Pallad (Pd, ) – pierwiastek chemiczny z grupy niklowców w układzie okresowym, należący do triady platynowców lekkich.
Występowanie Pallad występuje w skorupie ziemskiej w ilości 150 ppb głównie jako zanieczyszczenie rud miedzi i cynku. Posiada 25 znanych izotopów z przedziału mas 96–116, z czego trwałe są izotopy , , , , i , tworzące naturalny skład izotopowy tego pierwiastka.
Odkrycie i nazwa Został odkryty w 1803 roku przez Williama Hyde’a Wollastona w Londynie. Nazwa pochodzi od greckiej bogini Pallas, czyli Ateny, i została nadana w związku z niedawnym (1802) odkryciem planetoidy Pallas. Jako pierwszy polską nazwę pallad zaproponował Filip Walter.
Właściwości W stanie podstawowym ma on nietypową konfigurację elektronową – jako jedyny pierwiastek z 5 okresu nie posiada elektronów na 5 powłoce elektronowej, ze względu na podwójną promocję.
W postaci czystej jest to lśniący, srebrzystoszary metal, kowalny i ciągliwy. Swoim wyglądem do złudzenia przypomina platynę. Nie reaguje z wodą i powietrzem. Roztwarza się w silnych kwasach i zasadach. Silnie absorbuje gazowy wodór, w stosunku objętościowym 1:850. Z tego względu jest stosowany jako tzw. gąbka wodorowa. Właściwość ta miała także kluczową rolę w eksperymencie Ponsa–Fleischmanna w roku 1989. Wodór zaabsorbowany w palladzie jest w postaci atomowej, a nie cząsteczkowej. Zjawisko absorpcji gazów znajduje wykorzystanie w katalizatorach spalin pojazdów z silnikami benzynowymi, a także hybrydowymi.
W roku 1939 pallad został uznany za metal szlachetny.
Nie ma istotnego znaczenia biologicznego.
Zastosowanie Większość wydobywanego na świecie palladu pochłania przemysł samochodowy, który wykorzystuje ten metal do produkcji katalizatorów. Oprócz tego palladu używa się w przemyśle elektrotechnicznym i elektronicznym do produkcji paneli fotowoltaicznych, układów scalonych i elektrod.
Od lat 30. XX w. pallad znajduje zastosowanie w jubilerstwie jako surowiec do wyrobu biżuterii. Był też wykorzystywany do wytwarzania białego złota.
Pallad traktowany jest także jako metal inwestycyjny, z którego wybija się monety bulionowe oraz sztabki. Palladowi nadany został międzynarodowy kod walutowy ISO 4217 – XPD.
Związki Tworzy związki na stopniach utlenienia 0, I, II i IV, wśród nich liczne związki kompleksowe, m.in. , [Pd(PPh3)4], często stosowany jako katalizator różnych reakcji sprzęgania.
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Pierwiastki chemiczne