Raków – dzielnica Częstochowy, położona na południowy wschód od centrum miasta, na lewym brzegu Warty. Od zachodu ograniczona jest drogą krajową nr 91. Graniczy z dzielnicami Błeszno, Wrzosowiak, Ostatni Grosz oraz Zawodzie-Dąbie. Przebiega przez nią linia kolejowa Warszawa Centralna–Katowice (pierwotnie kolej warszawsko-wiedeńska) wraz ze stacją Częstochowa Raków (przez wiele lat noszącą nazwę Częstochowa Błeszno). Przeważa zabudowa wielorodzinna.

Historia W 1377 r. książę Władysław Opolczyk nadał braciom o imionach Jaśko i Niczko kuźnicę na terenie wsi Błeszno, nad rzeką Wartą, w miejscu dzisiejszej huty. Sam Raków pierwszy raz wzmiankowano w 1631 r. jako las należący do gruntów miejskich.

Losy dzielnicy związane są z położoną nieopodal Hutą Częstochowa. Do lokalizacji zakładu w tym miejscu przyczyniły się: zasoby rud żelaza w okolicach Częstochowy, bliskość kopalń węgla kamiennego w Zagłębiu Dąbrowskim, obfitość taniej siły roboczej, tanie grunty oraz dostęp do kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Grunty rakowskie pod budowę huty Bernard Hantke kupił od Grzegorza Błeszyńskiego w 1895 r., po czym zburzył istniejący w tym miejscu folwark, a mieszkańców wysiedlił na drugą, zachodnią stronę torów kolejowych.

Prace budowlane w oparciu o projekty inżynierów Józefa Chlebowskiego, Józefa Chmurskiego i Leopolda Sobańskiego rozpoczęto w 1896 roku, a zakończono w 1902 r. Osią nowego osiedla uczyniono ścieżkę łączącą Błeszno z Dąbiem (ul. Wesoła, ob. Limanowskiego), a także nowo wytyczoną prostopadłą drogę (ul. Kościelna, ob. Okrzei) odchodzącą od traktu łączącego Częstochowę z Siewierzem. Nazwy ulic wprowadzono prawdopodobnie po I wojnie światowej, a po przyłączeniu do Częstochowy zmieniono, by uniknąć dublowania z ulicami w centrum Częstochowy.

Osiedle robotnicze Raków zbudowane zostało na przełomie XIX i XX wieku, gdy powstała huta; przeprowadzono wówczas elektryfikację (1904 r.), wybrukowano ulice, zbudowano szkołę i kościół. W tym czasie Raków funkcjonował jako fragment wsi Huta Stara B. Od 1914 roku przy hucie istniało Towarzystwo Sportowe Jedność, w roku 1920 utworzono w jego miejsce klub Sparta, a w 1921 Racovia (od 1927 RKS Raków). 13 marca 1928 roku licząca 7 tys. mieszkańców osada przemysłowa włączona została do miasta na wyraźne żądanie jej mieszkańcówDorota Steinhagen: Skąd się wzięły Dni Rakowa.

Włączenie do Częstochowy nastąpiło, mimo iż Raków był wówczas nie tylko przemysłowym osiedlem, ale samowystarczalnym miasteczkiem ze sklepami, szkołą, szpitalem, pocztą i parafialną kaplicą. Formalnie osiedle rakowskie należało do gminy Huta Stara, której władzom mieszkańcy Rakowa zarzucali finansowanie inwestycji na terenach wiejskich z płaconych w Rakowie podatków kosztem zaniedbywania samego Rakowa. Z drugiej strony Częstochowa również była zainteresowana przyłączeniem Rakowa. 2 czerwca 1920 r. rada miejska podjęła uchwałę w tej sprawie, domagając się przyłączenia zurbanizowanych osiedli Aniołowa, Błeszna, Boru, Dąbia, Kamienia, Ostatniego Grosza, Rakowa, Stradomia i Zacisza, jednak proces ten był przewlekany przez władze powiatu częstochowskiego. Raków i Dąbie utworzyły dzielnicę numer XI, drugą pod względem liczby zamieszkania po śródmieściu.

Gwałtowny rozrost dzielnicy nastąpił po II wojnie światowej, co było odpowiedzią na rozbudowę huty: powstały osiedla Raków I (już w 1949), Raków II i Raków III, w skład których oprócz kilkukondygnacyjnych budynków mieszkalnych weszły szkoły i przedszkola. Wytyczono wówczas socrealistyczną aleję Pokoju, którą od 1959 kursują tramwaje. Do 1971 tramwaj jeździł też ulicą Łukasińskiego. W latach 1968–2000 przy Alei Pokoju mieściło się kino Relax z 590 miejscami. W 2000 r. budynek kina przebudowano na supermarket Leader Price (obecnie Netto). Wzdłuż alei, między rzędami lip, znajduje się ścieżka rowerowa. Niegdyś pełna punktów handlowych i usługowych, aleja Pokoju obecnie podupadła.

Obiekty położone w dzielnicy rezerwat archeologiczny kultury łużyckiej pałacyk Hantkego wzniesiony w latach 1900–1903 w stylu francuskiego neobaroku z żeliwnymi dekoracjami klatki schodowej (obecnie Miejski Dom KulturyStrona MDK) otoczony parkiem domy majsterskie i robotnicze z czerwonej cegły (nieotynkowane) wybudowane w latach 1900–1902 dawny budynek zarządu huty i siedziba dyrektora (z drewnianą werandą, wewnątrz zabytkowe kaflowe piece i kominek z płaskorzeźbioną dekoracją), w którym mieścił się przyzakładowy żłobek kościół parafialny (w 2002 podniesiony do godności sanktuarium) pw. św. Józefa Rzemieślnika z lat 1926–1933 (eklektyczny z elementami polskiego gotyku, renesansu i baroku, wewnątrz neobarokowe chrzcielnica i ambona z 1953) – kolebka częstochowskiej Solidarności Stadion klubu sportowego Raków Częstochowa

Komunikacja Przez dzielnicę przebiega linia tramwajowa nr 1, znajduje się tu także pętla, na której kończy swoją trasę linia tramwajowa nr 2. W południowej części dzielnicy w 2012 roku zbudowano pętlę tramwajową dla linii nr 3. Przy pętli tramwajowej linii 2 znajduje się także pętla autobusowa dla dziennych linii 12 i nocnej 80. Oprócz tego przez Raków jeżdżą jeszcze linie 10, 15, 20, 24, 31, 32, 34 i 35, oraz autobusy Jurajskiego Związku Powiatowo-Gminnego "Komunikacja Jurajska".

Urodzeni w Rakowie

Lech Jerzy Głuchowski ps. Jeżycki – dowódca 7 pułku ułanów Lubelskich AK kryptonim Jeleń

Galeria

Przypisy

Linki zewnętrzne Portret alei Pokoju (Gazeta.pl) Portret ulicy Łukasińskiego (Gazeta.pl) Miasto w mieście, czyli rozmowa o Starym Rakowie (Gazeta.pl)

Kategoria:Dzielnice i osiedla Częstochowy