Doman Wieluch (ur. 28 grudnia 1887 w Jabłonkowie, zm. 1976 w Kopenhadze) – polski sinolog, tłumacz i urzędnik konsularny.
Był synem Jana (1852-1903) pochodzącego z Sibicy lekarza, który w 1879 na Uniwersytecie Jagiellońskim stopień doktora medycyny, pracował jako lekarz okręgowy w Jabłonkowie oraz Julianny Chmielewskiej, córki warszawskiego urzędnika. W 1907 zdał maturę w Gimnazjum Świętej Anny w Krakowie. W latach 1907-1911 był studentem chemii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po wybuchu I wojny światowej, chcąc uniknąć powołania do służby wojskowej, wyjechał z żoną do Danii, gdzie w Bibliotece Królewskiej w Kopenhadze po raz pierwszy zetknął się z tekstami chińskimi.Po wojnie, gdy Polska odzyskała niepodległość i rząd zaczął nawiązywać stosunki dyplomatyczne, rozpoczął pracę w polskiej ambasadzie w Kopenhadze, początkowo jako referent prasowy z tytułem attaché, a następnie jako wicekonsul. Ze służby dyplomatycznej odszedł na własną prośbę z dniem 31 października 1925 roku.Z chińskiego na nasze na długo przed Syniawą – cz. 1. Po powrocie do kraju w okresie międzywojennym pracował jaki inżynier-chemik w Unii Górniczo-Hutniczej w Katowicach. Po wybuchu II wojny światowej ponownie wyjechał do Danii, gdzie spędził resztę życia, do śmierci w 1976 roku.
Podczas wykonywania zawodu inżyniera nie zaniedbywał studiów językowych, których owocem był wydany w 1936 roku w Katowicach Słownik chińsko-polski do czytania tekstów chińskich bez przygotowania”. Słownik wykorzystywał wynalezioną przez Wielucha metodzę odczytywania chińskich znaków, opartą na założeniu, że każdy spośród 50 tysięcy chińskich znaków składa się z kombinacji mniejszych elementów, tzw. charakterów, wypełniających kwadratową powierzchnię danego znaku. Po wyróżnieniu 296 elementów, badacz opatrzył je krótkimi, łatwymi do zapamiętania nazwami odwołującymi się do ich kształtu, wyrażonymi w języku angielskim, co umożliwiło ich alfabetyczne uszeregowanie, a co za tym idzie – łatwe wyszukiwanie w słowniku. Na podstawie tego słownika jeden z jego uczniów, Jan Wypler, opublikował w 1939 rozprawkę Jak można łatwo nauczyć się po chińsku. Słownik został rozesłany do 82 podmiotów i osób na terenie kraju i zagranicy – otrzymali go m.in. Aleksander Brückner, Josef Čapek, Wincenty Lutosławski, Julian Tuwim, Jan Parandowski, Stanisław Schayer – ten ostatni napisał negatywną recenzję Słownika na łamach „Polskiego Biuletynu Orientalistycznego”, nr 1/1937.
Jego książka The graphic transcription of literary Chinese characters została wydana w Amsterdamie (Amsterdam: Nature Method Language Centre, 1975. xxvii, 368 p.) z bardzo pozytywną przedmową światowej sławy sinologa Bernharda Karlgrena. Metoda Wielucha nauczania języka chińskiego z powodzeniem stosowana była w wielu różnych krajach, m.in. Danii czy Australii.
Doman Wieluch zajmował się także tłumaczeniem tekstów chińskich oraz jest autorem publikacji na temat chemii węgla.
21 grudnia 1923 został odznaczony duńskim krzyżem kawalerskim Orderu DanebrogaKongelig Dansk Hof- og Statskalender. Kopenhaga: 1929, s. 32.
Zobacz też Polskie transkrypcje języka chińskiego
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Danebroga Kategoria:Polscy sinolodzy Kategoria:Polscy tłumacze literatury chińskiej Kategoria:Urzędnicy konsularni II Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie urodzeni w Jabłonkowie Kategoria:Urodzeni w 1887 Kategoria:Zmarli w 1976