Lockheed Constellation – śmigłowy samolot pasażerski wytwórni Lockheed Corporation produkowany w latach 1943–1958. Podczas okresu produkcji zbudowano 856 egzemplarzy, użytkowanych zarówno jako samoloty cywilne, jak i wojskowe samoloty transportowe. Samolot zwany był Connie.

Historia Od 1937 Lockheed pracował nad czterosilnikowym samolotem pasażerskim z kabiną ciśnieniową, nazwanym L-044 Excalibur. W 1939 linie lotnicze Trans World Airlines złożyły zamówienie na 40-miejscowy samolot o zasięgu powyżej 5600 km. Wymagania te wykraczały poza możliwości Excalibura. Wobec tego inżynierowie Clarence Johnson i Hall Hibbard opracowali projekt L-049 Constellation. Inżynier Willis Hawkins powiedział, że program Excalibura był tylko przykrywką dla projektu Constellation. Nowy samolot miał skrzydło zbliżone do samolotu myśliwskiego Lockheed P-38 Lightning, różniące się tylko skalą wykonania. Charakterystyczny ogon o trzech pionowych statecznikach był wystarczająco mały, aby zmieścić samolot w istniejących hangarach. W nowej konstrukcji zastosowano wszystkie najnowsze osiągnięcia techniczne lotnictwa, w tym wzmocnioną kontrolę układów hydraulicznych, systemy odladzania skrzydeł i ogona samolotu. Jego prędkość maksymalna ponad 550 km/h sprawiała, że miał to być samolot pasażerski szybszy od większości istniejących myśliwców marynarki.

Po przystąpieniu Stanów Zjednoczonych w grudniu 1941 do II wojny światowej całość zamówienia złożonego przez Trans World Airlines została przekształcona w wojskową wersję samolotu transportowego Lockheed C-69 Constellation. W ten sposób United States Army Air Forces otrzymały 202 samoloty. Pierwszy prototyp (cywilny numer NX25600) został oblatany 9 stycznia 1943 przez pilotów testowych Edmunda T. „Eddie” Allena i Milo Burchama. Dla potrzeb wojska produkowano wersje transportowe i pasażerskie C-69 w kilkunastu różnych modyfikacjach. Duża prędkość, daleki zasięg i wysoki pułap lotu sprawiły, że C-69 były szczególnie cenione przy dostarczaniu zaopatrzenia do oddalonych rejonów działań wojennych. Lockheed przedstawił także projekt ciężkiego samolotu bombowego Lockheed XB-30, nie został on jednak oblatany. Wraz z końcem wojny w 1945 armia anulowała pozostałą część zamówienia.

Po wojnie Lockheed powrócił do swojej pierwotnej koncepcji rozwoju Constellation jako szybkiego samolotu pasażerskiego. Będące już w produkcji samoloty wojskowe C-69 zostały ukończone jako cywilne samoloty pasażerskie. W dniu 1 października 1945 linie lotnicze Trans World Airlines otrzymały pierwszy samolot Constellation. Podczas okresu produkcji samolot poddawany był szeregowi modyfikacji, obejmującymi zmianę typu silników, ilości zabieranego paliwa i wielkości kadłuba. 14 marca 1947 do eksploatacji wszedł model L-749, zabierający ilość paliwa wystarczającą na odbycie lotu przez Ocean Atlantycki bez międzylądowań. Pierwszy transatlantycki lot odbył się 3 grudnia 1945 na trasie z Waszyngtonu do Paryża. Pierwsze stałe połączenie obsługiwane przez L-749 zostało zainaugurowane między Nowym Jorkiem a Paryżem w dniu 6 lutego 1946. 17 czerwca 1947 linie Pan American World Airways uruchomiły pierwsze regularne loty samolotem L-749 „Clipper America”. Jako pierwszy samolot pasażerski z kabiną ciśnieniową, Constellation pozwolił zapoczątkować niedrogie i komfortowe podróże lotnicze świadczone przez operatorów na całym świecie. 14 lipca 1951 wprowadzono model L-1049 Super Constellation o dłuższym kadłubie, pozwalającym na zabranie 109 pasażerów. Późniejsze egzemplarze L-1049G wyposażone były w zbiorniki paliwa na końcach skrzydeł.

Po wprowadzeniu odrzutowych samolotów pasażerskich, takich jak De Havilland Comet czy Boeing 707, znaczenie L-049 zaczęło maleć. Ostatni rozkładowy lot w Stanach Zjednoczonych miał miejsce 11 maja 1967. Był to również ostatni w Stanach rozkładowy lot samolotu pasażerskiego z silnikami tłokowymi. W roku 1978 ostatni egzemplarz został skreślony ze służby w United States Air Force.

Wersje Wersje cywilne thumb|Pierwszy Lockheed Constellation, 9 stycznia 1943 thumb|Nagranie przedstawiające pierwszy lot samolotu (1944) thumb|TWA L-749A Constellation, 1954 thumb|Kanadyjski L-1049H, 1966 thumb|Constellation prezydenta Dwighta Eisenhowera thumb|Wojskowy amerykański C-121G Super Constellation thumb|Lockheed EC-121 Warning Star thumb|Lockheed EC-121 Warning Star thumb|EC-121R Batcat thumb|WV-2E L-049 Pierwotna oryginalna wersja samolotu. Podczas wojny wyprodukowano 22 egzemplarze, dostosowując je do wojskowego wariantu C-69. L-149 Zmodyfikowana wersja L-049 z dodatkowymi zbiornikami paliwa w skrzydłach umożliwiającymi wydłużenie zasięgu. Projektu nie zrealizowano. L-249 Firmowe oznaczenie dla samolotu bombowego w wersji XB-30. L-349 Firmowe oznaczenie dla wersji wojskowej C-69B. L-449 Nieznana proponowana cywilna wersja samolotu. L-549 Firmowe oznaczenie dla wersji wojskowej C-69C. L-649 Wersja z silnikami Wright R-3350-749C18BD. Mogły pomieścić 81 pasażerów. Pierwszy lot odbył się 19 października 1946. L-649A Wersja L-649 ze wzmocnionym podwoziem i kadłubem. L-749 Wersja ze zwiększonymi zbiornikami na paliwo umożliwiającymi loty transatlantyckie bez międzylądowań. Wyposażony w podwieszany pod kadłubem, na wysokości krawędzi natarcia skrzydła, pojemnik na bagaż o nazwie Speedpack. Pierwszy lot odbył się 14 marca 1947. L-749A Wersja L-749 ze wzmocnionym podwoziem i kadłubem. L-749B Wersja z modyfikacją turbiny. Projekt niezrealizowany. L-849 Wersja L-749 z silnikami Wright R-3350 TurboCompounds. Projekt niezrealizowany. L-949 Modyfikacja wersji L-849. L-1049 Pierwsza wersja produkcyjna z silnikami Wright R-3350-749C18BD o mocy 1865 kW (2500 KM) każdy. Maksymalna pojemność do 109 pasażerów. Pierwszy lot odbył się 14 lipca 1951. Wyprodukowano 579 egzemplarzy, w tym wersje wojskowe. L-1049A Firmowe oznaczenie dla wersji wojskowych WV-2, WV-3, EC-121D i RC-121D. L-1049B Firmowe oznaczenie dla wersji wojskowych R7V-1, RC-121C i VC-121E. L-1049C Wersja z silnikami R-3350-87ТС18DA-1 o mocy 2425 kW (3250 KM) każdy. Wyprodukowano 48 egzemplarzy. L-1049D Towarowa wersja L-1049C. Wyprodukowano 4 egzemplarze. L-1049E Wersja po kilku drobnych modyfikacjach. Wyprodukowano 28 egzemplarzy. L-1049F Firmowe oznaczenie dla wersji wojskowej C-121C. L-1049G Wersja z silnikami Wright R-3350-972ТС18DA-3 o mocy 2536 kW (3400 KM) każdy, okrągłe okna kabiny pasażerskiej, możliwość przymocowania dodatkowych zbiorników paliwa na końcach skrzydeł. Wyprodukowano 102 egzemplarze. L-1049H Wersja pasażersko-towarowa L-1049G. Wyprodukowano 53 egzemplarze. L-1049J Projekt wersji L-1049G ze skrzydłami R7V-2. L-1149 Projekt wersji L-1049G i L-1049H z silnikami turbośmigłowymi Allison. L-1249A Firmowe oznaczenie dla wersji wojskowych R7V-2 i YC-121F. L-1249B Projekt wersji pasażerskiej w oparciu o R7V-2/YC-121F. L-1449 Projekt L-1049G z dłuższym kadłubem i nowymi skrzydłami. L-1549 Projekt wydłużonej wersji L-1449. L-1649A Starliner Wersja z silnikami Turbo Cyclone R-3350-988TC18EA12 o mocy 3400 KM (2536 kW) każdy. Większe zbiorniki paliwa wydłużyły zasięg do 11080 km. Pierwszy oblot przeprowadzono 10 października 1956. Wyprodukowano 44 egzemplarze. L-1649B Planowana wersja turbośmigłowa L-1649A. L-051 Firmowe oznaczenie dla wersji XB-30. L-084 Wersja z silnikami Allison T56-A8.

Wersje wojskowe XB-30 Wersja bombowa C-69. XC-69 Prototyp wojskowej wersji Constellation, która weszła do produkcji pod oznaczeniem C-69. C-69 Pierwsza wojskowa wersja transportowa. Wyprodukowano 22 egzemplarze. C-69A Projekt wersji C-69 o wydłużonym zasięgu. C-69B Projekt wersji C-69 o wydłużonym zasięgu, przeznaczonego do przewozu silników dla B-29 Superfortress do Chin. C-69C-1 Samolot transportowy dla VIP-ów, później zmieniony na ZC-69C-1. Wyprodukowano 1 egzemplarz. C-69D Proponowana wersja transportowa dla VIP-ów. XC-69E Prototyp z silnikami Pratt & Whitney R-2800 Double Wasp. C-121A Wprowadzona w 1948 wojskowa wersja L-749, ze wzmocnioną podłogą i drzwiami ładunkowymi z tyłu kadłuba. VC-121A Wersja C-121A zmodyfikowano do przewozu VIP-ów. VC-121B Wersja zmodyfikowana do przewozu prezydentów Stanów Zjednoczonych. C-121C Wersja z silnikami R-3350-34 o mocy 2536 kW (3400 KM) każdy. JC-121C Dwa C-121C i jeden TC-121C jako samoloty testowe nowych rozwiązań awioniki. NC-121C Jeden C-121C zmodyfikowany do potrzeb samolotu testowego. RC-121C Wersja z radarem dalekiego zasięgu na pokładzie. Później nazwa zmieniona na WV-2. TC-121C Dziewięć samolotów RC-121C służących jako samoloty szkoleniowe. Później nazwa zmieniona na WE-121C. VC-121C Wersja C-121C przeznaczona dla VIP-ów. Wyprodukowano 4 egzemplarze. EC-121D Wersja z radarem dalekiego zasięgu na pokładzie. Pierwotnie nazywana RC-121D. NC-121D Wersja przeznaczona do obserwowania obiektów poruszających się z dużą prędkością w atmosferze. RC-121D Wersja z radarem dalekiego zasięgu na pokładzie. Później nazwa zmieniona na EC-121D. VC-121E Wersja zmodyfikowana do przewozu prezydentów Stanów Zjednoczonych. YC-121F Dwa prototypy z silnikami Pratt & Whitney T34-P-6 o mocy 4476 kW każdy. C-121G 32 morskie samoloty w wersji R7V-1 dostarczane dla USAF. TC-121G 0 samolotów treningowych w wersji C-121G. VC-121G Jeden C-121G służący tymczasowo do transportu VIP-ów. EC-121H 42 samoloty WE-121D ze zmodyfikowaną elektroniką. C-121J Zmieniona nazwa morskiej wersji R7V-1. EC-121J 2 samoloty EC-121D ze zmodyfikowaną elektroniką. NC-121J 7 samolotów C-121J zmodyfikowanych do potrzeb prowadzenia transmisji telewizyjnych dla żołnierzy w Wietnamie. VC-121J 4 samoloty C-121J zmodyfikowane do transportu VIP-ów. EC-121K Zmieniona nazwa wersji morskiej WV-2. JC-121K Jeden samolot WE-121K wykorzystywany do testów awioniki. NC-121K Wersja WE-121K używana przez US Navy. EC-121L Zmieniona nazwa wersji morskiej WV-2E. EC-121M Zmieniona nazwa wersji morskiej WV-2Q. WQC-121N Zmieniona nazwa wersji morskiej WV-3. EC-121P Wersja NC-121K przystosowana do walki z okrętami podwodnymi. EC-121Q Wersja EC-121D ze zmodernizowaną elektroniką. EC-121R „BatCat” EC-121K i EC-121P wyposażone w urządzenia do wykrywania wstrząsów sejsmicznych. NC-121S Wersja zmodyfikowana do walki radioelektronicznej i rozpoznania EC-121T Wersja wyposażona w ulepszony radar. R7O-1 Pierwotne oznaczenie rozwojowej wersji R7V-1, która powstała w oparciu o L-1049D. Wersja z silnikami R-3350-91 o mocy 2425 kW każdy. R7V-1 Zmieniona nazwa wersji R7o-1. Później przemianowana na C-121J. R7V-1P Jeden samolot R7V-1 zmodyfikowany do stosowania w Arktyce. R7V-2 Cztery prototypy z silnikami YT34-P-12A o mocy 3088 kW każdy. Dwa zostały dostarczone jako prototypy YC-121F. PO-1W Wersja L-749 przystosowana do morskich patroli, wyposażona w specjalistyczny radar. Później przemianowana na WV-1. PO-2W Warning Star Wersja L-1049 wyposażona w radar dalekiego zasięgu, z silnikami R-3350-34 lub R-3350-42 o mocy 2536 kW (3400 KM) każdy. Później przemianowana na WV-2. WV-1 Nowe oznaczenie wersji PO-1W. WV-2 Warning Star Nowe oznaczenie wersji PO-2W. Później przemianowana na EC-121K. WV-2E Eksperymentalna wersja WV-2 zmodyfikowana do przewozu obrotowej kopuły radaru podobnej do Boeing E-3 Sentry. Później przemianowano na EC-121L. WV-2Q WV-2 wyposażony w sprzęt do walki elektronicznej. Później przemianowany na EC-121M. WV-3 Osiem samolotów wyposażonych do rozpoznania pogody. Później przemianowany na WQC-121N. XW2V-1 Rozwojowa wersja WV-2 z silnikami Allison T56-A8, zmienionymi skrzydłami i rakietami do obrony przed atakiem.

Użytkownicy samolotów na świecie Cywilni

Aerolíneas Carreras Aerolíneas Entre Ríos Trans Atlántica Argentina Transcontinental

Qantas

Aero Transport

Sabena

Panair do Brasil Real Transportes Aéreos Varig

Transportes Aéreos Squella

Aerotours Dominicana Aerovías Quisqueyana

Air France

Air Haiti International

Iberia

KLM

Air India

Aer Lingus