thumb|Starcie grupowe w trakcie turnieju rycerskiego na XV w. ilustracji Turniej rycerski – forma rywalizacji bojowej, prawdopodobnie pochodzenia średniowieczno-francuskiego, o charakterze pokazowym, popularna w Europie Zachodniej od XI do XVI wieku, w której rycerze, zgodnie z ustalonymi regułami, walczyli konno lub pieszo, demonstrując swoje umiejętności, odwagę i sprawność w posługiwaniu się bronią. Turnieje miały zarówno funkcję ćwiczeń wojskowych, jak i rozrywki dworskiej, z czasem przekształcając się w widowiska o charakterze reprezentacyjnym i ceremonialnym.

Historia Najwcześniejsze turnieje pojawiły się prawdopodobnie we Francji około połowy XI wieku. Kilku kronikarzy przypisuje ich wynalezienie francuskiemu baronowi Geoffroiowi de Preully. Pierwszy turniej, co do którego nie ma żadnych wątpliwości, odbył się w 1095 roku we Flandrii. Na ziemie polskie zwyczaj organizowania turniejów dotarł przez Śląsk, gdzie pierwszy turniej zorganizował Bolesław Rogatka w 1243 roku w Lwówku Śląskim.

thumb|Turniej w Kodeksie Manesse Początkowo turniej miał formę pozorowanej bitwy między dwiema grupami uzbrojonych jeźdźców, zwanej mêlée. Później pojawiła się także jousta – pojedynek, w którym dwaj jeźdźcy, ruszając z przeciwległych końców otoczonej palisadą areny, starali się zrzucić się nawzajem z siodła. Około 1292 roku wprowadzono Statutum Armorum („Statut oręża”), zakazujące używania broni o ostrych zakończeniach. Upadłym rycerzom mogli pomagać wyłącznie ich giermkowie, oznaczeni herbem swego pana. Giermek łamiący ten przepis tracił konia i oręż oraz podlegał karze trzech lat więzienia. Spory rozstrzygał sąd honorowy złożony z książąt i hrabiów.

Turnieje bywały zarówno łagodne, jak i brutalne. Na przykład, podczas Turnieju Pokoju w Windsor Park w 1278 roku klingi mieczy wykonano z fiszbinów i pergaminu pokrytego srebrem, hełmy ze skóry, a tarcze z lekkiego drewna. W innych przypadkach uczestnicy często odnosili rany lub ginęli. Tępe groty kopii zaczęto stosować dość wcześnie – od XIV wieku ich zakończenia często przyjmowały formę korony, zastępującej ostry czubek. W XV wieku pojedynki konne odbywały się zwykle przy barierze pokrytej tkaniną, która zapobiegała zderzeniom koni. Zbrojmistrzowie tworzyli wtedy specjalne zbroje przeznaczone wyłącznie do turniejów – cięższe i mniej elastyczne niż bojowe, nieprzydatne na polu walki. W XVI wieku popularne stały się walki piesze przy barierze z użyciem krótkich włóczni. Stosowano także topory bojowe, a w pojedynkach konnych – miecze lub buzdygany. Listy turniejowe były dostępne wyłącznie dla osób szlacheckiego pochodzenia. W krajach niemieckich o czystości rodowodu kandydata do orderu rycerskiego nierzadko świadczył udział jego przodka w turnieju. Zwycięzcom nagrody wręczały damy.

Z czasem turniej przekształcił się w carrousel – rodzaj inscenizacji – oraz w mniej niebezpieczną zabawę, polegającą na trafianiu kopią w zawieszony pierścień. W czasach nowożytnych organizowano romantyczne rekonstrukcje, z których najsłynniejsza odbyła się w 1839 roku na zamku Eglinton w Szkocji i została opisana w powieści z 1880 roku Endymion Disraelego. Późniejsze turnieje miały już wyłącznie charakter widowiskowy.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Turnieje rycerskie – kalendarium współczesnych turniejów rycerskich na terenie Polski w bieżącym roku.

Kategoria:Kultura średniowiecza Kategoria:Rycerstwo Kategoria:Sporty walki