thumb|Cosplayer wcielający się w postać Punishera Punisher (właśc. Francis „Frank” Castle) – fikcyjna postać, antybohater komiksów wydawanych przez Marvel Comics. Punisher doczekał się trzech filmów fabularnych, serialu i gry komputerowej będących adaptacjami oryginalnego komiksu. Twórcą postaci był scenarzysta Gerry Conway oraz rysownicy John Romita Sr. i Ross Andru. Nazwę postaci Punisher (z ang. – karzący, wymierzający karę) wymyślił Stan Lee – twórca najsłynniejszych bohaterów Marvela takich jak Spider-Man, Hulk, czy X-Men. Po raz pierwszy postać Punishera pojawiła się w 129. zeszycie serii The Amazing Spider-Man z 1974 roku.
Charakterystyka Status Punishera jako superbohatera lub antybohatera jest kwestią kontrowersyjną i w dużej mierze zależną od interpretacji odbiorcy. Szczególnie ze względu na fakt, iż w przeciwieństwie do większości superbohaterów z uniwersum Marvela, Punisher zabija swoich przeciwników, przez co popada w konflikt z innymi bohaterami tegoż uniwersum (np. z Daredevilem).
Punisher (Frank Castle) jest byłym żołnierzem Marines i jednocześnie weteranem wojny wietnamskiej, który jako jedyny przeżył masakrę swojej rodziny podczas pikniku w nowojorskim Central Parku. Na skutek niefortunnego zbiegu okoliczności Castle z żoną i dziećmi stają się świadkami egzekucji informatora przez mafię. Przestępcy, chcąc pozbyć się świadków, zastrzelili całą rodzinę Franka, a także (jak sądzili) jego samego. Po odzyskaniu świadomości i przeżyciu powtórnej próby morderstwa (w szpitalu) Frank pod wpływem traumy przeistacza się w Punishera, mściciela pragnącego wziąć prawo we własne ręce i wymierzyć sprawiedliwość zabójcom swojej rodziny.
Jako mściciel, Punisher rozciąga spektrum swojego działania również na gangsterów niezamieszanych bezpośrednio w zbrodnię popełnioną na jego rodzinie, nie widząc sensu w oddawaniu ich w ręce policji, zakładając, że poprzez znajomości i wynajmowanie drogich adwokatów uniknęliby oni kary. Punisher uważa się za osobę wyręczającą niewydolny wymiar sprawiedliwości, stawiając się w roli prokuratora, sędziego i kata zarazem. W świetle prawa Punisher jest więc mordercą, jednak usprawiedliwia on swoje działania wyższą koniecznością.
W swoich działaniach Punisher wykorzystuje umiejętności nabyte podczas służby w Wietnamie. Należą do nich między innymi: biegłość w posługiwaniu się różnymi rodzajami broni, znajomość technik walki wręcz, tortur oraz specjalizacja w skrytej infiltracji terenów wroga. Jednocześnie jest on osobą wyjątkowo odporną na ból, co można zaobserwować w filmie z 1989 r. w którym wytrzymuje on całą sekwencję tortur zadawanych mu przez Lady Tanakę.
Charakterystycznym znakiem rozpoznawczym Punishera jest czarny strój ze stylizowaną białą czaszką na piersi.
Publikacje Po raz pierwszy postać pojawiła się w albumie komiksowym o przygodach Spider-Mana i po gościnnych występach także u innych bohaterów takich jak Captain America czy Daredevil, ostatecznie otrzymał własną serię komiksową w 1986 roku o tytule The Punisher. Od tego czasu postać ta otrzymała kilka serii wydawniczych, miniserii, pojedynczych zeszytów specjalnych, a także sporą ilość crossoverów zarówno z postaciami Marvela jak i innych wydawnictw. Wydano również kilka specjalnych edycji albumów przeznaczonych także dla dzieci, w których postać ta została przedstawiona w sposób humorystyczny.
Główne serie wydawnicze: The Punisher — główna, najdłuższa seria wydawnicza o przygodach Punishera; w pewnym momencie przemianowana na Franken-Castle (kiedy Punisher został zabity przez Dark Wolverine'a i powrócił jako Potwór Frankensteina); wydawana z przerwami doczekała się 13 serii Punisher War Journal – druga regularna seria o przygodach Punishera, doczekała się wydania 2 serii Punisher War Zone – trzecia regularna seria o przygodach Punishera, doczekała się wydania 3 serii Punisher MAX – seria skierowana do dorosłych czytelników,
Ważniejsze miniserie: Born — opowiada o pobycie Franka Castle w Wietnamie podczas ostatniej, trzeciej tury służby, ukazując proces przemiany jego psychiki, który doprowadził go do przemiany w Punishera; wydana w imprincie MAX Punisher: The Platoon – opowiada o pierwszej turze służby Franka Castle w Wietnamie; wydana w imprincie MAX Punisher: Year One — skupia się na wydarzeniach bezpośrednio po masakrze rodziny Franka Castle, które doprowadziły ostatecznie do przemiany w Punishera. Punisher: In the Blood — opowiada o finałowym pojedynku pomiędzy Punisherem a jego odwiecznym przeciwnikiem Jigsawem
Wybrane pojedyncze zeszyty specjalne wydane poza seriami głównymi: The Punisher Meets Archie – seria dla nastolatków opowiadająca o spotkaniu Punishera z Archiem Andrewsem, bohaterem komiksów młodzieżowych The Punisher: The End – akcja komiksu skupia się na ostatnich dniach życia Punishera w postapokaliptycznej przyszłości. The Punisher Kills the Marvel Universe – historia typu „co by było, gdyby” przedstawiająca alternatywną przyszłość świata Marvela, w której Punisher zabił wszystkich superbohaterów i superłotrów.
Serie komiksowe Punisher w Polsce Wydawca Nazwa serii/albumu Rok wydania Uwagi TM-Semic Punisher #1-54 1990-1997 seria zeszytowa, od zeszytu #42 wydawana o zwiększonej ilości stron w czerni i bieli TM-Semic Ghost Rider/Wolverine/Punisher: Serca Ciemności 1995 specjalny album jako Wydanie Specjalne #14 Mandragora Punisher #1-12 2003-2005 seria zeszytowa Mandragora Punisher – Wydanie zbiorcze 2006 zawiera Punisher #1-12 Mandragora Born #1-4 2004 seria zeszytowa Mandragora Born – Wydanie zbiorcze 2006 zawiera Born #1-4 Mandragora Essential Punisher, Vol. 1 2006 wydany w czerni i bieli Hachette Punisher: Witaj ponownie, Frank, część 1 2013 jako 15 tom Wielkiej kolekcji komiksów Marvela Hachette Punisher: Witaj ponownie, Frank, część 2 2014 jako 43 tom Wielkiej kolekcji komiksów Marvela Hachette Punisher: Krąg Krwi 2018 jako 140 tom Wielkiej kolekcji komiksów Marvela Hachette Punisher: W drodze 2019 jako 161 tom Wielkiej kolekcji komiksów Marvela Hachette Punisher 2019 jako 19 tom Superbohaterowie Marvela Egmont Punisher MAX tom 1 2017 wydany w ramach Klasyki Marvela Egmont Punisher MAX tom 2 2017 wydany w ramach Klasyki Marvela Egmont Punisher MAX tom 3 2017 wydany w ramach Klasyki Marvela Egmont Punisher MAX tom 4 2018 wydany w ramach Klasyki Marvela Egmont Punisher MAX tom 5 2018 wydany w ramach Klasyki Marvela Egmont Punisher MAX tom 6 2019 wydany w ramach Klasyki MarvelaEgmontPunisher MAX tom 72019Born #1–4, Barracuda Max #1–5, The Tyger, The Cell, The End i The Platoon #1–6EgmontPunisher MAX tom 82020Punisher Max #1–11EgmontPunisher MAX tom 92020Punisher Max #12–22, Punisher MAX: X-Mas Special #1EgmontPunisher MAX tom 102021Punisher Max: Naked Kill, Get Castle, Butterfly, Happy Ending, Hot Rods of Death i Tiny Ugly World, Untold Tales of Punisher Max #1–5, Punisher: Frank Castle Max #75 oraz Punisher Max Annual #1.EgmontPunisher. Marvel Knights - Tom 12021zawiera Punisher (2000) #1–12, Punisher (2001) #1–5 oraz Punisher Kills the Marvel UniverseEgmontPunisher. Marvel Knights - Tom 22022zawiera Punisher (2001) #6–7, #13–26 oraz Marvel Knights Double-Shot #1EgmontPunisher. Marvel Knights - Tom 32022zawiera Punisher (2001) #27–37 oraz Punisher: War Zone (2008) #1–6EgmontPunisher Epic Collection - 1 - Krąg krwi.2022Punisher (1986) #1–5, Punisher (1987) #1–10, Daredevil #257, Marvel Graphic Novel: Punisher – Assassin’s GuildPANINIPunisher: Koszmar2022Punisher: Nightmare, Butterfly i The Punisher (2001) #23 wydany w ramach Ciemnej Strony Marvela EgmontPunisher Epic Collection - 2 - Kingpin rządzi.2023Punisher (1987) #11–25 i Annual #1–2.EgmontPunisher Epic Collection - 3 - Powrót do Wielkiego Nic.2023Punisher (1987) #26–34, Annual #3 i Classic Punisher #1, Epic Graphic Novel: Punisher – Return to Big Nothing, Marvel Graphic Novel: Punisher – Intruder oraz Punisher: Kingdom GoneEgmontPunisher Epic Collection - 4 - Układanka Jigsawa.2024Punisher (1987) #35–48 i Annual #4, Punisher: No Escape i Punisher: The PrizeEgmontPunisher Epic Collection - 5 - Najwyższy wymiar kary.2024Punisher (1987) #63–75, Punisher: G-Force, Punisher: Die Hard in the Big Easy i Punisher/Black Widow: Spinning Doomsday’s Web
Adaptacje Filmy Pierwszą ekranizacją Punishera był film z 1989 z Dolphem Lundgrenem w roli głównej. Druga powstała w 2004 z udziałem Thomasa Jane'a w roli Punishera i Johna Travolty w roli gangstera odpowiedzialnego za śmierć rodziny Castle. Trzeci film o Punisherze powstał w 2008, a tytułową rolę grał Ray Stevenson.
Zobacz Punisher – film z 1989 roku Punisher – film z 2004 roku Punisher: Strefa wojny – film z 2008 roku
Produkcje krótkometrażowe W 2012 opublikowany został bootleg w reżyserii Adi Shanka pt. „Dirty Laundry”The Punisher: Dirty Laundry, [dostęp 2016-05-04.], w rolę Punishera wcielił się ponownie Thomas Jane.
Seriale Frank Castle pojawił się w drugiej serii wyprodukowanego przez stację Netflix serialu Daredevil. W rolę Punishera wcielił się Jon Bernthal. Po tym występie ta postać miała swój własny serial - The Punisher, który miał 2 sezony. Aktor powrócił do roli po kilku latach w Daredevil: Odrodzenie na Disney+ i ma mieć "Special Presentation" na tej platformie, w którym aktor będzie też zaangażowany pod względem produkcji.
Gry komputerowe Powstały gry dla komputerów Amiga i PC a w późniejszym okresie także dla przenośnych konsoli Game Boy.
Gra na automaty wrzutowe z Punisherem w roli głównej pojawiła się w 1993 roku, skonwertowana rok później na konsole Sega Mega Drive. Najnowsza gra The Punisher dla konsoli PlayStation 2, Xbox i komputerów osobistych została wydana w 2005 roku. Punisher jest jedną z grywalnych postaci w LEGO® Marvel™ Super Heroes, grze wydanej na komputery PC oraz konsole Nintendo DS, Nintendo 3DS, PlayStation 3, PlayStation 4, PlayStation Vita, Wii U, Xbox 360 i Xbox One. Punisher jest także jedną z grywalnych postaci w Marvel Rivals, grze online wydanej na PC, Playstation 5 oraz Xbox Series.
Animacja Punisher pojawił się w paru odcinkach serialu animowanego Spider-Man. W odcinkach Mściciel (Enter the Punisher) i Pojedynek myśliwych (Duel of the Hunters) Frank postanawia uporać się z problemem tajemniczego wampira nękającego Nowy Jork. W wyniku pomyłki jego celem staje się Spider-Man, który miał wówczas problemy z mutacją tzn. przemienił się w gigantycznego pająka, znanego jako Man-Spider. Gdy orientuje się, iż popełnił błąd, wraz z Kravenem Myśliwym pomagają wrócić Człowiekowi-Pająkowi do jego poprzedniej postaci. Pojawia się też w odcinku Powrót Zielonego Goblina (The Return of Green Goblin), gdzie pomaga Spider-Manowi w walce z nowym Zielonym Goblinem. W oryginalnej wersji językowej głos pod tę postać podkładał John Beck, a w polskiej Jacek Mikołajczak.
Punisher pojawia się również w serialu X-Men w odcinku Dni nowej przeszłości (Days of future past), ale jedynie jako postać zdobiąca okładkę gry komputerowej. Z kolei w odcinku Modżowizja (Mojovision) jeden z robotów walczących z X-Men przemienia się w postać przypominającą Punishera.
Ostatnio Punisher pojawił się gościnnie w Avengers: Zjednoczeni w odcinku Planeta Doktora Dooma (Planet Doom).
Punisher występuje także gościnnie w serialu Super Hero Squad w odcinku Noc w oratorium (Night in the Sanctorium!). W oryginalnej wersji językowej podkłada mu głos Ray Stevenson.
Punisher jest również jednym z bohaterów dwóch filmów animowanych ze studia Madhouse. W filmie Iron Man – Technovore Powstaje (Iron Man: Rise of Techonovore) nawiązuje współpracę z Iron Manem przeciwko wspólnemu wrogowi. W oryginalnej wersji językowej głosu Frankowi użycza Norman Reedus. Z kolei w filmie Avengers Confidential – Czarna Wdowa i Punisher (Avengers Confidential – Black Widow and Punisher) Punisher razem z Czarną Wdową próbują zniszczyć organizację terrorystyczną Leviathan. Tutaj głos podkłada mu Brian Bloom.
Przypisy
Kategoria:Fikcyjni masowi mordercy Kategoria:Fikcyjni żołnierze Kategoria:Postacie filmowe adaptowane z komiksów