mały|Miejsca badania tętna u człowieka Tętno, inaczej puls (od łac. pulsus "uderzenie") – falisty ruch naczyń tętniczych, występujący w układzie krwionośnym kręgowców, zależny od skurczów serca i elastyczności ścian tętniczych.
Badanie tętna Dokonuje się go na tętnicach powierzchniowych, najczęściej tętnicy promieniowej, choć także na innych tętnicach dostępnych badaniu palpacyjnemu – tętnicy szyjnej zewnętrznej, ramiennej, udowej, podkolanowej, skroniowej i grzbietowej stopy. Jednak w trakcie resuscytacji Europejska Rada Resuscytacji w wytycznych nie zaleca sprawdzania tętna na tętnicach obwodowych (gdyż często w takich wypadkach dochodzi do centralizacji krążenia i tętno w nich jest niewyczuwalne), ale na tętnicach szyjnych, gdyż ze wszystkich wyczuwalnych przez skórę tętnic są najbliżej serca.
Tętno bada się na tętnicy szyjnej ok. 1,5 cm bocznie od wyniosłości krtaniowej – stosuje się jedno określone miejscem, aby zapobiec masażu zatoki tętnicy szyjnej przy próbie wyszukania miejsca badania tętna i niepożądanemu obniżeniu pracy serca.
Technika badania sprowadza się do uciśnięcia tętnicy w miejscu, w którym leży bezpośrednio pod skórą opuszkami dwóch palców. Do badania tętna nie stosuje się kciuka, ponieważ w ten sposób można pomylić tętno badanego z własnym.
W czasie mierzenia pulsu zwraca się uwagę na 6 charakterystycznych cech tętna: częstotliwość (liczba wyczuwanych uderzeń w ciągu minuty), której wartości prawidłowe zależą głównie od wieku. W czasie badania należy mieć na uwadze, że nie należy badać tętna po wysiłku fizycznym (po dużym wysiłku fizycznym częstotliwość może nawet przekraczać 200 uderzeń/min.) lub w stanie przeżyć emocjonalnych. Tętno może być częste (pulsus frequens) lub rzadkie (pulsus rarus). Przeciętna częstotliwość tętna waha się w zależności od wieku i wynosi około: u płodu: 110-150/min u niemowląt: 130/min u dzieci: 100/min u młodzieży: 85/min u dorosłych: 70/min u ludzi starszych: 60/min miarowość – tętno jest miarowe (pulsus regularis) jeśli wszystkie uderzenia wykazują jednakową siłę, a odstępy między nimi są jednakowe, w przeciwnym razie mówimy o tętnie niemiarowym (pulsus irregularis); wypełnienie – określa wysokość fali tętna i zależy od wypełnienia tętnicy krwią, co z kolei zależy od rzutu serca. Tętno może być wysokie (duże) (pulsus altus, pulsus magnus), małe (niskie, pulsus parvus), nitkowate, równe (pulsus equalis), nierówne i dziwaczne (pulsus paradoxus); napięcie – cecha tętna będąca wyrazem ciśnienia tętniczego. Tętno może być twarde (pulsus durus), miękkie (pulsus mollis) bądź dwubitne. chybkość – zależy od szybkości wypełniania się tętnicy i zapadania jej światła w okresie jednego cyklu serca. Zależy od prędkości przepływu krwi i podatności ściany tętnic. Tętno może być chybkie (pulsus celer) lub leniwe (pulsus tardus). symetria – fizjologicznie powinno być takie samo po lewej i po prawej stronie (np. na lewej t. promieniowej i na prawej).
Średnie tętno spoczynkowe zależy przede wszystkim od wieku i stopnia wytrenowaniaResting Heart Rate Table at „Top End Sports – The Sport Science Reports website”, data dostępu 8 lipca 2012.: Najniższe spoczynkowe, niepatologiczne (bo wynikające z wytrenowania) tętno odnotowano u wyczynowego kolarza szosowego, wynosiło 27 uderzeń na minutę. MężczyźniWiek: 18-25 26-35 36-45 46-55 56-65 65+Wyczynowa kondycja 49-55 49-54 50-56 50-57 51-56 50-55Świetna kondycja 56-61 55-61 57-62 58-63 57-61 56-61Dobra kondycja 62-65 62-65 63-66 64-67 62-67 62-65Ponadprzeciętna kondycja 66-69 66-70 67-70 68-71 68-71 66-69Przeciętna kondycja 70-73 71-74 71-75 72-76 72-75 70-73Słaba kondycja 74-81 75-81 76-82 77-83 76-81 74-79Zła kondycja 82+ 82+ 83+ 84+ 82+ 80+
KobietyWiek: 18-25 26-35 36-45 46-55 56-65 65+Wyczynowa kondycja 54-60 54-59 54-59 54-60 54-59 54-59Świetna kondycja 61-65 60-64 60-64 61-65 60-64 60-64Dobra kondycja 66-69 65-68 65-69 66-69 65-68 65-68Ponadprzeciętna kondycja 70-73 69-72 70-73 70-73 69-73 69-72Przeciętna kondycja 74-78 73-76 74-78 74-77 74-77 73-76Słaba kondycja 79-84 77-82 79-84 78-83 78-83 77-84Zła kondycja 85+ 83+ 85+ 84+ 84+ 84+
Patologia Szczególne rodzaje tętna, stanowiące przykład kardiologicznej patologii: tętno małe, leniwe, twarde (pulsus parvus, tardus, durus) występuje w zwężeniu zastawki aortalnej tętno chybkie, wysokie (duże) (pulsus celer, altus) występuje w niedomykalności aortalnej (określane jako tętno taranowe, tętno młota wodnego lub tętno Corrigana) tętno dwubitne występuje w kardiomiopatii przerostowej ze zwężeniem drogi odpływu, w wadzie złożonej aortalnej tętno dykrotyczne występuje w tamponadzie serca, ciężkiej niewydolności serca, we wstrząsie hipowolemicznym tętno nitkowate ang. thready pulse, łac. pulsus filiformis to tętno małe, szybkie, miękkie (pulsus parvus, frequens, mollis), obecne we wstrząsie, czasem w gorączce tętno dziwaczne (paradoksalne), polegające na nadmiernym obniżeniu skurczowego ciśnienia tętniczego podczas wdechu (więcej niż o 10 mm Hg), występuje w tamponadzie serca, zaciskającym zapaleniu osierdzia, masywnej zatorowości płucnej, wstrząsie, astmie, ciężkiej POChP tętno naprzemienne występuje w niewydolności lewokomorowej tętno bliźniacze występuje w niektórych zaburzeniach rytmu zjawisko deficytu tętna występuje w szybkim migotaniu przedsionków lub licznych dodatkowych pobudzeniach komorowych (pulsus intermittens)
Zobacz też
ciśnienie tętnicze choroby układu krążenia
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Badanie fizykalne Kategoria:Fizjologia układu krążenia człowieka