Kapitan Ameryka: Pierwsze starcie, również Captain America: Pierwsze starcie (oryg. ) – amerykański fantastycznonaukowy film akcji z 2011 roku na podstawie serii komiksów o superbohaterze o pseudonimie Kapitan Ameryka wydawnictwa Marvel Comics. Za reżyserię odpowiadał Joe Johnston na podstawie scenariusza Christophera Markusa i Stephena McFeelya. Tytułową rolę zagrał Chris Evans, a obok niego w rolach głównych wystąpili: Tommy Lee Jones, Hugo Weaving, Hayley Atwell, Sebastian Stan, Dominic Cooper, Neal McDonough, Derek Luke i Stanley Tucci.
Film koncentruje się na wydarzeniach w czasie II wojny światowej, opowiadając historię Steve’a Rogersa, chorowitego chłopaka z Brooklynu, który bierze udział w programie superżołnierza i staje się superbohaterem o pseudonimie „Kapitan Ameryka”. Musi się zmierzyć z Czerwoną Czaszką: prawą ręką Hitlera i liderem organizacji Hydra, którego celem jest wykorzystanie energii artefaktu o nazwie Tesseract do zdobycia władzy nad światem.
Pierwsze starcie wchodzi w skład I Fazy Filmowego Uniwersum Marvela. Jest to piąty film należący do tej franczyzy i stanowi część jej pierwszego rozdziału zatytułowanego Saga Nieskończoności. Powstały jego dwie kontynuacje: Kapitan Ameryka: Zimowy żołnierz z 2014 i Kapitan Ameryka: Wojna bohaterów z 2016 roku. W latach 2015–2016 roku stacja ABC emitowała serialowy spin-off, Agentka Carter, z Atwell w tytułowej roli. Na 2025 rok zapowiedziano czwarty film serii, Kapitan Ameryka: Nowy wspaniały świat.
Światowa premiera filmu miała miejsce 19 lipca 2011 roku w Los Angeles. W Polsce produkcja ta zadebiutowała 5 sierpnia tego samego roku. Pierwsze starcie zarobiło ponad 370 milionów dolarów, przy budżecie wynoszącym 140 milionów. Film otrzymał pozytywne oceny od krytyków.
Streszczenie fabuły W czasach współczesnych naukowcy na Arktyce odnajdują tajemniczy okrągły przedmiot w kokpicie opuszczonego samolotu.
W marcu 1942 roku nazistowski oficer Johann Schmidt i jego ludzie przybywają do miasta Tønsberg w okupowanej przez Niemców Norwegii, gdzie kradną tajemniczy relikt o nazwie Tesseract. W tym czasie w Nowym Jorku Steve Rogers próbuje bezskutecznie zaciągnąć się do wojska. Jego podanie zostaje odrzucone z powodu problemów zdrowotnych. Kolejną próbę zaciągnięcia się podejmuje podczas wystawy przyszłych technologii, na którą wybiera się z przyjacielem, sierżantem Buckym Barnesem. Rozmowę Rogersa i Barnesa o jego chęci pomocy podczas wojny podsłuchuje doktor Abraham Erskine, który pomaga Rogersowi wstąpić do wojska. Zostaje on zwerbowany przez Naukowe Rezerwy Strategiczne do projektu superżołnierza, którym kieruje Erskine, pułkownik Chester Phillips i brytyjska agentka Peggy Carter. W noc przed zabiegiem Erskine informuje Rogersa, że Schmidt również był poddany programowi superżołnierza, jednak serum użyte przy zabiegu było niedopracowane i spowodowało trwałe skutki uboczne.
W Europie Schmidt i doktor Arnim Zola badają właściwości Tesseractu i planują wykorzystać jego energię do wynalazków Zoli. Schmidt odkrywa miejsce pobytu Erskine’a i nasyła do niego zabójcę. W Stanach Zjednoczonych Rogers zostaje poddany eksperymentowi w programie superżołnierza, po którym staje się wyższy i dobrze zbudowany. Następnie Heinz Kruger, zabójca nasłany przez Schmidta będący jednym z widzów uczestniczących w eksperymencie zabija doktora Erskine’a. Rogers dogania uciekającego Krugera, jednak ten popełnia samobójstwo połykając kapsułkę z cyjankiem.
Senator Brandt każe Rogersowi jeździć po kraju w barwnym stroju i występować jako „Kapitan Ameryka” zamiast poddać go badaniom i próbować odkryć formułę Erskine’a. W 1943 roku, podczas trasy we Włoszech, Rogers dowiaduje się, że jednostka, w której służył Barnes, została pokonana przez siły Schmidta. Rogers nie wierzy w śmierć przyjaciela i postanawia wyruszyć w samotną misję odbicia go. Pomagają mu w tym Peggy Carter i Howard Stark. Rogers dostaje się do bazy Schmidta i uwalnia Barnesa oraz pozostałych więźniów. Rogers konfrontuje się ze Schmidtem, który zdejmuje maskę, odsłaniając czerwone, podobne do czaszki oblicze, dzięki któremu zyskał przydomek „Czerwona Czaszka”. Schmidt ucieka, a Rogers wraz z uwolnionymi żołnierzami powraca do bazy.
Rogers rekrutuje Barnesa, Dugana, Derniera, Falswortha, Jonesa i Moritę do ataków na bazy Hydry. Stark wyposaża Rogersa w zaawansowany sprzęt, w tym w okrągłą tarczę wykonaną z vibranium. Steve wraz z zespołem uniemożliwiają operacje Hydry. Kiedy atakują pociąg przewożący Zolę, Barnes spada w przepaść i ginie. Dzięki informacjom od Zoli dowiadują się, gdzie przebywa Schmidt oraz że konstruuje on broń masowej zagłady, której chce użyć między innymi przeciw Stanom Zjednoczonym. Podczas ataku Rogersa i jego drużyny Schmidt próbuje uciec z Tesseractem samolotem. Dogania go Rogers i podczas lotu zaczynają ze sobą walczyć. Kiedy Schmidt bierze Tesseract z uszkodzonego pojemnika, opakowanie nagle znika, a kostka wypala dziurę w pokładzie samolotu i spada do oceanu. Rogers, nie widząc sposobu bezpiecznego lądowania bez detonacji ładunków na pokładzie samolotu, decyduje się go rozbić na Arktyce. Starkowi udaje się odnaleźć Tesseract na dnie oceanu, jednak nie jest w stanie zlokalizować Rogersa i samolotu. Rogers zostaje uznany za zmarłego.
Rogers budzi się w sali szpitalnej w stylu lat czterdziestych. Wnioskując, że coś jest nie tak, ucieka na zewnątrz. Okazuje się, że znajduje się na współczesnym Times Square. Tam Nick Fury, dyrektor T.A.R.C.Z.Y., informuje go, że przespał prawie siedemdziesiąt lat. W scenie po napisach Fury odwiedza Rogersa i informuje o nadchodzącej misji.
Obsada
Polski dubbing• Paweł Ciołkosz jako Steve Rogers / Kapitan Ameryka• Jerzy Radziwiłowicz jako Chester Phillips• Jacek Lenartowicz jako Johann Schmidt / Czerwona Czaszka• Maria Pawłowska jako Peggy Carter• Marcin Hycnar jako James „Bucky” Barnes• Krzysztof Szczepaniak jako Howard Stark• Damian Aleksander jako Timothy „Dum Dum” Dugan• Michał Sitarski jako Gabe Jones• Krzysztof Dracz jako Abraham Erskine Chris Evans jako Steve Rogers / Kapitan Ameryka, był schorowanym i drobnym chłopakiem, który podczas II wojny światowej został poddany działaniu serum superżołnierza. Spędził kilkadziesiąt lat w letargu zamrożony w lodowcu i został z niego przebudzony w latach współczesnych. Tommy Lee Jones jako Chester Phillips, kapitan armii Stanów Zjednoczonych podczas II wojny światowej, dyrektor Naukowych Rezerw Strategicznych Hugo Weaving jako Johann Schmidt / Czerwona Czaszka, członek Hydry, człowiek Adolfa Hitlera do spraw zaawansowanej technologii zbrojeniowej, który ma plan zawładnięcia światem dzięki magicznemu obiektowi o nazwie Tesseract. Został poddany działaniu niedopracowanego serum superżołnierza. Hayley Atwell jako Peggy Carter, agentka Naukowych Rezerw Strategicznych, obiekt uczuć Rogersa. Sebastian Stan jako James „Bucky” Barnes, najlepszy przyjaciel Steve’a Rogersa, który brał udział w walkach podczas II wojny światowej. Dominic Cooper jako Howard Stark, przyszły ojciec Tony’ego Starka, który podczas II wojny światowej wykonywał wiele rządowych projektów zbrojeniowych. Neal McDonough jako Timothy „Dum Dum” Dugan, amerykański żołnierz biorący udział w walkach podczas II wojny światowej. Należał do elitarnej grupy komandosów dowodzonej przez Steve’a Rogersa. Derek Luke jako Gabe Jones, amerykański żołnierz biorący udział w walkach podczas II wojny światowej. Należał do elitarnej grupy komandosów dowodzonej przez Steve’a Rogersa. Stanley Tucci jako Abraham Erskine, naukowiec, który stworzył serum superżołnierza.
W filmie ponadto wystąpili: Kenneth Choi, J.J. Feild i Bruno Ricci jako Jim Morita, James Montgomery Falsworth i Jacques Dernier, żołnierze należący do elitarnej grupy komandosów dowodzonej przez Steve’a Rogersa; Richard Armitage jako Heinz Kruger, zabójca pracujący dla Czerwonej Czaszki; Toby Jones jako Arnim Zola, biochemik Hydry; Lex Shrapnel jako Gilmore Hodge, kandydat do programu superżołnierza; Michael Brandon jako Brandt, senator kongresu; Natalie Dormer jako Lorraine, szeregowiec, która próbuje uwieść Rogersa oraz Jenna Coleman jako Connie, randka Barnesa podczas World Expo.
Samuel L. Jackson powtórzył swoją rolę z poprzednich filmów jako dyrektor T.A.R.C.Z.Y., Nick Fury. W roli cameo pojawił się twórca komiksów Marvela, Stan Lee jako generał.
Produkcja Rozwój projektu upright=1.2|mały|Joe Johnston, reżyser filmu W kwietniu 1997 roku Marvel Enterprises rozpoczęło negocjacje z Markiem Gordonem i Garym Levinsohnem dotyczące produkcji filmu o Kaptanie Ameryce na podstawie scenariusza autorstwa Larry’ego Wilsona oraz Lesliego Bohema. W maju 2000 roku studio nawiązało współpracę z Artisan Entertainment dotyczącą współprodukcji, finansowania i dystrybucji filmu. Produkcja filmu została przerwana z powodu sporu o prawa do postaci między Marvel Comics a Joe Simonem. Konflikt ten został rozstrzygnięty we wrześniu 2003 roku, a studio rozważało sprzedaż praw do ekranizacji Warner Bros. W tym czasie David Maisel zasugerował, że Marvel Studios powinno samodzielnie wyprodukować film. W 2005 roku studio pozyskało 525 milionów dolarów od Merrill Lynch, co umożliwiło samodzielną produkcję filmu. Studio zawarło umowę z Paramount Pictures dotyczącą dystrybucji filmu. Avi Arad zaproponował Jonowi Favreau stanowisko reżysera, jednak ten wybrał pracę przy filmie Iron Man. W kwietniu 2006 roku David Self został zatrudniony do napisania scenariusza. W tym samym roku Joe Johnston rozpoczął rozmowy ze studiem dotyczące wyreżyserowania filmu.
W 2007 roku Kevin Feige poinformował, że znaczna część filmu będzie osadzona w czasie II wojny światowej, zanim akcja przeniesie się do współczesności. Prace nad filmem zostały wstrzymane w latach 2007–2008 wskutek strajku scenarzystów w Stanach Zjednoczonych. W styczniu 2008 roku Marvel Entertainment doszło do porozumienia ze związkiem zawodowym scenarzystów, dzięki czemu powrócono do prac nad projektami studia. W maju ujawniono amerykańską datę premiery filmu, którą zaplanowano na 6 maja 2011 roku. W październiku poinformowano, że Johnston został zatrudniony na stanowisko reżysera, a Christopher Markus i Stephen McFeely napiszą scenariusz. W kwietniu 2010 roku data premiery została przesunięta na 22 lipca; ujawniono także, że pełny tytuł filmu brzmi .
Casting W marcu 2010 roku poinformowano, że Chris Evans otrzymał rolę Kapitana Ameryki. Studio również brało pod uwagę Johna Krasinskiego, Channinga Tatuma, Chace’a Crawforda, Ryana Phillippe’a, Garretta Hedlunda, Michaela Cassidy’ego, Patricka Fluegera, Scotta Portera i Wilsona Bethela. W tym samym miesiącu ujawniono, że Hugo Weaving zagra głównego przeciwnika, Czerwoną Czaszkę.
W kwietniu do obsady dołączyli: Sebastian Stan jako Bucky Barnes, Hayley Atwell jako Peggy Carter i Samuel L. Jackson jako Nick Fury. W maju poinformowano, że Toby Jones kończy negocjacje dotyczące roli Arnima Zoli. Ujawniono wtedy również, że Dominic Cooper zagra młodszą wersję Howarda Starka, a do obsady dołączył Tommy Lee Jones jako Chester Phillips. W czerwcu poinformowano, że w filmie wystąpią: Neal McDonough jako Dum Dum Dugan i Stanley Tucci jako Abraham Erskine.
Na początku 2011 roku ujawniono, że Richard Armitage zagra Heinza Krugera, Natalie Dormer pojawi się jako Lorraine, a Derek Luke jako Gabe Jones.
Zdjęcia i postprodukcja upright=1.5|mały|Plan zdjęciowy w Manchesterze Zdjęcia do filmu rozpoczęły się 12 lipca 2010 roku w Londynie pod roboczym tytułem FrostBite. W sierpniu zrealizowano sceny wojenne, które zostały nakręcone w walijskiej wiosce Caerwent (hrabstwo Monmouthshire). Następnie prace na planie przeniosły się do Manchesteru i do Liverpoolu. Oba miasta dublowały w filmie Manhattan. Zdjęcia zrealizowano również w miasteczku Aldershot oraz w Shepperton Studios i Pinewood Studios. Prace na planie zakończyły się 19 listopada, a odpowiadał za nie Shelly Johnson. Scenografią zajął się Rich Heinrichs, a kostiumy zaprojektowała Anna Biedrzycka-Sheppard.