thumb|Położenie Karkonoszy na mapie Czech Karkonosze (pol. n. tradyc. do 1946 Góry Olbrzymie, również Karkonosze, cz. Krkonoše, w dialekcie północnowschodnioczeskim Kerkonoše, śl.-niem. Riesageberge, niem. Riesengebirge, ang. Giant Mountains) (332,37) – najwyższe pasmo górskie Sudetów i zarazem Czech rozciągające się na przestrzeni ok. 40 km (od Przełęczy Szklarskiej na zachodzie do Przełęczy Lubawskiej na wschodzie). Szerokość pasma waha się od 8 do 20 km. Karkonosze zajmują powierzchnię ok. 650 km², z czego do Polski należy 185 km² czyli 28,46%. Głównym grzbietem oraz Grzbietem Lasockim przebiega granica polsko-czeska. Najwyższym szczytem jest Śnieżka (1603 m n.p.m.) - najwyższy szczyt Czech, Sudetów, województwa dolnośląskiego i Śląska.

Karkonosze należą do Światowej Sieci Rezerwatów Biosfery UNESCO i są chronione poprzez utworzenie na ich terenie Karkonoskiego Parku Narodowego oraz Krkonošského národní parku.

Położenie Karkonoszy Karkonosze położone są w Sudetach Zachodnich, stanowiąc ich centralną część. Od północy graniczą z Kotliną Jeleniogórską, od północnego wschodu poprzez Przeł. Kowarską z Rudawami Janowickimi, od wschodu ze wzgórzami Bramy Lubawskiej (Kotliną Kamiennogórską), od południowego wschodu poprzez Przełęcz Lubawską z Górami Kruczymi, od południa z Podgórzem Karkonoskim i od zachodu poprzez Przeł. Szklarską z Górami Izerskimi.

Przebieg granicy pasma Zachodnia granica Karkonoszy z Górami Izerskimi przebiega od wsi Horní Sytová (na północny zachód od Jilemnic) wzdłuż rzeki Izery, jej lewego dopływu Mumlawy i Mielnicy do Przełęczy Szklarskiej, a dalej wzdłuż górnego biegu Kamiennej do jej skrętu na wschód.

Granica północna biegnie wzdłuż Kamiennej przez Szklarską Porębę do Piechowic, oddzielając je od Gór Izerskich. Dalej na wschód biegnie ona u podnóża Pogórza Karkonoskiego przez Sobieszów, Podgórzyn, Sosnówkę, Głębock, Miłków, Ścięgny, Krzaczynę do Kowar, cały czas oddzielając je od Kotliny Jeleniogórskiej.

Granica wschodnia biegnie ku SE przez Kowary wzdłuż potoku Jedlicy do Podgórza, gdzie skręca ku wschodowi, osiąga Przełęcz Kowarską i schodzi do górnej części Ogorzelca. Na tym odcinku Karkonosze graniczą z Rudawami Janowickimi. Z Ogorzelca granica skręca na południowy zachód, w górę wzdłuż górnego biegu potoku Świdnik do Rozdroża Kowarskiego. Od Rozdroża Kowarskiego biegnie w dół, najpierw na południe, a później na południowy wschód, wzdłuż potoku Złotna przez Klatkę do Jarkowic. Z Jarkowic biegnie na południe przez Opawę i Niedamirów do miejsca gdzie rzeka Bóbr przekracza granicę państwową. Po stronie czeskiej wschodnia granica biegnie od granicy państwowej przez północne przedmieścia Žacléřa, Lampertice, Bernartice, Křenov do przedmieścia Trutnova – Poříčí. Na wschód od Karkonoszy leżą Wzgórza Bramy Lubawskiej, będące częścią Kotliny Kamiennogórskiej oraz Žacléřská vrchovina.

Granica południowa biegnie od Poříčí przez Trutnov, Mladé Buky, Lánov, Vrchlabí, wsie Víchová nad Jizerou, Horní Sytová, oddzielając je od Podgórza Karkonoskiego.

Rzeźba Karkonoszy thumb|Równia pod Śnieżką widziana ze Śnieżki thumb|Pielgrzymy thumb|Zima w Karkonoszach thumb|Skałki w Karkonoszach W rzeźbie Karkonoszy wyróżnia się dwa grzbiety o przebiegu wschód-zachód oraz grzbiety południowe, tzw. „Rozsochy” o przebiegu południkowym. W północnej części leży Pogórze Karkonoskie oddzielone od Grzbietu Śląskiego Karkonoskim Padołem Śródgórskim.

Główny Grzbiet Karkonoszy

Czeski Grzbiet Na południe od niego rozciąga się równoległy, nieco krótszy Czeski Grzbiet, przecięty w połowie długości przełomową doliną Łaby.

Grzbiety południowe Poprzecznie do Głównego i Czeskiego Grzbietu biegną grzbiety południowe, zwane po czesku Krkonošské rozsochy.

Są to, od zachodu: Vilémovská hornatina, Vlčí hřbet, Žalský hřbet i Černohorská hornatina, odchodzące na południe od Czeskiego Grzbietu.

Od Śnieżki (Czarny Grzbiet) odchodzi grzbiet zwany Růžohorská hornatina, oddzielony od Czeskiego Grzbietu i Černohorske hornatiny doliną Úpy.

Od Kowarskiego Grzbietu w kierunku południowym odchodzi Lasocki Grzbiet, którym również biegnie granica polsko-czeska oraz leżące na jego przedłużeniu ku południowi Rýchory.

Wszystkie grzbiety o południkowym przebiegu, poza granicznym Lasockim, leżą całkowicie w Czechach.

Karkonoski Padół Śródgórski Na północ od Śląskiego Grzbietu znajduje się Karkonoski Padół Śródgórski – głębokie obniżenie oddzielające go od Pogórza Karkonoskiego.

Pogórze Karkonoskie Pogórze Karkonoskie leży pomiędzy Karkonoskim Padołem Śródgórskim na południu i Kotliną Jeleniogórską na północy. Składa się z wielu masywów poprzecinanych przełomowymi dolinami potoków.

Skałki Charakterystycznym elementem karkonoskiego krajobrazu są malownicze formy skalne, zwane tu skałkami. Łącznie można wyróżnić co najmniej 150 grup skalnych i pojedynczych skałek, różnej wielkości, kształtu i wysokości sięgającej do 25 m (np. Pielgrzymy). Z racji fantastycznych kształtów i związanych z nimi legend, skałki przybrały osobliwe nazwy: Ptasie Gniazda, Skalna Brama, Owcze Skały, Końskie Łby, Twarożnik, Kukułcze Skały, Borówczane Skały, Paciorki, Bażynowe Skały, Słonecznik, Kotki, Szwedzkie Skały i in.

Kotły polodowcowe Ochłodzenie w plejstocenie z jednoczesnym obniżeniem granicy wiecznego śniegu do wysokości 1000–1200 m n.p.m. spowodowały powstanie w Karkonoszach lokalnego zlodowacenia górskiego. W jego następstwie na północnym stoku Karkonoszy powstało 6 kotłów lodowcowych. Poczynając od zachodu są to: 2 bliźniacze Śnieżne Kotły (Mały i Wielki), Czarny Kocioł Jagniątkowski, Kocioł Wielkiego Stawu, Kocioł Małego Stawu i Kocioł Łomniczki. Po południowej stronie występują: Labský důl, Kotelní jámy, Úpská Jáma, Studniční jámy, Modrý důl i Zelený důl.

Nisze niwalne Ponadto, na północnym stoku Karkonoszy, występują nisze niwalne (ich rozwój w plejstocenie determinowały płaty firnu i śniegu). Największymi, co do rozmiarów, są nisze pod Szrenicki Kocioł, Łabski Kocioł, kocioł pod Śmielcem, kocioł pod Tępym Szczytem, Kocioł Smogorni i nisza Biały Jar.

Szczyty

W Karkonoszach znajduje się blisko 100 szczytów o wysokości przekraczającej 1000 m n.p.m. Szczyty Karkonoszy o wysokości ponad 1000 m n.p.m.Lp.SzczytWysokośćm n.p.m.Kraj1 Śnieżka (cz. Sněžka, niem. Schneekoppe) 1603 2 Luční hora (pol. Łączna Góra) 1555 3 Studniční hora (pol. Studzienna Góra) 15544 Wielki Szyszak (cz. Vysoké kolo) 1509 5 Smogornia (cz. Stříbrný hřbet, niem. Mittagsberg) 1490 6 Vysoká pláň 1490 7 Łabski Szczyt (cz. Violík lub Labský štít) 1472 8 Mały Szyszak (cz. Malý Šišák) 14409 Kotel (pol. Kocioł) 1435 10 Stříbrné návrší 1433 11 Śmielec (cz. Velky Šišak, niem. Grosse Sturmhaube) 1424 12 Zadní planina 1423 13 Harrachovy kameny 142114 Krakonoš 142115 Czeskie Kamienie (cz. Mužské kameny) 1417 16 Śląskie Kamienie (cz. Dívčí kameny) 1413 17 Vrbatovo návrší 1412 18 Czarna Kopa (cz. Svorová hora) 1411 19 Zlaté návrší 1411 20 Růžová hora 1396 21 Kopa nad Moreną 1390 22 Kozí hřbety – V 1387 23 Tępy Szczyt (niem. Kleines Rad) 1387 24 Sokolnik (cz. Sokolník, niem. Tefelsteinpaltte) 1384 25 Kopa (niem. Kleine Koppe) 1377 26 Liščí hora (pol. Lisia Góra) 1363 27 Szrenica (niem. Reifträger) 1361 28 Lysá hora 1344 29 Stoh1324 30 Železný vrch 1321 31 Kozí hřbety 1318 32 Světlý vrch 131433 Ptačí kámen 1310 34 Černá hora (pol. Czarna Góra) 1299 35 Kamiennik (cz. Luboch, niem. Lubochberg) 1296 36 Skalny Stół (cz. Tabule, niem. Tafelstein) 128237 Czoło (niem. Kammsteig) 1269 38 Světlá 1244 39 Zrcadla 1243 40 Kamenec 1238 41 Zielarz 1236 42 Medvědín (pol. Medwiedin) 1235 43 Mumlawski Wierch (cz. Mumlavská hora, niem. Mummelberg) 1217 44 Ptasi Kamień (cz. Čihadlo, niem. Im Löchel) 1214 45 Plešivec 1210 46 Plešivec – V 1199 47 Přední planina 1198 48 Zadní Plech 1210Lp.SzczytWysokośćm n.p.m.Kraj49 Łysocina (cz. Lysečinská hora, niem. Kolbenberg) 1188 50 Signál 1175 51 Jelení hora 1171 52 Krukowa 1170 53 Slatinná stráň 1153 54 Vlčí hřeben – S 1140 55 Lesní hora 1129 56 Vlčí hřeben 1124 57 Vlčí hřeben – J 1119 58 Jakšín 1115 59 Sucha Góra (niem. Dürrerberg) 1113 60 Pěnkavčí vrch 1105 61 Ostroga 1089 62 Garb 1087 63 Dlouhý hřeben 1085 64 Mechovinec 108165 Kraví hora 107166 Przedział (niem. Scheitberg) 1068 67 Suszyca (niem. Dürre Hübel) 106168 Mrtvý vrch 1059 69 Borowa Góra 1056 70 Hornomísečská skála 1047 71 Ptasiak (niem. Vogelsberg) 1046 72 Černá skála 1042 73 Wołowa Góra (niem. Ochsenberg) 1040 74 Vlašský vrch 1038 75 Dvorský les 1036 76 Harrachova skála 1036 77 Šeřín 1036 78 Zadní Žalý 1036 79 Preislerův kopec1035 80 Kozlí hřbet 1034 81 Bílý vrch 1033 82 Hromovka 1031 83 Dlouhý hřeben – S 1030 84 Jelení vrch 1024 85 Čertova hora (pol. Czarcia góra) 1021 86 Přední Žalý 1019 87 Pevnost1012 88 Kutná – J 1009 89 Mravenečník 1005 90 Dzwonkówka 1004 91 Turek 1003 92 Janova skála 1002 93 Javor 1002 94 Kutná 1002 95 Struhadlo1002 96 Špičák 1001 97 Janova skála – SZ 1000

Przełęcze Ważniejsze przełęcze KarkonoszyLp.PrzełęczWysokośćm n.p.m.Kraj 1 Modré sedlo 1498 2 Przełęcz pod Śnieżką 1394 3 Przełęcz pod Śmielcem 1390 4 Czarna Przełęcz 1350 5 Kotelské sedlo 1311 6 Mokra Przełęcz 1291 7 Svinské louže 1212 8 Przełęcz Karkonoska (cz. Slezské sedlo) 1198 9 Dołek (cz. Slezské sedlo) 1178 10 Przełęcz Sowia (cz. Soví sedlo) 1164 Lp.PrzełęczWysokośćm n.p.m.Kraj 11 Sokol 1084 12 Przełęcz Okraj 1046 13 Rozdroże pod Przedziałem 1030 14 Cestník 1003 15 Przełęcz Szklarska 886 16 Rovinka 851 17 Przełęcz pod Czołem 819 18 Przełęcz Kowarska 727 19 Křížovky 722 20 Przełęcz Lubawska (cz. Královecké sedlo) 516

Budowa geologiczna Karkonoszy thumb|Śnieżka 1603 m n.p.m. thumb|Widok na Szrenicę Karkonosze należą do jednostki geologicznej zwanej blokiem karkonosko-izerskim. W skład bloku karkonosko-izerskiego wchodzą również Góry i Pogórze Izerskie, Kotlina Jeleniogórska oraz Rudawy Janowickie. Same Karkonosze zbudowane są ze skał masywu karkonoskiego i wschodniej osłony granitu karkonoskiego.

Granit karkonoski Pierwszy raz słowa granit, w odniesieniu do Karkonoszy, użył w 1777 Peter Simon Pallas – zoolog i botanik niemiecki. Pierwszą mapę geologiczną plutonu karkonoskiego sporządził w 1813 K.von Raumer. Duże zasługi dla tektoniki masywów granitowych położył Hans Cloos – niemiecki geolog, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego.

Zachodnia część głównego grzbietu gór i północne pogórze jest zbudowane z granitu warycyjskiego. Łączna powierzchnia masywu wynosi ok. 650 km², z czego na terytorium Polski znajduje się niecała 1/3 – ok. 185 km². W Polsce jest on nazywany granitem karkonoskim, a w Czechach karkonosko-izerskim. Z granitu karkonoskiego zbudowane jest w całości Pogórze Karkonoskie, Karkonoski Padół Śródgórski i Śląski Grzbiet oraz północno-zachodnie fragmenty Czarnego Grzbietu, północne Kowarskiego Grzbietu i północna część Czeskiego Grzbietu. Po stronie czeskiej z granitu zbudowane są północno-zachodnie części Karkonoszy i prawie całe Góry Izerskie. thumb|Zamek Chojnik

Skały metamorficzne Wschodnia osłona granitu karkonoskiego zbudowana jest ze skał metamorficznych proterozoicznych: gnejsów, granitów rumburskich, łupków łyszczykowych i amfibolitów oraz staropaleozoicznych – ordowickich i sylurskich: gnejsów, amfibolitów, fyllitów, zieleńców, marmurów i in. Tworzy ona południową i wschodnią część Karkonoszy – południowe fragmenty Czeskiego Grzbietu, Krkonošské rozsochy, prawie cały Czarny Grzbiet ze Śnieżką, Kowarski Grzbiet i Lasocki Grzbiet.

Paleozoiczne serie osadowe Południowo-wschodnie fragmenty Karkonoszy (Lasockiego Grzbietu oraz Rýchor) zbudowane są z osadowych serii skalnych należących do niecki śródsudeckiej: zlepieńców, piaskowców, mułowców i łupków ilastych.

Również niewielkie fragmenty na południowych krańcach Karkonoszy, graniczące z Podgórzem Karkonoskim zbudowane są ze skał osadowych – piaskowców i zlepieńców oraz skał wulkanicznych – porfirów, melafirów i ich tufów, pochodzących z górnego karbonu i dolnego permu.

Bazalty