mały|Kapituła Orderu Odrodzenia Polski w 2009 r. Od lewej stoją: Sławomir Radoń, Bohdan Cywiński, Marta Olszewska, Lech Kaczyński, Zofia Romaszewska, Jerzy Kropiwnicki, Ryszard Bugaj i Krzysztof Kauba Kapituła Orderu Odrodzenia Polski – dziewięcioosobowy organ kolegialny stojący na straży honoru Orderu Odrodzenia Polski (Polonia Restituta). Do kompetencji Kapituły należy w szczególności opiniowanie wniosków o nadanie lub pozbawienie orderu oraz występowanie z inicjatywą nadania orderu lub jego pozbawienia.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, z tytułu swego wyboru na ten urząd, staje się Kawalerem Orderu Odrodzenia Polski I klasy (odznaczony Krzyżem Wielkim), Wielkim Mistrzem Orderu i przewodniczy Kapitule, którą tworzy wraz z ośmioma członkami. Członków Kapituły na pięcioletnią kadencję powołuje Wielki Mistrz spośród odznaczonych Orderem Odrodzenia Polski. Kapituła wybiera ze swego grona Kanclerza Orderu i Sekretarza Kapituły. Kapituła Orderu działa na podstawie swojego statutu, zatwierdzonego przez Prezydenta. Członkami Kapituły mogą być tylko obywatele polscyUstawa z dnia 16 października 1992 r. o orderach i odznaczeniach ()..
Prerogatywy Kapituła ma prawo wyrażania opinii we wszystkich sprawach dotyczących orderu, a w szczególności: opiniuje wnioski o nadanie lub pozbawienie orderu, wniesione przez Prezesa Rady Ministrów przed ich przedstawieniem Prezydentowi, może wystąpić do Prezydenta z inicjatywą nadania orderu lub jego pozbawienia, zapoznaje się z projektami aktów normatywnych dotyczących orderu, może występować do organów uprawnionych o podjęcie inicjatywy ustawodawczej w sprawach dotyczących orderu.
Kapituła po rozpatrzeniu przedstawionych jej wniosków o nadanie lub pozbawienie orderu podejmuje uchwały: o pozytywnym zaopiniowaniu wniosku, stwierdzające, że przedstawiony wniosek nie uzasadnia nadania lub pozbawienia orderu lub że wniosek nie może zostać uwzględniony z powodu niezgodności z obowiązującymi przepisami prawa.
Kapituła może przed wydaniem ostatecznej opinii zwrócić się do wnioskodawcy o uzupełnienie wniosku. Kapituła może zaproponować nadanie innej niż proponowana klasy orderu.
Obecny skład
Skład Kapituły: Prezydent RP Karol Nawrocki – przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu Piotr Andrzejewski – członek Kapituły powołany 7 sierpnia 2021 Andrzej Chwalba – członek Kapituły powołany 9 listopada 2023 Maria Gintowt-Jankowicz – członek Kapituły powołana 7 sierpnia 2021 Wiesław Johann – członek Kapituły powołany 7 sierpnia 2021 Maciej Łopiński – członek Kapituły powołany 18 kwietnia 2018 Władysław Ortyl – członek Kapituły powołany 7 sierpnia 2021 Mieczysław Ryba – członek Kapituły powołany 7 sierpnia 2021 Krzysztof Szwagrzyk – członek Kapituły powołany 7 sierpnia 2021
Historia
II Rzeczpospolita (1921–1939) Kapitułę powoływano na trzyletnią kadencję. Pierwsza Kapituła została powołana 2 sierpnia 1921. Jej członkami stałymi zostali wybrani spośród pierwszych piętnastu kawalerów orderu: Naczelnik Państwa Józef Piłsudski (przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu z urzędu) Jan Karol Kochanowski (Kanclerz Orderu do 1933), Kajetan Olszewski (Sekretarz Kapituły), Bernard Chrzanowski (Skarbnik Kapituły), Jan Dąbski (członek Kapituły), Władysław Raczkiewicz (członek Kapituły), Michał Siedlecki (członek Kapituły), Włodzimierz Tetmajer (członek Kapituły), Leon Wyczółkowski (członek Kapituły), oraz, jako zastępcy członków: Heliodor Święcicki, Jadwiga Zamoyska, Kazimierz Zenkteller, a w jej skład nie weszli: Władysław Reymont, Jacek Malczewski, Władysław Abraham, Zofia Szlenkier.
W 1925 Sekretarz Kapituły, Otwinowski, został aresztowany w związku z niedokładnością w wypłacaniu sum pieniężnych należnych tytułem orderu.
W czerwcu 1927 trzeci skład Kapituły został odnowiony; kanclerzem ponownie został J.K. Kochanowski, zmarłego Władysława Reymonta zastąpił Wacław Sieroszewski, a gen. Kajetana Olszewskiego zastąpił gen. Lucjan Żeligowski.
25 września 1936 prezydent Ignacy Mościcki powołał szósty skład Kapituły w składzie: Prezydent RP Ignacy Mościcki (przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu z urzędu), gen. Kazimierz Sosnkowski (Kanclerz Orderu), gen. Aleksander Osiński (Sekretarz Kapituły), sen. Bernard Chrzanowski (Skarbnik Kapituły), gen. Leon Berbecki, prof. Wacław Makowski, woj. Władysław Raczkiewicz, sen. Wacław Sieroszewski, gen. Lucjan Żeligowski.
Władze RP na Obczyźnie (1939–1993) Po 1939 roku kontynuowano nadawanie orderu przez Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na obczyźnie, utrzymano 12–osobową Kapitułę (ośmiu członków, czterech zastępców), ale reaktywowano ją faktycznie dopiero 19 kwietnia 1955. Lata 1955–1958Dziennik Ustaw RP na Obczyźnie. 1955 nr 2, s. 9.Dziennik Ustaw RP na Obczyźnie. 1955 nr 3, s. 11. Prezydent RP August Zaleski (przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu z urzędu) Tadeusz Brzeski (Kanclerz Orderu) Paweł Jankowski (Sekretarz Kapituły) Jerzy Bajan (Skarbnik Kapituły) Zofia Kossak-Szatkowska (członek Kapituły) Jan Brandys (członek Kapituły) Stanisław Gubodziecki (członek Kapituły) Stefan Pasławski (członek Kapituły) Jerzy Świrski (członek Kapituły)
Lata 1958–1961Dziennik Ustaw RP na Obczyźnie. 1958 nr 4, s. 22. Prezydent RP August Zaleski (przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu z urzędu) Kazimierz Fabrycy (Kanclerz Orderu) Paweł Jankowski (Sekretarz Kapituły) Jerzy Bajan (Skarbnik Kapituły) Jan Brandys (członek Kapituły) Tadeusz Brzeski (członek Kapituły) Wacław Grubiński (członek Kapituły) Stanisław Gubodziecki (członek Kapituły) Jerzy Świrski (członek Kapituły) Stanisław Miller (członek Kapituły) Kordian Zamorski (członek Kapituły) Zastępcy członków: Ludwik de Laveaux Gustaw Rożałowski Bohdan Wendorff Roman Witorzeniec
Lata 1961–1964Dziennik Ustaw RP na Obczyźnie. 1961 nr 3, s. 11.Dziennik Ustaw RP na Obczyźnie. 1961 nr 4, s. 17. Prezydent RP August Zaleski (przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu z urzędu) Kordian Zamorski (Kanclerz Orderu) Paweł Jankowski (Sekretarz Kapituły) Jerzy Bajan (Skarbnik Kapituły) Jan Brandys (członek Kapituły) Wacław Grubiński (członek Kapituły) Stanisław Lubodziecki (członek Kapituły) Stanisław Miller (członek Kapituły) Gustaw Rożałowski (członek Kapituły) Zastępcy członków: Ludwik de Laveaux Stanisław Owsianka Bohdan Wendorff Roman Witorzeniec
Lata 1964–1967Dziennik Ustaw RP na Obczyźnie. 1964 nr 3, s. 17. Prezydent RP August Zaleski (przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu z urzędu) Kordian Zamorski (Kanclerz Orderu) Paweł Jankowski (Sekretarz Kapituły) Jerzy Bajan (Skarbnik Kapituły)
Lata 1967–70Dziennik Ustaw RP na Obczyźnie. 1967 nr 2, s. 7.Dziennik Ustaw RP na Obczyźnie. 1967 nr 3, s. 19.Dziennik Ustaw RP na Obczyźnie. 1967 nr 4, s. 27.Dziennik Ustaw RP na Obczyźnie. 1967 nr 5, s. 32 (sprostowanie omyłki pisarskiej). Prezydent RP August Zaleski (przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu z urzędu) Kordian Zamorski (Kanclerz Orderu) Paweł Jankowski (Sekretarz Kapituły) Wacław Grubiński (Skarbnik Kapituły) Jerzy Bajan (członek Kapituły, zm. 27 czerwca 1967) Jan Brandys (członek Kapituły) Stanisław Lubodziecki (członek Kapituły) Stanisław Pomianowski (członek Kapituły) Bohdan Wendorff (członek Kapituły) Zastępcy członków: Jadwiga Baranowska Ludwik de Laveaux (członek Kapituły od 4 sierpnia 1967) Anna Nowakowa (ze Stankowskich) Stanisław Owsianka
Lata 1970–1973Dziennik Ustaw RP na Obczyźnie. 1970 nr 3, s. 13. Prezydent RP August Zaleski (przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu z urzędu), zm. w 1972 Prezydent RP Stanisław Ostrowski (przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu z urzędu), od 1972 Kordian Zamorski (Kanclerz Orderu) Paweł Jankowski (członek Kapituły) Wacław Grubiński (członek Kapituły) Józef Gołąb (członek Kapituły) Stanisław Lubodziecki (członek Kapituły) Antonina Płońska (członek Kapituły) Stanisław Pomianowski (członek Kapituły) Józef Wnuk (członek Kapituły) Zastępcy członków: Jadwiga Baranowska Juliusz Dziewulski Franciszek Jasiński Anna Nowakowa (ze Stankowskich)
Lata 1973–1978 Prezydent RP Stanisław Ostrowski (przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu z urzędu) Kordian Zamorski (Kanclerz Orderu)
Lata 1978–1981Dziennik Ustaw RP na Obczyźnie. 1979 nr 3, s. 9–10. Prezydent RP Stanisław Ostrowski (przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu z urzędu), do 1979 Prezydent RP Edward Raczyński (przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu z urzędu), od 1979 Kordian Zamorski (Kanclerz Orderu) Bohdan Wendorff (Sekretarz Kapituły) Jan Berek (członek Kapituły) Stanisław Biegański (członek Kapituły) Jadwiga Pająk (członek Kapituły) Antonina Płońska (członek Kapituły) Władysław Wierzbicki (członek Kapituły) Władysław Zaleski (członek Kapituły) Wanda Piłsudska (członek Kapituły od 19 marca 1979) Zastępcy członków: Jadwiga Baranowska Wanda Dziedzicowa Juliusz Dziewulski Stanisław Orłowski Edmund Chełmiński (od 19 marca 1979)
Lata 1981–1984 Prezydent RP Edward Raczyński (przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu z urzędu) Kordian Zamorski (Kanclerz Orderu)
Lata 1984–1987Dziennik Ustaw RP na Obczyźnie. 1984 nr 2, s. 13–14. Prezydent RP Edward Raczyński (przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu z urzędu), do 1986 Prezydent RP Kazimierz Sabbat (przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu z urzędu), od 1986 Jan Berek (Kanclerz Orderu, zm. 20 czerwca 1986) Stefan Soboniewski (członek od 15 lipca 1986, Kanclerz Orderu od 26 sierpnia 1986) Bohdan Wendorff (Sekretarz Kapituły) Edmund Chełmiński (Skarbnik Kapituły) Stanisław Biegański (członek Kapituły) Ryszard Kaczorowski (członek Kapituły) Henryk Niedziałkowski (członek Kapituły) Janusz Rowiński (członek Kapituły) Władysław Wierzbicki (członek Kapituły) Jan Arciszewski (członek Kapituły od 11 listopada 1986) Zastępcy członków: Mieczysław Białkiewicz Wanda Dziedzicowa Maksymilian Lorenz Roman Ratschka Halina Martin (od 15 lipca 1986)
Lata 1987–1990Dziennik Ustaw RP na Obczyźnie. 1987 nr 2, s. 12, 14. Prezydent RP Kazimierz Sabbat (przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu z urzędu), zm. w 1989 Prezydent RP Ryszard Kaczorowski (przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu z urzędu), od 1989 Stefan Soboniewski (Kanclerz Orderu) Bohdan Wendorff (Sekretarz Kapituły) Edmund Chełmiński (Skarbnik Kapituły) Jan Arciszewski (członek Kapituły) Stanisław Biegański (członek Kapituły) Henryk Niedziałkowski (członek Kapituły) Janusz Rowiński (członek Kapituły) Władysław Wierzbicki (członek Kapituły) Zastępcy członków: Mieczysław Białkiewicz Wanda Dziedzicowa Halina Martin Ryszard Dembiński
Lata 1990–1993Dziennik Ustaw RP na Obczyźnie. 1990 nr 2, s. 21–23. Prezydent RP Ryszard Kaczorowski (przewodniczący Kapituły i Wielki Mistrz Orderu z urzędu) Stefan Soboniewski (Kanclerz Orderu) Bohdan Wendorff (Sekretarz Kapituły) Jan Drewnowski (członek Kapituły od 15 maja do 9 lipca 1990) Wanda Dziedzicowa (członek Kapituły) Zbigniew Gąsiewicz (członek Kapituły od 9 lipca 1990) Mieczysław Białkiewicz (członek Kapituły) Ryszard Dembiński (członek Kapituły) Stanisław Świerszczyński (członek Kapituły) Władysław Wierzbicki (członek Kapituły) Zastępcy członków: Stanisław Berkieta Paweł Hęciak Tadeusz Kryska-Karski Walter Szczepański (Skarbnik Kapituły)
III Rzeczpospolita (1993–2015) Ustawa z 1992 zniosła funkcję zastępców, a ośmioosobowy skład (poza prezydentem) wybierany jest przez prezydenta na dłuższe, pięcioletnie kadencje, co z zasady powinno odpowiadać długości pełnienia urzędu przez Prezydenta RP (ponieważ ustawa nie przewiduje usunięcia członka kapituły przed upływem pięciu lat, współpraca pomiędzy przewodniczącym a gremium wybranym przez poprzednika, może być utrudniona).
Byli członkowie Kapituły od 1993 (lista niepełna): Andrzej Ajnenkiel – Kanclerz Orderu od 21 czerwca 1993 do 2008 (trzy kadencje) Kazimierz Dejmek – Sekretarz Kapituły od 21 czerwca 1993 (2 kadencje), zm. w 2002