wyznaje islam, który jest religią oficjalną, 19,8% buddyzm, 9,2% chrześcijaństwo, 6,3% hinduizm, 1,3% konfucjanizm, taioizm lub inną tradycyjną religię Chin, innego wyznania jest 0,4%, 0,8% nie deklaruje wyznania a 1% go nie precyzuje (dane szacunkowe na 2010 rok).
Gospodarka Malezja zaliczana jest do krajów rozwijających się, o wysokim tempie rozwoju gospodarczego. Jeszcze w latach 60. XX w. gospodarka Malezji opierała się na eksporcie surowców – przede wszystkim kauczuku i cyny, które stanowiły 85% eksportu. W Malezji występują największe na świecie złoża rud cyny – ok. 20% zasobów światowych, obfite złoża ropy naftowej oraz gazu ziemnego na Morzu Południowochińskim .
W latach 70. i 80. XX w. nastąpił szybki rozwój przemysłu przetwórczego nastawionego na eksport, głównie dzięki kapitałowi zagranicznemu i taniej sile roboczej. Malezja pozostaje jednym z największych producentów kauczuku, oleju palmowego, ropy naftowej i gazu, oraz drewna. Jednocześnie rozwinęła przemysł elektroniczny, chemiczny i tekstylny. Rozwijany jest też sektor usług, m.in. finansowych.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia