Filharmonia Śląska im. Henryka Mikołaja Góreckiego (pełna nazwa: Filharmonia Śląska im. Henryka Mikołaja Góreckiego w Katowicach) – instytucja kultury w Katowicach, z siedzibą przy ulicy Sokolskiej 2. Została założona w 1945 roku i od początku swojej działalności pełni kluczową rolę w upowszechnianiu kultury muzycznej na Górnym Śląsku. Jej patronem od 2011 roku jest kompozytor Henryk Mikołaj Górecki.
Podstawą działalności Filharmonii Śląskiej są trzy zespoły: Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Śląskiej, Śląska Orkiestra Kameralna oraz , realizujące repertuar obejmujący muzykę z różnych okresów historycznych. Instytucja prowadzi również działalność edukacyjną i popularyzatorską, organizując koncerty dla dzieci i młodzieży, projekty specjalne oraz współpracując z solistami i dyrygentami o międzynarodowej renomie.
Historia lewo|mały|Karol Stryja – tablica pamiątkowa w siedzibie w Filharmonii Śląskiej (2019)
Filharmonia Śląska założona została w 1945 roku, a inauguracyjny koncert orkiestry pod batutą Jana Niwińskiego i Faustyna Kulczyckiego miał miejsce 26 maja. Pierwszym kierownikiem artystycznym został Anatol Zarubin – pełnił tę funkcję do 1946 roku.
W 1953 roku Filharmonię Śląską objął dyrygent Karol Stryja, przewodząc nią do 1990 roku. Przyczynił się on wydatnie do podniesienia poziomu filharmonii. Wzrosła także sprawność techniczna orkiestry oraz rozszerzono jej repertuar, zwłaszcza w dziedzinie muzyki współczesnej. Jej działalność zaczęła się rozwijać w trzech kierunkach: koncertów „piątkowych”, koncertów popularnych i występów szkolnych.
Orkiestra Filharmonii Śląskiej już od początku swojej działalności, prócz występów we własnej siedzibie, dawała koncerty w różnych miejscach na Górnym Śląsku, w tym także w Opolu czy Prudniku. Zaczęli koncertować także poza granicami Polski, występując m.in. w: Czechosłowacji, Bułgarii, Rumunii, Wielkiej Brytanii, NRD, RFN, ZSRR czy we Włoszech. Koncertowała także wielokrotnie w ramach „Warszawskiej Jesieni”.
Z inicjatywy Karola Stryi zainaugurowano Międzynarodowy Konkurs Dyrygencki im. Grzegorza Fitelberga, którego pierwsza edycja odbyła się w 1979 roku. Wcześniej, bo w 1974 roku przy Filharmonii Śląskiej powstał chór mieszany, kierowany przez Jana Wojtachę, a w 1981 roku Śląska Orkiestra Kameralna stworzona przez kompozytora i dyrygenta Jana Wincentego Hawla.
Od 2008 roku Filharmonia Śląska pod przewodnictwem oraz , , i współdziałała w ramach europejskiego projektu An Orchestra Network for Europe. W 2011 roku instytucji nadano imię Henryka Mikołaja Góreckiego.
W 2020 roku Filharmonię Śląską odznaczono Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Z okazji 80. rocznicy powstania instytucji, 24 maja 2025 roku w katowickim Spodku odbył się koncert, podczas którego na jednej scenie zagrało ponad tysiąc artystów, wykonując VIII Symfonię Es-dur Gustava Mahlera.
Dyrektorzy Anatol Zarubin (1945–1946) Witold Krzemieński (1946–1949) Stanisław Skrowaczewski (1949–1953) Karol Stryja (1953–1990) Jerzy Swoboda (1990–1998) Grażyna Szymborska (2001–2014) Mirosław Jacek Błaszczyk (2014–2018) Adam Wesołowski (od 2018)
Działalność i projekty lewo|mały|Muzycy Filharmonii Śląskiej podczas VIII Międzynarodowego Konkursu Dyrygentów im. Grzegorza Fitelberga (2007)
Filharmonia Śląska im. Henryka Mikołaja Góreckiego w Katowicach to wojewódzka samorządowa instytucja kultury, której nadzór sprawuje zarząd województwa śląskiego. Jej repertuar rozciąga się od muzyki klasycznej poprzez chóralną, kameralną, organową aż po dzieła współczesne. Organizuje koncerty symfoniczne, recitale, a także cykle edukacyjne – m.in. „Młodą Filharmonię” oraz audycje dla dzieci. W katowickim Spodku odbywają się, prowadzone przez Filharmonię Śląską, koncerty muzyki filmowej (Gala Muzyki Filmowej) i z gier komputerowych (Game Music Concert).
Filharmonia Śląska w każdym sezonie artystycznym odbywa blisko 200 koncertów w Polsce i za granicą w wykonaniu trzech zespołów instytucji. Są nimi: Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Śląskiej, Śląska Orkiestra Kameralna oraz .
Instytucja była związana z kompozytorami, takimi jak m.in.: Henryki Mikołaj Górecki, Wojciech Kilar czy Bolesław Szabelski. Jej zespołami dyrygowali m.in.: Roberto Benzi, Leopold Stokowski, Witold Krzemieński czy Stanisław Skrowaczewski.
mały|Sala koncertowa Filharmonii Śląskiej
Z orkiestrą Filharmonii Śląskiej grali tacy soliści, jak m.in.: Witold Małcużyński, Igor Ojstrach, Swiatosław Richter, Henryk Szeryng, Zbigniew Drzewiecki, Stanisław Szpinalski, Henryk Sztompka, Grażyna Bacewicz, Eugenia Umińska, Irena Dubiska, Wanda Wiłkomirska, Eugene Ormandy, Carlo Zecchi, Giennadij Rożdiestwienski, Kiriłł Kondraszyn, Zubin Mehta, Emil Gilels, Artur Rubinstein, Alexis Weissenberg, Maurizio Pollini, Mstisław Rostropowicz, Victoria de los Angeles, Krystian Zimerman, Piotr Paleczny, Leszek Możdżer, Konstanty Andrzej Kulka, Roman Lasocki, Krzysztof Jabłoński czy Agnieszka Duczmal.
Filharmonia Śląska organizuje Międzynarodowy Konkurs Dyrygentów im. Grzegorza Fitelberga, odbywający się co cztery lata. Ponadto aranżowała m.in. Ogólnopolski Konkurs Młodych Dyrygentów czy Festiwal Muzyki Organowej.
Filharmonia Śląska jest też wydawcą kilku książek i albumów oraz współproducentem filmu Karol Stryja. Ślązak, który zdobył świat (reż. Violetta Rotter-Kozera).
Siedziba mały|Siedziba Filharmonii Śląskiej w Katowicach przed modernizacją (2011) mały|Henryk Mikołaj Górecki – rzeźba w siedzibie w Filharmonii Śląskiej (2019)
Budynek, w którym swoją siedzibę ma Filharmonia Śląska im. Henryka Mikołaja Góreckiego w Katowicach, powstał w latach 1873–1874 roku przy ówczesnej Karlsstraße 2 (obecnie ulica Sokolska) w stylu neoklasycyzmu.
Budynek sąsiadował z obiektami browaru, którego pierwotnymi właścicielami byli Waleska von Thiele-Winkler, a od 1872 roku A. Bettmann. Poza mieszkaniami mieściła się tutaj sala o nazwie Reichshalle, a później też restauracja. Sala ta służyła życiu towarzyskiemu i kulturalnemu Katowic. W sali tej występował chór Oskara Meistera, a także koncertowali liczni artyści, w tym 27 października 1901 roku Ignacy Jan Paderewski. W latach 1922–1937 budynek był siedzibą Związku Powstańców Śląskich.
W czasie II wojny światowej nastąpiła przebudowa obiektu na halę koncertową, z jej przeznaczeniem dla tworzonej wówczas filharmonii (niem. Stadtfilharmonie). Dobudowano balkon z prawej strony, a także przebudowano scenę, podscenię i frontową klatkę schodową. W 1945 roku gmach przekazano Państwowej Filharmonii Śląskiej. Kolejny remont przeprowadzono w 1979 roku. 7 maja 1992 roku budynek został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych pod numerem A/1460/92.
Kolejny remont powiązany z rozbudową obiektu został przeprowadzony w latach 2010–2014. Po rozbudowie powierzchnia użytkowa obiektu wzrosła z 3186 m² do 5252 m². Sala wzbogaciła się o 36 głosowe organy firmy , poprzedni 40-głosowy instrument firmy Berschdorf przekazany został Salezjańskiej Szkole Organistowskiej w Zabrzu. Pierwszy koncert w odnowionym budynku odbył się 28 marca 2014 roku. Również tego samego dnia odsłonięto rzeźbę Henryka Mikołaja Góreckiego autorstwa Zygmunta Brachmańskiego.
Zobacz też Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Oficjalna strona filharmonii (pol., ang.)
Śląska Kategoria:Muzyka w Katowicach Kategoria:Muzyka na Śląsku Kategoria:Instytucje Kultury Samorządu Województwa Śląskiego Kategoria:Śródmieście (Katowice)