Spółgłoska szczelinowa wargowo-zębowa bezdźwięczna – rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA oznaczana symbolem: []. Głoska ta była obca językowi prasłowiańskiemu, a w języku polskim znalazła się dzięki zapożyczeniom z języków germańskich i łaciny. W najstarszych zapożyczeniach zastępowana przez [p] lub [b], np. niem. Farbe → pol. barwa.
Artykulacja Opis W czasie artykulacji podstawowego wariantu []: modulowany jest prąd powietrza wydychanego z płuc, czyli artykulacja tej spółgłoski wymaga inicjacji płucnej i egresji; tylna część podniebienia miękkiego na skutek działania mięśni zamyka dostęp do jamy nosowej, prąd powietrza uchodzi przez jamę ustną, prąd powietrza w jamie ustnej przepływa ponad całym językiem lub też co najmniej powietrze uchodzi wzdłuż środkowej linii języka, dolna warga kontaktuje się z górnymi siekaczami, tworząc małą szczelinę. Szczelina ta jest na tyle wąska, że masy powietrza wydychanego z płuc tworzą charakterystyczny szum; wiązadła głosowe nie drgają, spółgłoska ta jest bezdźwięczna.
Warianty Spółgłoska ta może podlegać drobnym zmianom na skutek zmian w artykulacji, np.: wzniesienie środkowej części grzbietu języka w stronę podniebienia twardego powoduje artykulację spółgłoski zmiękczonej (spalatalizowanej): [] wzniesienie tylnej części grzbietu języka w kierunku podniebienia tylnego powoduje artykulację spółgłoski welaryzowanej: [] zaokrąglenie warg powoduje artykulację spółgłoski labializowanej[]
Występowanie Przykłady w wybranych językach: JęzykSłowoIPAZnaczenieUwagi arabski Modern Standard Arabic ظرف 'powłoka' kataloński fase 'faza' angielski Wszystkie dialekty fill 'wypełnić' Zobacz: Fonologia i fonetyka języka angielskiego. Cockney think 'myśleć' Inny sposób wymowy głoski θ.Różne gwary miejskie w Wielkiej BrytaniiOdmiana stosowana w Nowej ZelandiiOdmiana stosowana w Południowej Afryce Szczególnie na końcu wyrazu. francuski fabuleuse 'świetny' Zobacz też: Wymowa i transkrypcja języka francuskiego. ormiański Dialekt wschodni ֆուտբոլ 'piłka nożna' polski futro - Zobacz też: Fonetyka języka polskiego. portugalski fogo 'ogień' rumuńskidexonline.ro (rum.) [dostęp: 22.08.2018] foc 'ogień' rosyjski орфография 'ortografia' hiszpański fantasma 'duch' ukraiński Фастів 'Fastów' (miasto) wietnamski pháo 'petarda' zapotecki cafe 'kawa' Głównie w zapożyczeniach z języka hiszpańskiego.
Przypisy
szczelinowa wargowo-zębowa bezdźwięczna