Manipulacja w mediach (ang. media manipulation) – jest pozornie lub rzeczywiście wykorzystywana w środkach masowego przekazu, gdzie są to działania poza świadomością odbiorcy, służące do kształtowania lub przekształcania poglądów i postaw ludzi, lub do tworzenia fałszywego obrazu pewnej rzeczywistościManipulacja (łac. manipulus), W. Kopaliński „Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem”, Warszawa 2000 r.J. Bralczyk, Manipulacja językowa .Globaleconomy:Porozmawiajmy o mediach i manipulacjach medialnych..Rebelya:Manipulacja-w-mediach.Jan Paweł II Redemptor Hominis nr 16.Biskup A. Lepa, Świat manipulacji ..
Manipulacja mediami wykorzystująca stronniczość mediów (ang. media bias) jest stosowana np. w public relations, kampaniach wyborczych, indoktrynacji, propagandzie, marketingu i w reklamie, gdzie stosuje się wiele metod i technik manipulacji. thumb|thumbtime=3|„Daisy”, reklama telewizyjna stworzona dla reelekcji prezydenta Stanów Zjednoczonych Lyndona B. Johnsona. Wyemitowana tylko raz, we wrześniu 1964 roku jest uważana za najbardziej kontrowersyjną i jedną z najbardziej skutecznych reklam politycznych w historii USAThe Wall Street Journal, Ken Kurson, The Nuclear Option. thumb|Ingerencja cenzury – „Wieczór Wrocławia” 20 marca 1981 roku thumb|Cenzura – Tokio 1938 r. W manipulacjach medialnych najczęściej wykorzystuje się np. gatekeeping (selekcja informacji), ramkowanie (ramowanie) (ang. framing), teorię porządku dziennego Agenda-setting, teorię dwustopniowego przepływu (ang. Two-step flow of communication), teorię użytkowania i zaspokajania potrzeb (ang. Uses and gratification theory), teorię kultywacji („uprawy”) (ang. Cultivation theory), koncepcję torowania (ang. Priming), teorię spirali milczenia (ang. Spiral of silence), Model „podskórnej igły” (ang. Hypodermic needle model), model Harolda Lasswella, programowanie neurolingwistyczne (NLP), manipulację językową, manipulację danymi, specjalistyczną wiedzę z zakresu psychologii i socjologii (manipulacja społeczna), emfazę, perswazję, ograniczenia koncentracji i skupienia uwagi, cenzurę, mistyfikację, eufemizmy, semantykę, regresję, empatię, fragmentację, stereotypy, ingracjację, kłamstwo, dezinformację, silne emocje, elementy erotyki, elementy religii, pranie mózgu, reklamy z udziałem dzieci, manipulację podświadomością (percepcja podprogowa)Promocja:Teorie_mediów .Medioznawca:Manipulacja-w-mediach., fake newsy.
Manipulacją medialną najczęściej określa się dowolny rodzaj przekazu medialnego wykorzystany do manipulacji mediami lub świadome i celowe zastosowanie dowolnej techniki manipulacji w przekazie medialnym. Manipulacją medialną nie jest to, co powstaje w wyniku nieświadomych, niezamierzonych błędów warsztatowych powstałych w przekazie medialnym czy czynników obiektywnych np. natury technicznejTechniki-manipulacji-w-mediach ..
Manipulacja Wikipedią thumb|Wikipedia Podatność na manipulacje wytknął Wikipedii popularny satyryk Steve Colbert. Podczas prowadzonego na żywo programu wprowadził zmiany do haseł poświęconych jemu samemu, Jerzemu Waszyngtonowi i słoniom, co technicznie jest bardzo proste i może dać śmieszne rezultaty. Inne wpadki to np. uśmiercenie senatora Edwarda Kennedy’ego czy zamieszczenie notek o śmierci szefa Apple Steve’a Jobsa oraz innego senatora Roberta Byrda. Internetowa encyklopedia była też używana przez wielkie korporacje do dyskredytowania ich konkurentówNewsweek:Wikipedia-traci-redaktorow-ochotnikow .. W polskojęzycznej Wikipedii przykładem manipulacji jest stworzona w latach 2004–2006 prawdopodobnie dla mistyfikacji fikcyjna postać Henryka Batuty.
Kalendarium historii słynnych manipulacji mediami 1931 – Cukier krzepi – najsłynniejszy przedwojenny slogan reklamowy, za który od polskiego przemysłu cukrowniczego w konkursie Melchior Wańkowicz wygrał 5 tys. złCukier krzepi: Izba skarbów, antologia-dawnych-reklam .. 1938 – Wojna światów (słuchowisko) – słuchowisko CBS będące adaptacją radiową powieści H.G. Wellsa pod tym samym tytułem. Słuchowisko to, w atmosferze napięcia społecznego i wzrostu poczucia zagrożenia poprzedzającego II wojnę światową, zostało potraktowane przez niektórych radiosłuchaczy jako faktoid – rzeczywisty reportaż inwazji Marsjan na Ziemię, choć wbrew często powtarzanemu mitowi panika nie była aż tak powszechna, jak się uważa, gdyż audycja nie miała wielu słuchaczy. Gazety informujące o rzekomej masowej panice wśród Amerykanów spowodowanej audycją dokonały dezinformacjiPanika, której nie było: Mit słuchowiska „Wojna światów” Orsona Wellesa.. 1939 – Prowokacja gliwicka; 31 sierpnia oddziały SS przebrane w polskie mundury zaatakowały niemiecką radiostację w Gliwicach. Napastnicy opanowali nadajnik, odśpiewali kilka polskich pieśni, oddali parę strzałów i wezwali ludność wschodnich Niemiec do powstania przeciwko Hitlerowi. Po paru minutach wycofali się z budynku. Na miejscu pozostawili ciała zamordowanych w obozach koncentracyjnych ludzi, przebranych w polskie mundury. Ta rzekoma inwazja polskich wojsk miała być pretekstem do rozpoczęcia II wojny światowej parę godzin późniejVaterland:Przygotowania_do_wojny.. 1964 – Daisy, reklama wyborcza stworzona dla reelekcji prezydenta USA Lyndona B. Johnsona. Wyemitowana tylko raz, we wrześniu 1964 roku jest uważana za najbardziej kontrowersyjną i jedną z najbardziej skutecznych reklam politycznych w historii USA.| 1965 – Przebaczamy i prosimy o przebaczenie – słynne orędzie biskupów polskich do biskupów niemieckich z inicjatywy biskupa Bolesława Kominka, które pod wpływem manipulacji mediami ówczesnych władz spotkało się z negatywną reakcją społecznąWojciech Chudy: Teologia polityczna .. 2003 – 3 lutego udostępniono mediom dokument o nazwie Irak Dossier, który został wykorzystany przez rząd Tony Blaira, aby uzasadnić swój udział w inwazji na Irak 20 marca 2003 r. (II wojna w Zatoce Perskiej)Guardian: IRAQ – ITS INFRASTRUCTURE OF CONCEALMENT, DECEPTION AND INTIMIDATION .. 2012 – Władimir Putin przyznał się, że relacjonowane przez rosyjskie media jego wyczyny, np. wypuszczanie na wolność pantery śnieżnej, wyławianie z dna Morza Czarnego antycznych urn, pływanie z delfinami itd, były wyreżyserowanePolska: Putin-przyznal-ze-jego-wyczyny-supermana-byly-rezyserowane..
Wybrane metody i techniki manipulacji medialnej Filtrowanie dostępu informacji (ang. gatekeeping) Polega na dokonaniu przez gatekeepera wyboru informacji przeznaczonych do publicznej prezentacji w mass mediach. Istnienie gatekeepera bierze się z ograniczonej przepustowości kanałów informacyjnych, wysokich kosztów produkcji i dystrybucji. W praktyce jednak bramka przepuszczająca gatekeepera, to pozycja władzy. Proces selekcji nie jest obiektywny – kształtuje linie redakcyjne, spycha z anteny, czyni z ludzi gwiazdy lub zmusza do ciągłej pogoni za sukcesem medialnym. Nową cyfrową kulturę XXI w. charakteryzuje wyraźny brak gatekeeperów, gdzie wszystko i tak pomieści się w internecie, przy kosztach zbliżających się do zera. W obecnym ekosystemie medialnym współistnieją więc media bramkowe (głównie telewizje) z mediami bezbramkowymiGatekeeping .Dwutygodnik:gatekeeper..
Ramkowanie (ang. framing) Ramkowanie (ramowanie) polega na programowaniu przez mass media myślenia odbiorców informacji, poprzez dostarczanie gotowych wskazówek, jak interpretować i oceniać rzeczywistość. W ramkowaniu wybierane są niektóre aspekty informacji (a pomijane inne) i podkreślane są one jako ważniejsze, wraz z podaną gotową interpretacją przyczynową zjawiska, oceną moralną i środkami zaradczymi. Framing jest efektem gatekeepinguWysoka pozycja:Ramkujemy newsa.Słownk:gatekeeping .Ramowanie.Framing ..
Efekt Agenda-setting Agenda jest hierarchią priorytetów, listą zagadnień sklasyfikowanych rosnąco według ważności, można ją ustalić, wliczając np. w danym momencie tematy omawiane w prasie oraz ilość czasu antenowego i/albo kierunków, jakie one tworzą, lub też dokonując sondaży opinii i wywiadów, jeśli chodzi o obywateli.
Teoria porządku dziennego (Agenda-setting) głosi, że media wpływają w bardzo dużym stopniu na kształtowanie opinii publicznej, ukierunkowując uwagę widzów na pewne wydarzenia, ignorując przy tym pozostałe. Sposób oddziaływania środków masowego przekazu (szczególnie telewizji) polegający na koncentrowaniu uwagi odbiorcy na określonych treściach (tematach). Efekt, za sprawą którego widz ma spostrzegać dane kwestie jako ważne. Badania dowodzą, że telewizja jest medium, które wywiera największy wpływ na kształtowanie poglądów, ocen, budowę hierarchii spraw i problemów społecznie ważnych. Najwięcej badań dotyczących oddziaływania treści ukierunkowujących opinię prowadzono w trakcie kampanii wyborczych. Stwierdzono, że wyborcy odbierali jako ważne te zagadnienia, które media oceniały jako istotne. Ponadto, jak dowodzi tego afera Watergate, kwestia ta poruszyła opinię publiczną dopiero po tym, jak informacje (od dawna publikowane w prasie), w szczególności zaś przesłuchania w kongresie, zostały transmitowane przez telewizjęWiadomosci24 .Slownik.mediarun .Nowa politologia ..
Odwołania do aspektu narodowościowego Jest to rodzaj tradycyjnych argumentum ad hominem i argumentum ad populum dotyczących całych państw. Metoda ta opiera się na podważaniu argumentów przeciwnika poprzez odwołanie się do narodowościowej dumy lub pamięci o dokonaniach w przeszłości bądź też do strachu lub nienawiści wobec konkretnego państwa lub ogólnie wobec obcokrajowców.
Metoda ta może być również niezwykle potężnym środkiem do zdyskredytowania zagranicznego dziennikarza.
Przykład: „Chcesz wiedzieć, co naprawdę myślę o Europejczykach? zapytał starszy reprezentant Departamentu Stanu USA. „Myślę, że się mylili co do każdej poważniejszej międzynarodowej kwestii od ostatnich 20 lat”. „Twój pomysł brzmi podobnie do tego, który zaproponowali w Turcji. Mówisz, że Turcy mają lepszy kraj od nas? „Jedyna krytyka odnośnie do proponowanego układu nadeszła z USA. Ale wszyscy wiemy, że Amerykanie są aroganccy i niewykształceni, więc ich skargi są nieistotne”. Kampania „Wesprzyjmy nasze oddziały” stworzona przez Partię Republikańską podczas wojny prowadzonej przeciwko terroryzmowi zakłada, że kładzenie nacisku generalnie na wysiłek włożony w toczoną wojnę sprawia, że pojedynczy żołnierz traci w rzeczywistości wsparcie ze strony społeczeństwa. Patriotyczne wsparcie oddziałów stało się ogólnie formą wsparcia wojny.
Metoda sofizmatu rozszerzenia Sofizmat rozszerzenia to jednakowe traktowanie mocnego przeciwstawnego argumentu i jednego lub wielu słabych, żeby stworzyć słaby, uproszczony argument, który można łatwo obalić.
Przykład: Zaklasyfikowanie wszystkich przeciwników II wojny w Zatoce Perskiej jako „pacyfistów” może być obalone przez ogólne argumenty za wojną. Tak jak w większości metod perswazji to stwierdzenie może być zastosowane odwrotnie, w tym wypadku zaklasyfikowanie wszystkich popierających inwazję wiąże się z oznaczeniem ich jako „podżegaczy wojennych” lub „sługusów Stanów Zjednoczonych”.
Metoda kozła ofiarnego Jest to kombinacja sofizmatu rozszerzenia oraz argumentum ad hominem, w której twój najsłabszy przeciwnik (lub którego argumenty jest najłatwiej podważyć) jest odbierany jako twój najważniejszy przeciwnik.
Metoda fenomenu