Czarna Białostocka (do 1952 Czarna Wieś Stacja, 1952–62 Czarna Wieś) – miasto w Polsce położone w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Czarna Białostocka. Leży na Wysoczyźnie Białostockiej, otoczona lasami Puszczy Knyszyńskiej. Zaliczana do aglomeracji białostockiej.
Do 1962 roku Czarna Białostocka rozwijała się razem z sąsiednią miejscowością o nazwie Czarna Wieś Kościelna jako jedna struktura organizacyjna o nazwie Czarna Wieś. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa białostockiego.
Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. Czarna Białostocka liczyła 8579 mieszkańców.
W Czarnej Białostockiej swoją siedzibę ma Nadleśnictwo Czarna Białostocka.
Historia
XIII wiek – Powstanie grodziska pod Niemczynem (osadnictwo mazowieckie). 1388 – Ustalenie granicy mazowiecko-litewskiej na rzece Czarnej, którą nazywano Małą Suchołdką (Maleysucholdi), a następnie Sokołdką i Sokołdką Lacką. XV wiek – Nad rzeką Czarną przed 1509 r. wybudowano stajnie królewskie z obejściami gospodarskimi, gdzie koszono i gromadzono siano, a także wyruszano na łowy. XVI wiek – Pojawienie się nazwy rzeka Czarna. 1509 – Zygmunt I Stary nadał Puszczę Knyszyńską do rzeki Czarnej wojewodzie trockiemu Mikołajowi Radziwiłłowi, który nad rzeką Czarną wybudował dwór i zagarnął po drugiej stronie rzeki część Puszczy Bielskiej urządzając tam łowiska. Wybudował także w 1510 roku trakt z Knyszyna do Sokółki przez most na rzece Czarnej zwany później Wielką Drogą Królewską. 1536 – Królowa Bona odebrała Radziwiłłom ziemie do rzeki Czarnej, przeszły one w ręce królewskie i w 1571 roku zostały przekazane Zygmuntowi II Augustowi. Przy rzece Czarnej zbiegały się granice puszcz: Malawickiej, Kryńskiej, Odelskiej i Kuźnickiej. Utworzono z nich leśnictwo sokólskie i na mocy konstytucji sejmu z 1589 roku weszły one w skład Ekonomii Grodzieńskiej jako królewskie dobra stołowe. Tereny te przeznaczono do wyłącznej dyspozycji królewskiej podlegającej ochronie jako terytoria łowieckie. XVII wiek – Intensywna eksploatacja puszcz – wyrób klepek i popiołu. 1639 – Ordynacja Królewskich Puszcz wymienia ostępy: Perekał (obecnie Pierekał-Zawały – Dzielnica Czarnej Białostockiej), Mochnacz (wieś Machnacz) oraz Niemczyna (wieś Niemczyn) i Oleszkowa. XVII wiek – Budowa w ostępie Złotoria młyna i folwarku Ratowiec, później także dworu. XVIII wiek – Osadzenie wsi Czarna na prawie łowieckim. 1702 – Powstanie rudni do wytopu żelaza o nazwie Rzeczka (wieś Ruda Rzeczka). 1782 – Budowa stacji pocztowej Buksztel przez Golfryda Rybeka, 25 kwietnia 1793 zatrzymuje się tutaj król Polski – Stanisław August Poniatowski. 1795 – Tymczasowe wcielenie wsi Czarnej do Prus Nowowschodnich wskutek III rozbioru Polski, przejściowa administracja pruska zmienia nazwę na Czarną Wieś. 1798 – Budowa tartaku wodnego w Rudni koło Czarnej Wsi. 1807 – W wyniku pokoju w Tylży Czarna Wieś staje się częścią Imperium Rosyjskiego (zaboru rosyjskiego), a wojska rosyjskie i urzędnicy pozostaną w niej aż do 1915. XIX wiek – Powstanie w Czarnej Wsi dużego ośrodka ludowego przemysłu domowego produkcji dachówki ceramicznej. thumb|Lokomotywa leśnej kolejki wąskotorowej 1862–1864 – Budowa kompleksu stacyjnego Czarna Wieś (dworzec, stacja pomp, wieża ciśnień i budynki mieszkalne), 15 grudnia 1862 uruchomienie Magistrali Petersbursko-Warszawskiej. 1 marca 1863 – W trakcie powstania styczniowego przeciwko rosyjskiemu zaborcy ma miejsce zwycięska potyczka oddziału powstańczego Walerego Parczewskiego z kozakami pod Czarną Wsią, 16 maja–1 czerwca 1863 powstańcy pod dowództwem Onufrego Duchińskiego i Walerego Wróblewskiego obozowali w ostępie Budzisk. 1864 – Ulokowanie w Czarnej Wsi urzędu gminnego, a następnie rosyjskiej szkoły ludowej. 1869 – Przeprowadzenie uwłaszczenia Czarnej Wsi. 1908 – Utworzenie przy stacji wsi Zapieczki, żydowski kupiec Dawid Pokrzywa wybudował w Wodokaczce pierwszy mechaniczny tartak parowy przy którym powstało małe osiedle robotnicze. 1912 – Czarna Wieś liczyła 440 mieszkańców, Wodokaczka – 200, Zapieczki – 70, Buksztel – 200 osób, lasy wokół w XIX wieku nazywano Puszczą Buksztelską. 1910 – Budowa kaplicy rzymskokatolickiej. 1 kwietnia 1913 – Ksiądz Edward Szapel z mieszkańcami rozpoczyna budowę kościoła w Czarnej Wsi. 15 sierpnia 1915 – Wycofujący się Rosjanie podpalają Wodokaczkę, kompleks stacyjny i tartak, Czarną Wieś zajmują wojska niemieckie. 1916–1918 – Budowa przy stacji tartaków, kolejek wąskotorowych, warsztatów mechanicznych i elektrowni przez Niemców, intensywna trzebież puszczy. 19 grudnia 1919 – Wojsko Polskie zajmuje Wodokaczkę, Zapieczki i Buksztel, Czarna Wieś odzyskuje niepodległość i wraca w granice państwa polskiego. 27 lipca 1920 – W czasie walk odwrotowych, został pochowany legionista Stanisław Szczęsny, zmarł w wyniku odniesionych ran podczas walki w okolicy Rozedranki. 1921 – Czarna Wieś Kościelna liczyła 458 mieszkańców, Czarna Wieś Stacja – 614, Buksztel – 161 osób w gminie Czarna Wieś. Powstaje tartak, późniejszy Zakład Przemysłu Drzewnego. 1923–1928 – Tartakami Państwowymi w Czarnej Wsi kierował dyrektor Jan Czajkowski, przedsiębiorstwo składało się z 2 tartaków: dużego 4-trakowego od 1930 r. 5-trakowego i małego l-trakowego po przeciwnej stronie torów (w latach trzydziestych zamieniono go na skrzynkamię), kolejek leśnych, warsztatów mechanicznych i elektrowni. 1924–1926 – Pierwsza parcelacja kolonii Zapieczki i Perekał-Zawały, ta i późniejsze parcelacje stworzyły osiedla domków jednorodzinnych. 1 kwietnia 1927 – zniesienie gminy Czarna Wieś i przeniesinie z powiatu sokólskiego do gminy Czarna Wieś (z siedzibą w Czarnej Wsi Kościelnej) w powiecie białostockim.. 1927–1936 – Komasacja Czarnej Wsi Kościelnej. 1932 – Budowa świetlicy międzyorganizacyjnej, boiska i toru ślizgawkowego w Czarnej Wsi Stacja oraz Domu Katolickiego w Czarnej Wsi Kościelnej. 1933 – Budowa nowej szkoły im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Czarnej Wsi Stacja. thumb|upright|Pomnik Żwirki i Wigury 1934 Budowa murowanego budynku Spółdzielni „Samopomoc”, pomnika Żwirki i Wigury oraz wieży strażackiej w Czarnej Wsi Stacja, powstał kompleks rekreacyjno-sportowy zawierający także park z alejkami, „patelnię” z miejscem dla orkiestry oraz boiska i inne urządzenia sportowe. Mecenasami kultury byli Witold i Janina Wigurowie – kierownik tartaków z żoną. Działało także szereg organizacji społecznych – Ochotnicza Straż Ogniowa, a także Związek Strzelecki, Związek Rezerwistów i Związek Przysposobienia Wojskowego Kobiet (słynne „pewukaczki”). włączenie Wodokaczki do Czarnej Wsi Stacji. 1935 – Czarna Wieś Stacja liczyła już 2200 mieszkańców, Czarna Wieś Kościelna – 730, a Buksztel 450 osób. 1937–1939 – Budowa Osiedla Tartacznego w Czarnej Wsi Stacji. Miejscowość nazywana była miasteczkiem, liczyła 200 domów mieszkalnych i 2650 mieszkańców. Posiadała 22 ulice, 12 sklepów, 2 piekarnie i restaurację. 1939–1941 – Po sowiecko-niemieckiej agresji na Polskę i podziale jej terytoriów, miejscowość znajduje pod okupacją sowiecką. 27 czerwca 1941 – Czarna Wieś Kościelna zostaje zbombardowana przez lotnictwo niemieckie. Wycofanie się Sowietów, początek okupacji niemieckiej. 29 lipca 1944 – Wycofujący się Niemcy niszczą tartak i kompleks stacyjny. 8 lipca 1945 – Bitwa I Pułku Praskiego Wojska Polskiego ze zgrupowaniem Armii Krajowej Obywatelskiej (AKO) pod Ogółami. thumb|Pomnik poległym w walce za ojczyznę 1946 – Budowa kaplicy rzymskokatolickiej w Czarnej Wsi Stacja. 1 lipca 1952 zmiana nazwy z Czarna Wieś Stacja na Czarna Wieś; Pierekał-Zawały włączony do gromady Czarna WieśBiałostocki Dziennik Wojewódzki. 1952, nr 10, poz. 85.. 20 października 1952 – Utworzenie Fabryki Maszyn Rolniczych „Biafamar” – Wytwórni Chemicznej nr 14 w Czarnej Wsi – produkcja wyrobów o charakterze specjalnym (militarnych). Budowę rozpoczęto już w 1952 roku i intensywnie kontynuowano w latach 1953–1954. Na potrzeby dużej liczby nowozatrudnianych pracowników w Czarnej Wsi rozpoczęto budowę Zakładowego Osiedla Robotniczego (ZOR) bloków mieszkalnych przy nowych ulicach, infrastruktury wodnej i kanalizacyjnej. Wybudowano też kino, świetlice zakładowe, hala sportowa i stadion oraz plac targowy. Jesień 1954 – utworzenie gromady Czarna Wieś, obejmującą Czarną Wieś (z Pierekałem-Zawałami), Buksztel, Machnacz, Brzozowy Mostek, Czumazówką i Ponurą kolonię 1 stycznia 1956 – gromada Czarna Wieś otrzymuje prawa osiedlowe, przez co miejscowości wchodzące w skład dotychczasowej gromady Czarna Wieś (Wodokaczka, Pierekał-Zawały Buksztel, Machnacz, Brzozowy Mostek, Czumażówka i Ponura kolonia) stają się integralnymi częsciami Czarnej WsiDz.U. 1955 nr 45, poz. 299. 1956 – Fabryka zmienia nazwę na Wytwórnię Wyrobów Precyzyjnych i kontynuując produkcję specjalną, rozpoczyna produkcję jednoosiowych rozrzutników obornika RT I oraz innych produktów drewnianych i metalowych jak stolarka budowlana czy puszki narzędziowe do motocykli. W 1958 roku rozpoczęto produkcję domowej pralki elektrycznej, która po rozrzutniku staje się drugim podstawowym wyrobem. Na początku lat sześćdziesiątych po zaprzestaniu produkcji pralki zakład podejmuje wytwarzanie chłodziarki domowej „Szron”, a następnie poszukiwanej lodówki „Szron Lux 125”. 1957 – Osiedlowa Rada Narodowa podjęła uchwałę o przemianowaniu się na miejską i zmiany nazwy osiedla na miasto Czarnolesie, ze względów historycznych nazwa ta została uchylona. 18 lipca 1962 – osiedle Czarna Wieś otrzymuje prawa miejskie i nazwę Czarna BiałostockaRozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 lipca 1962 r. w sprawie utworzenia niektórych miast ()., miejscowość liczyła 5521 mieszkańców. W mieście znajdowały się: szkoła podstawowa, Przyzakładowa Szkoła Zawodowa, dwa przedszkola, dwa stałe kina, dwie biblioteki, pięć świetlic zakładowych, ośrodek zdrowia, izba porodowa, apteka, laboratorium i żłobek. 1967–1976 – Dalsza rozbudowa fabryki, a wraz z nią miasta. 26 marca 1973 nazwę przedsiębiorstwa zmieniono na „Agromet” Fabryka Maszyn Rolniczych w Czarnej Białostockiej, która specjalizowała się w produkcji dla rolnictwa: całych rodzin rozrzutników własnej konstrukcji, przyczep-wywrotek i kooperacji część do ciągników i innych maszyn rolniczych. „Agromet” FMR stał się miejskim mecenasem kultury i sportu – wspierał Robotniczy Klub Sportowy „SKRA” odnoszący duże sukcesy w piłce nożnej i boksie, inicjował czyny społeczne – np. budowę zalewu wodnego w latach 1971–1981, czy współorganizował imprezy kulturalne (największą z nich były Dni Czarnej Białostockiej). 1976 – Budowa kościoła parafialnego pod wezwaniem Św. Rodziny w Czarnej Białostockiej. 1984 – Budowa prawosławnej cerkwi parafialnej pod wezwaniem Świętych Niewiast Niosących Wonności w Czarnej Białostockiej. 1996 – Czarna Białostocka osiąga liczbę 10 000 mieszkańców 2003 – Budowa kościoła parafialnego pod wezwaniem Jezusa Miłosiernego w Czarnej Białostockiej według projektu Tomasza M. Perkowskiego.
Atrakcje turystyczne thumb|Zalew Czapielówka skansen, Obóz Partyzancki, rezerwaty leśne: Rezerwat przyrody Budzisk Rezerwat przyrody Jesionowe Góry Rezerwat przyrody Międzyrzecze leśna kolej wąskotorowa o całkowitej długości 20 km łącząca Czarną Białostocką z Kopną Górą, gdzie zlokalizowana jest jedna z ważniejszych atrakcji Białostocczyzny – Arboretum w Kopnej Górze. Linią opiekuje się Fundacja na Rzecz Leśnych Kolei Wąskotorowych. Obecnie żaden z odcinków nie jest czynny. Zalew wodny Czapielówka położony w środku lasu. Znajduje się tam pomost, wzdłuż wykonana jest metalowa balustrada oraz podjazd dla osób niepełnosprawnych.