thumb|Protest anarchosyndykalistów w Uppsali, zdjęcie z 1993 roku. thumb|Jacques-René Hébert, lider najradykalniejszego odłamu klubu kordelierów (tzw. Hebertyści), w czasie rewolucji francuskiej. mały|Włodzimierz Lenin, lider Rosyjskiej Komunistycznej Partii (tzw. Bolszewicy), przywódca Rosji Sowieckiej (1917–1924) i ZSRR (1922–1924), przemawiający do tłumu w 1917 roku. mały|Mao Zedong, lider Komunistycznej Partii Chin, proklamujący powstanie Chińskiej Republiki Ludowej 1 października 1949 roku. mały|Ulrike Meinhof, członkini i założycielka Frakcji Czerwonej Armii (1964). thumb|Członkowie Związku Syndykalistów Polski podczas demonstracji we Wrocławiu (2013). Skrajna lewica (znana też jako ekstremistyczna lewica lub radykalna lewica) – termin używany na określenie osób i ugrupowań o poglądach lewicowych, charakteryzujących się postawami bardziej lewicowymi aniżeli ruchy umiarkowanej lewicy. Czynnikiem łączącym ugrupowania skrajnej lewicy jest dążenie do wyeliminowania podziałów społecznych i egalitaryzm.

Historia i podział skrajnej lewicy Pojęcie to wywodzi się z lewego skrzydła spektrum politycznego lewica-prawica, które rozwinęło się podczas rewolucji francuskiej. Historyczna skrajna lewica obejmuje szereg klasycznych radykalnych ideologii, które opowiadają się za zmianami politycznymi. Podczas gdy współczesna skrajna lewica ma tendencję do socjalistycznego podejścia, klasyczna skrajna lewica (np. Hebertyści), była ultraradykalna.

Do skrajnej lewicy na ogół zaliczane są poglądy zaliczane do komunizmu i niektórych odłamów anarchizmu (np. anarchokomunizm, anarchosyndykalizm). Określenie danego ugrupowania jako skrajnie lewicowego zależne jest także od systemu politycznego w danym państwie, np. we Francji do skrajnej lewicy zalicza się jedynie grupy, które sytuują się na lewo od Partii Socjalistycznej, takie jak trockiści, maoiści, anarchokomuniści i nowi lewicowcy. Niektórzy, m.in. politolog , ograniczają zakres terminu do lewej strony Francuskiej Partii Komunistycznej, czyli tamtejszych najbardziej radykalnych grup ruchu komunistycznego, a więc maoistów czy trockistów.

Politolog , definiuje europejską skrajną lewicę jako ugrupowania sytuujące się na lewo od socjaldemokracji (którą postrzegają jako niewystarczająco lewicową). March dzieli tę formację na dwie odrębne kategorie: „radykalną lewicę” (ang. ), która akceptuje system demokratyczny, lecz postuluje fundamentalne zmiany w systemie kapitalistycznym, oraz „ekstremalną lewicę” (ang. ), która jest wrogo nastawiona do demokracji liberalnej i odrzuca wszelkie kompromisy z kapitalizmem.

Komunizm i marksizm Komunizm to ideologia głosząca, że ludzkość powinna porzucić podziały klasowe na rzecz tzw. , zorganizowanego wokół potrzeb i możliwości swoich obywateli. Współczesny komunizm to forma socjalizmu rewolucyjnego oparta na poparciu dla społeczeństwa komunistycznego, opisana w pismach dwóch niemieckich filozofów, Karola Marksa i Fryderyka Engelsa, znana jako marksizm. Od momentu wprowadzenia marksizmu jego elementy stały się wspólnym czynnikiem dla większości grup skrajnie lewicowych. Ideologia komunistyczna przybiera różne formy, zwłaszcza od rozpadu ZSRR, kiedy komuniści stracili jednoczącą ich siłę.

Marksizm wyraźnie sprzeciwia się kapitalizmowi (w przeciwieństwie do anarchizmu, który sprzeciwia się zarówno kapitalizmowi, jak i państwu jako takiemu). Marksizm postrzega proletariat jako głównego sprawcę rewolucji. Marks i Engels zauważyli, że klasa robotnicza XIX-wiecznej Europy miała niewielki wpływ na swoje narody i była z nimi związana. Opowiadali się za , który ujmował walkę klasową jako kwestię jednoczącą robotników bez względu na przynależność narodową. Uważali, że ruchy socjalistyczne w obrębie narodu są konieczne jedynie jako środek do przeciwstawienia się burżuazji tego narodu. Marks i Engels uważali, że najbardziej rozwinięte narody są najbardziej narażone na rewolucję komunistyczną.

Zwolennicy rosyjskiego marksisty i lidera Bolszewików, Włodzimierza Lenina, uważają, że kapitalizm powinien zostać zastąpiony dyktaturą proletariatu, co doprowadziłoby do jego degradacji i szybkiego zaniku. Rewolucja kierowana przez Lenina narzuciła społeczeństwu autorytarne rządy, mimo że w walce o władzę odwoływano się do idei równości. Rewolucja bolszewicka stworzyła „rady sowieckie” – które miały służyć jako demokratyczna metoda osiągnięcia dyktatury proletariatu. Wraz z niepowodzeniem rewolucji w Europie Zachodniej, leninizm odszedł od przekonania, że rewolucje w krajach bardziej rozwiniętych będą się odbywać poprzez niepokoje społeczne. Według Luke’a Marcha, ideologia ta nie sprawdziła się w krajach bardziej rozwiniętych, ponieważ klasa średnia i wyższa były bardziej rozwinięte, a związkowa klasa robotnicza przewyższała liczebnie rewolucyjne chłopstwo.

Marksizm-leninizm był historycznie jedną z głównych ideologii skrajnie lewicowych, zwłaszcza przed rozpadem ZSRR. Stalinizm opowiada się za państwem z systemem jednopartyjnym i gospodarką planową. Stalin porzucił internacjonalizm proletariacki i wprowadził swoją politykę „socjalizmu w jednym kraju”, gdzie Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego priorytetowo traktowała własną stabilność. Zaprzestała wysiłków na rzecz rozprzestrzeniania komunizmu w Europie Zachodniej i sprawowała kontrolę nad partiami komunistycznymi w krajach sąsiednich, aby wzmocnić swoją pozycję.

Trockizm, którego twórcą był Lew Trocki, wyłonił się jako nurt dysydencki w ruchu komunistycznym po objęciu przez Stalina władzy w ZSRR. Krytykował on wiarę Stalina w doktrynie „socjalizmu w jednym kraju” i totalitarny system rządów, które ustanowił, argumentując, że ZSRR stał się zdegenerowanym państwem robotniczym, a później, że jego satelity (m.in. PRL) stały się zdeformowanymi państwami robotniczymi. Główną organizacją trockizmu była IV Międzynarodówka, choć doświadczyła ona licznych rozłamów i przegrupowań.

Konserwatywne grupy w ramach marksizmu-leninizmu, takie jak Komunistyczna Partia Grecji i Portugalska Partia Komunistyczna, popierają rewitalizację rządów w stylu sowieckim i wyznają klasyczną leninowską interpretację komunizmu. Komuniści reformowani (np. Cypryjska Postępowa Partia Ludzi Pracy), zachowują organizację na wzór sowiecki, ale zakładają udział społeczeństwa w rządzie, korzystanie z systemu rynkowego i akceptację polityki Nowej Lewicy. Maoizm, którego twórcą był lider Komunistycznej Partii Chin, Mao Zedong, rozwinął się jako alternatywna forma awangardyzmu w stylu marksistowsko-leninowskim, kładąca nacisk na antyimperializm.

Guevaryzm, to ideologia propagowana przez Che Guevarę i . Zakłada, że ukierunkowana wojna partyzancka może pełnić rolę awangardy, a nie formalna partia awangardowa.

Anarchizm Anarchizm to skrajnie lewicowa ideologia, która odrzuca wszelkie formy władzy, hierarchii społecznej i narzuconej społecznie kontroli nad ludźmi. Przejawia się to w całkowitym odrzuceniu państwa w jakiejkolwiek formie. Niektórzy opisują ją jako ideologię rewolucyjną, której celem jest natychmiastowe obalenie kapitalizmu, zamiast jego stopniowego demontażu. Niektórzy anarchiści, tacy jak Michaił Bakunin i Piotr Kropotkin, opowiadali się za społeczeństwem opartym na relacjach społecznych i współzależności. Anarchizm indywidualistyczny, inspirowany Maxem Stirnerem i Pierre-Josephem Proudhonem, kładzie nacisk na jednostkę i jej wolę ponad czynnikami zewnętrznymi, takimi jak grupy, społeczeństwo, tradycje i systemy ideologiczne. Zielony anarchizm jest ideologią w obrębie anarchizmu, a niektórzy jego współcześni wyznawcy twierdzą, że zmiany klimatu doprowadzą do . Anarchoprymitywizm zakłada, że cywilizacja jest odpowiedzialna za szkody w środowisku i musi zostać zniszczona. Insurekcjonizm polega na wykorzystaniu pojedynczych jednostek lub grup interesów do przeprowadzania ataków partyzanckich przeciwko ludziom i miejscom związanym z władzą polityczną lub ekonomiczną. Przeciwnicy cywilizacji mogą popierać akceleracjonizm, który popiera działania zwiększające chaos i niestabilność w społeczeństwie, aby szybciej doprowadzić do jego upadku.

Pod koniec XIX wieku część anarchistów przyjęła taktykę rewolucyjnej przemocy politycznej, znaną jako „Propaganda czynem”. Wierzono, że akty przemocy uświadomią społeczeństwu niezadowolenie z ugruntowanego systemu politycznego, pokażą słabość państwa, sprowokują do reakcji w celu ujawnienia hipokryzji i zachęcą innych do dokonywania własnych aktów przemocy. Na przełomie XX wieku ruch terrorystyczny wygasł, ustępując miejsca anarchokomunizmowi i syndykalizmowi, a anarchizm rozprzestrzenił się na cały świat.

W Polsce W III Rzeczpospolitej jako środowiska zaliczające się do skrajnej lewicy wymieniane są m.in. Komunistyczna Partia Polski, Polska Partia Pracy – Sierpień 80 oraz Samoobrona RP Andrzeja Leppera w okresie wczesnej działalności.

Krytyka pojęcia Stalinizm a skrajna lewica Szczególne kontrowersje budzi zaliczanie do skrajnej lewicy stalinizmu, jako że Józef Stalin był przeciwnikiem Lwa TrockiegoWłodzimierz Bonusiak: Józef Stalin: biografia Małopolska Oficyna Wydawn., 1992., a jego totalitarny system sprawowania władzy i konserwatywno-nacjonalistyczne poglądy w sprawach obyczajowych są krytykowane przez zdecydowaną większość środowisk lewicowychMarek Szczerbiński: Polski misjonarz na argentyńskiej ziemi s. 208..

Zobacz też

nowa lewica skrajna prawica podział dwuosiowy Teoria podkowy

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Komunizm Kategoria:Anarchizm