mały|„Bulwa” fenkułu, czyli zgrubiałe pochwy liściowe tworzące cebulę. mały|Owoce mały|Roślina kwitnąca Fenkuł włoski, koper włoski, koper słodki (Foeniculum vulgare Mill.) – gatunek rośliny dwuletniej, czasem byliny, zaliczany do rodziny selerowatych (Apiaceae). Gatunek jest bardzo zmienny (dwa podgatunki z kilkoma odmianami), uważany za jedynego przedstawiciela rodzaju fenkuł (Foeniculum Mill.) lub część zaliczanych tu taksonów wyodrębnianych jest w randze osobnych gatunków.
Rozmieszczenie geograficzne Występuje dziko w strefie śródziemnomorskiej oraz w Pakistanie, Iranie, Afganistanie, najdalej na wschodzie sięgając Nepalu. Rozprzestrzenił się także jako gatunek zawleczony poza obszarami swojego rodzimego występowania: w Mikronezji, Australii, Nowej Zelandii, Wielkiej Brytanii, Meksyku, USA, na Hawajach, w Makaronezji oraz w Środkowej i Południowej Ameryce.
Jest uprawiany w wielu rejonach świata, w tym także w Polsce.
Morfologia Pokrój Naga roślina zielna osiągająca wysokość od 0,8 do 1,5 m, czasem do 2 m. Korzeń Wrzecionowaty, o grubości do 1 cm, białawy. Łodyga Rozgałęziająca się, pełna, obła i kreskowana na powierzchni, pokryta nalotem woskowym nadającym jej modry kolor. Liście Dolne ogonkowe, górne siedzące na pochwiastych nasadach. Pochwy liściowe rozdęte. Blaszki liści w zarysie trójkątnie jajowate lub trójkątne, trzykrotnie lub czterokrotnie pierzaste, o odcinkach równowąskich, na końcach z chrząstkowatym ostrzem. Kwiaty Drobne, zwykle obupłciowe, żółte, zebrane w baldaszki, a te w liczbie od 4 do 25 w baldachy złożone tworzące się na szczytach pędów. Pokryw i pokrywek brak. Kielich jest wałeczkowaty, bez ząbków. Płatki osiągają 1 mm długości, na szczycie słabo lub wcale nie wycięte, ale zwieńczone łatką. Owoce Rozłupnie o prawie walcowatym kształcie, z zaokrągloną podstawą i węższym szczytem uwieńczonym dużym podszyjczem. Zazwyczaj ma 3–12 mm długości i 3–4 mm szerokości. Rozłupki są gładkie. Każda ma 5 wyraźnych, drobnych, wypukłych żeberek. Owoc odmiany gorzkiej jest barwy zielonawobrunatnej, brunatnej lub zielonej, natomiast odmiany słodkiej jest jasnozielony lub jasnożółtawobrunatny.
Biologia Roślina dwuletnia i bylina, czasem w uprawie jako roślina jednoroczna. Kwitnie od lipca do października. Liczba chromosomów 2n = 22.
Podgatunki i odmiany Foeniculum vulgare Mill. subsp. piperitum (Ucria) Cout. (syn. Foeniculum piperitum (Ucria) Sweet) – fenkuł włoski pieprzowy Foeniculum vulgare Mill. subsp. vulgare – fenkuł włoski zwyczajny var. vulgare – odmiana zwyczajna (gorzka) var. dulce (Mill.) Batt. – odmiana słodka var. azoricum (Mill.) Thell. – odmiana azorska
Zastosowanie Roślina lecznicza Surowiec zielarski Owoc kopru włoskiego odmiany gorzkiej (Foeniculi amari fructus) – suche rozłupnie i rozłupki odmiany vulgare zawierającej nie mniej niż 40 ml/kg olejku eterycznego, w którego skład wchodzi co najmniej 60,0% anetolu oraz 15,0% fenchonu. Owoc kopru włoskiego odmiany słodkiej (Foeniculi dulcis fructus) – suche rozłupnie i rozłupki odmiany dulce zawierającej nie mniej niż 20 ml/kg olejku eterycznego, w którego skład wchodzi minimum 80,0% anetolu. Działanie Owoce są używane jako środek wykrztuśny, dzięki zawartym w nich olejkowi eterycznemu, który pobudza błony śluzowe dróg oddechowych. Działa mlekopędnie i przeciwzapalnie.
Roślina kosmetyczna Napar może być stosowany do przemywania tłustej skóry. Olejek fenkułowy stosowany jest w mieszankach zapachowych dodawanych do past do zębów, płynów do płukania ust, mydeł i innych kosmetyków. Nasiona fenkułu żuje się dla odświeżenia oddechu.
Sztuka kulinarna Owoce. Mają słodkawy, nieco pikantny smak, porównywany do smaku anyżu lub lukrecji. Charakteryzuje je silny anyżkowy zapach. Używane są jako aromatyczna przyprawa do mieszanek ziołowych. Owocami przyprawia się: kompoty sosy (w tym sosy słodkie, np. chutneye) warzywa (kapusta, buraki ćwikłowe, gotowane kalafiory, brokuły i ziemniaki) warzywa curry (kuchnia indyjska) mięsa (zwłaszcza mięso pieczone na rożnie) potrawy z ryb i owoców morza sery (w kuchni włoskiej) pieczywo (zwłaszcza w kuchni francuskiej). Ze względu na wysoką zawartość olejków eterycznych anyżu, napar z nasion kopru włoskiego jest popularnym napojem – np. w Niemczech. Liście. Drobnymi, pierzastymi liśćmi przyprawia się przede wszystkim potrawy z ryb. Zgrubiałe pochwy liściowe zachodzące na siebie i tworzące coś na kształt cebuli. Jadane na surowo w formie surówek, a także w formie pieczonej i gotowanej.
Roślina ozdobna thumb|Liście odmiany czerwonolistnej Bywa uprawiany jako kwiatowe obramowanie rabaty. Istnieje ozdobna odmiana 'Purpurascens' o drobno dzielonych liściach, brązowych za młodu.
Uprawa Ma duże wymagania termiczne, preferuje ciepłe, dobrze nasłonecznione, osłonięte od wiatru miejsca. Strefy mrozoodporności 5–10. Gleby o dużej zawartości próchnicy, przepuszczalne, o wysokiej zawartości składników pokarmowych i odczynie zasadowym. Rozmnaża się przez nasiona, które wysiewa się na rozsadniku w kwietniu–maju. Plon z jednego hektara wynosi 1–2 ton.
Przypisy
Kategoria:Rośliny przyprawowe Kategoria:Rośliny lecznicze Kategoria:Selerowate