Związek Bratni (Spisek Braci Dalewskich, Związek Bratni Młodzieży Litewskiej) – polska organizacja spiskowa istniejąca w latach 1846–1849, kierowana przez Franciszka i Aleksandra Dalewskich.
Zawiązany w Wilnie, zyskał poparcie wśród młodzieży szkolnej, rzemieślniczej i robotniczej w Lidzie, Nowogródku i Mińsku. Za cel stawiał sobie pracę nad odnową moralną narodu i dążenie do niepodległości przez pracę, prawdę i sprawiedliwość. Po wybuchu Wiosny Ludów dążył do przygotowania nowego powstania. W 1848 nawiązał współpracę z wileńską tajną organizacją Michała Mikutowicza, co w 1849 zaowocowało połączeniem obu organizacji. Wybuch powstania wyznaczono na 4 kwietnia 1849, jednak już pod koniec marca po anonimowym donosie spisek został rozbity. Podejrzanych aresztowano, odkryto petersburskie powiązania konspiratorów, dochodzenie zakończono dopiero w lutym 1850 roku.
Geneza i program Tło ideowe i motywacje do założenia organizacji opisała we wspomnieniach siostra założycieli, Apolonia z Dalewskich Sierakowska. Według relacji jej brata Franciszka, na decyzję o podjęciu działalności konspiracyjnej złożył się szereg doświadczeń pokoleniowych i patriotycznych tradycji wyniesionych z domu rodzinnego:
Sama bezpośrednia inicjatywa założenia Związku wyszła od Franciszka, który podzielił się swoimi planami z młodszym bratem. To żywiołowa reakcja Aleksandra doprowadziła do natychmiastowej krystalizacji idei. Aleksander miał wówczas rzucić hasło:
Zgodnie z tą relacją, program nowo powstałej organizacji opierał się na odrodzeniu zdemokratyzowanej Rzeczpospolitej poprzez edukację. Uświadomienie ludu miało zatrzeć dawne krzywdy i zjednoczyć chłopstwo ze szlachtą we wspólnej pracy dla wyswobodzenia ojczyznyApolonia z Dalewskich Sierakowska: Wspomnienia. Oprac. Jolanta Sikorska-Kulesza, Tamara Bairašauskaitė. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, Instytut Historyczny UW, 2010, s. 28-29. ISBN 978-83-7543-139-1..
Przypisy
Bibliografia Egidijus Aleksandravičius, Antanas Kulakauskas, Pod władzą carów. Litwa w XIX wieku, Kraków 2003 Stanisław Kościałkowski, Aleksander Dalewski, Franciszek Dalewski w: Polski Słownik Biograficzny, t. IV Kraków 1938
Kategoria:Historia Wilna (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Wiosna Ludów Kategoria:Ziemie zabrane Kategoria:Polskie organizacje rewolucyjne i niepodległościowe ziem zabranych 1830–1864