thumb|250px|Endeavour na stanowisku w Cape Canaveral, 31 maja 2009 thumb|250px|Endeavour podczas startu thumb|250px|STS-67 Endeavour – ostatni, piąty prom kosmiczny zbudowany przez NASA, oznaczony symbolem OV-105. Został zbudowany w celu zastąpienia wahadłowca Challenger, głównie z części zamiennych.

Od grudnia 2002 roku Endeavour przechodził okres gruntownych modyfikacji (ang. Orbiter Major Modification – OMM), który zakończył się w lecie 2006 roku.

1 czerwca 2011 roku prom Endeavour zakończył swój ostatni lot i planowo został wyłączony z eksploatacji.

Nazwa Nazwa orbitera pochodzi od jednego z okrętów Jamesa Cooka – „Endeavour”. Upamiętnia on także Endeavour, moduł dowodzenia misji Apollo 15. Samo słowo endeavour oznacza w języku angielskim podejście, wysiłek lub ambitną próbę.

Nazwa, jako pierwsza w historii NASA, została wybrana w ogólnokrajowym plebiscycie. Uczniowie szkół podstawowych i średnich zostali poproszeni o wybranie nazwy spośród nazw okrętów morskich prowadzących badania naukowe bądź eksploracyjne. W maju 1989 roku prezydent George H.W. Bush ogłosił, że w konkursie zwyciężyła nazwa Endeavour.

Ważniejsze daty Data Wydarzenie 15 lutego 1982 Rozpoczęcie montażu modułu załogi 31 lipca 1987 Zawarcie kontraktu na konstrukcję 1 sierpnia 1987 Rozpoczęcie ostatecznego montażu 28 września 1987 Rozpoczęcie montażu części rufowej kadłuba 22 grudnia 1987 Do Palmdale docierają skrzydła od Grummana 6 lipca 1990 Zakończenie ostatecznego montażu 25 kwietnia 1991 Wytoczenie z Palmdale 7 maja 1991 Dostarczenie do Kennedy Space Center 6 kwietnia 1992 Decyzja o gotowości do lotu 7 maja 1992 Pierwszy lot (STS-49) 4 grudnia 1998 Pierwsza misja montażowa ISS – Unity (Node 1) (STS-88) 8 sierpnia 2007 Pierwszy lot po pięcioletniej przerwie (STS-118) 16 maja 2011 Ostatni lot (STS-134)

Udoskonalenia Oprócz części zamiennych starszych promów, do konstrukcji orbitera Endeavour wykorzystano wiele nowego oprzyrządowania, zaprojektowanego w celu zwiększenia jego możliwości. Większość tych instrumentów została później włączona do trzech pozostałych promów w czasie ich napraw i modyfikacji.

Modyfikacje Endeavour to między innymi: 20-metrowy spadochron hamujący, skracający długość toru hamowania o 500 metrów zaktualizowany system awioniki, który zawiera zaawansowane komputery ogólnego przeznaczenia, ulepszone jednostki pomiarów bezwładnościowych i taktyczne systemy nawigacji powietrznej, poprawione kontrolery zdarzeń i multipleksery-demultipleksery, system śledzenia gwiazd poprawione mechanizmy sterowania kołem dziobowym poprawiona wersja Zewnętrznych Jednostek Zasilania, które dostarczają energię niezbędną do działania systemów hydraulicznych promu zainstalowana zewnętrzna śluza, używana do dokowania w Międzynarodowej Stacji Kosmicznej wstępnie wyposażony jako pierwszy orbiter o przedłużonym czasie misji, lecz podczas okresu serwisowego udoskonalenia te zostały zdemontowane w celu zmniejszenia masy przy misjach na ISS instalacja systemu chłodzenia w celu schłodzenia modułu logistycznego niskiego ciśnienia (ang. Mini-Pressurized Logistcs Module – MPLM) ogólne zmniejszenie masy w celu zwiększenia możliwości transportowych rekonstrukcja skrzydeł w celu umożliwienia transportu cięższego ładunku ponad sto innych modyfikacji w czasie pierwszego okresu serwisowego

Misje Prom kosmiczny Endeavour wykonał 25 lotów. Spędził ponad 296 dni w kosmosie, pokonał dystans 4671 orbit, przeleciał 197 761 197 km. Liczba astronautów: 148, liczba misji do stacji Mir: 1 oraz 12 misji do stacji ISS.

Lp. Dzień Rok Misja Załoga Uwagi 1. 7 maja 1992 STS-49 Brandenstein, Chilton, Melnick, Akers, Hieb, Thuot, Thornton Odzyskanie i ponowne wypuszczenie satelity Intelsat VI. Pierwszytrzyosobowy spacer kosmiczny i najdłuższy spacer od czasów Apollo 17 2. 12 września 1992 STS-47 Gibson, Brown, Lee, Davis, Apt, Jemison, Mōri Misja J na Spacelab 3. 13 stycznia 1993 STS-54 Casper, McMonagle, Harbaugh, Runco, Helms Wypuszczenie TDRS-F 4. 21 czerwca 1993 STS-57 Grabe, Duffy, Low, Sherlock, Voss, Wisoff Eksperymenty na Spacelab. Odzyskanie European Retrievable Carrier 5. 2 grudnia 1993 STS-61 Covey, Bowersox, Musgrave, Hoffman, Thornton, Akers, Nicollier Pierwsza naprawa teleskopu Hubble'a 6. 9 kwietnia 1994 STS-59 Gutierrez, Chilton, Godwin, Apt, Clifford, Jones Eksperymenty na Kosmicznym Laboratorium Radarowym 7. 30 września 1994 STS-68 Baker, Wilcutt, Jones, Bursch, Wisoff, Smith Eksperymenty na Kosmicznym Laboratorium Radarowym 8. 2 marca 1995 STS-67 Oswald, Gregory, Jernigan, Lawrence, Grunsfeld, Durrance, Parise Eksperymenty Astro-2 na Spacelab 9. 7 września 1995 STS-69 Walker, Cockrell, Voss, Newman, Gernhardt Eksperymenty z Wake Shield Facility 10. 11 stycznia 1996 STS-72 Duffy, Jett, Barry, Chiao, Scott, Wakata Odzyskanie japońskiego Space Flyer Unit 11. 19 maja 1996 STS-77 Casper, Brown, Thomas, Bursch, Runco, Garheau Eksperymenty na Spacelab 12. 22 stycznia 1998 STS-89 Wilcutt, Edwards, Anderson, Dunbar, Reilly, Sharipov wejście na Mir- Thomas zejście z Mir- Wolf Połączenie ze stacją orbitalną Mir, wymiana astronautów 13. 4 grudnia 1998 STS-88 Cabana, Sturckow, Currie, Ross, Newman, Krikalev Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej 14. 11 lutego 2000 STS-99 Kregel, Gorie, Kavandi, Voss, Mōri, Thiele Eksperymenty z topografią radarową 15. 30 listopada 2000 STS-97 Jett, Bloomfield, Tanner, Noriega, Garneau Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej 16. 19 kwietnia 2001 STS-100 Rominger, Ashby, Hadfield, Parazynski, Phillips, Lonchakov, Guidoni Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej 17. 5 grudnia 2001 STS-108 Gorie, Kelly, Godwin, Tani wejście na MSK- Onufriyenko, Walz, Bursch zejście z MSK- Culbertson, Tyurin, Dezhurov Połączenie z Międzynarodową Stacją Kosmiczną, wymiana astronautów 18. 5 czerwca 2002 STS-111 Cockrell, Lockhart, Chang-Diaz, Perrin wejście na MSK- Korzun, Whitson, Treschev zejście z MSK- Onufrienko, Bursch, Walz Połączenie z Międzynarodową Stacją Kosmiczną, wymiana astronautów 19. 23 listopada 2002 STS-113 Wetherbee, Lockhart, Lopez-Alegria, Herrington wejście na MSK- Bowersox, Pettit, Budarin zejście z MSK- Korzun, Whitson, Treschev Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, wymiana astronautów 20. 8 sierpnia 2007 STS-118 Kelly, Hobaugh, Williams, Morgan, Mastracchio, Caldwell, Drew Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej 21. 11 marca 2008 STS-123 Gorie, Johnson, Linnehan, Behnken, Foreman, Doi wejście na MSK- Reisman zejście z MSK- Eyharts Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej 22. 14 listopada 2008 STS-126 Ferguson, Boe, Bowen, Kimbrough, Stefanyshyn-Piper, Pettit wejście na MSK- Magnus zejście z MSK- Chamitoff Doposażenie i naprawa elementów Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, wymiana astronautów 23. 16 lipca 2009 STS-127 Polansky, Hurley, Cassidy, Marshburn, Wolf, Payette wejście na MSK- Kopra zejście z MSK- Wakata Instalacja ostatniej części japońskiego laboratorium naukowego Kibō, wymiana baterii słonecznych, dostawa części zamiennych 24. 8 lutego 2010 STS-130 Zamka, Virts, Behnken, Hire, Patrick, Robinson Instalacja łącznika Node 3 i kopuły obserwacyjnej Cupola. 25. 16 maja 2011 STS-134 Mark Kelly, Gregory Johnson, Michael Fincke, Gregory Chamitoff, Andrew Feustel, Roberto Vittori Misja rozbudowy Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Jej celem było dostarczenie spektrometru AMS-02 i bezciśnieniowej platformy ładunkowej ELC-3 na stację kosmiczną. Ostatnia misja promu Endeavour. Początkowo planowana jako ostatni lot w programie promów kosmicznych; ostatecznie zaplanowano jeszcze jeden lot promu Atlantis w czerwcu 2011 roku.

Zobacz też

program lotów wahadłowców lista misji wahadłowców oznaczenia promów kosmicznych

Przypisy

Linki zewnętrzne Orbitery Orbiter Endeavour (OV-105)

Kategoria:System Transportu Kosmicznego