Piotrowice (, ) – część Katowic, położona w południowo-zachodniej części miasta, w dzielnicy Piotrowice-Ochojec.

Jest to jedna z najstarszych osad w granicach współczesnych Katowic, której historia sięga historycznej osady Uniczowy. Pierwsza wzmianka o wsi Piotrowice pojawiła się w dokumencie z połowy XV wieku. Piotrowice były do początków XX wieku osadą typowo rolniczą, w której działały młyny, w tym kilka na Ślepiotce. Z biegiem czasu wieś ta przekształciła się w osadę przemysłową, rosła także liczba mieszkańców, a wraz z tym rozwijała się działalność oświatowo-kulturalna. W 1907 roku uruchomiono w Piotrowicach fabrykę maszyn górniczych – późniejszy „Famur”. W kwietniu 1951 roku Piotrowice włączono do Katowic, a w czasach Polski Ludowej powstawały w dzielnicy nowe osiedla mieszkaniowe: Targowisko i Odrodzenia.

Głównymi arteriami drogowymi Piotrowic są: ulica Tadeusza Kościuszki (fragment DK81), ulica Armii Krajowej oraz ulica gen. Z. Waltera-Jankego, zaś północną częścią osady przebiega także linia kolejowa, na której znajduje się przystanek osobowy Katowice Piotrowice. W Piotrowicach działa szereg przedsiębiorstw różnego typu, a ponadto znajdują się tutaj siedziby Szkoły Policji w Katowicach oraz Akademii Górnośląskiej im. Wojciecha Korfantego w Katowicach.

Geografia mały|lewo|Rzeka Mleczna na wysokości ulicy Wojska Polskiego

Piotrowice znajdują się w południowo-zachodniej części miasta, w granicach dzielnicy Piotrowice-Ochojec. Od północy graniczą z Zadolem i Ochojcem, od wschodu z Murckami, od południa z Kostuchną, zaś od zachodu z Zarzeczem. Piotrowice pod względem regionalizacji fizycznogeograficznej Polski znajdują się w mezoregionie Wyżyna Katowicka (341.13), natomiast pod względem historycznym we wschodniej części Górnego Śląska.

Historyczna gmina Piotrowice poza samą osadą sięgała także obszarów Zadola, Ochojca i Kostuchny. W Piotrowicach wyróżniano następujące osady i osiedla: Skały, Piasek, Kempa, Zadole, Skotnica, Targowisko, Gać i Kąty, a także kolonie: Kostuchna i Ochojec. Północna granica dawnej gminy Piotrowice biegła wzdłuż Ślepiotki, od wschodu w rejonie linii kolejowej w kierunku Murcek, od południowego wschodu gmina obejmowała tereny Kostuchny, granica Piotrowic z Podlesiem od południowego wschodu biegła na potoku wypływającym do Mlecznej za dzisiejszą ulicą K. Stabika, zaś na zachodzie znajdują się Kąty, które graniczą z Zarzeczem.

Pod względem budowy geologicznej Piotrowice położone są w zapadlisku górnośląskim, które wypełnia utwory pochodzące z karbonu (głównie zlepieńce, piaskowce i łupki ilaste zawierające pokłady węgla kamiennego). Dzielnica położona jest na terenie trzech jednostek morfogenetycznych. Północna część znajduje się w Rowie Kłodnicy, stanowiącym obniżenie tektoniczne wypreparowane w utworach karbonu. Tereny Piotrowic bezpośrednio wzdłuż doliny Mlecznej zawarte są w Obniżeniu Górnej Mlecznej, zaś wschodnia część Piotrowic położona jest na Płaskowyżu Murcek, które jest zbudowane z utworów karbońskich.

Klimat Piotrowic nie wyróżnia się zbytnio od warunków panujących w całych Katowicach, a jedynie jest modyfikowany przez lokalne czynniki (topoklimat). Występuje tu klimat umiarkowany przejściowy z przewagą prądów oceanicznych nad kontynentalnymi. Tereny dzielnicy położone są w dorzeczu dwóch głównych dorzeczy Polski: Wisły i Odry, a pomiędzy nimi przebiega dział wodny I rzędu. Dorzecze Wisły obejmuje południową część dzielnicy, która odwadnia Mleczna, zaś północną część wpływająca do Kłodnicy Ślepiotka.

Współcześnie w strukturze przyrodniczej Piotrowic główną rolę odgrywa zieleń urządzona w formie nasadzeń przyulicznych, zieleni podwórek, cmentarzy, placów i skwerów. Na siedliskach zurbanizowanych rozwinęły się m.in. zbiorowiska ruderalne, zasięgiem sięgająca cały obszar dzielnicy. Południowe tereny dodatkowo porasta roślinność terenów porolnych, zaś wschodnia obejmują bory mieszane i lasy mieszane, mające charakter lasów gospodarczych. W Piotrowicach zaznacza się niedostatek ogólnodostępnych terenów zielonych do codziennego wypoczynku. Brak jest tutaj także parków o randze dzielnicowej. Jedynym pomnikiem przyrody w Piotrowicach jest grusza pospolita rosnąca przy ulicy A. Grottgera 10c.

Na wschód od Piotrowic znajduje się rezerwat przyrody „Ochojec”, powołany w 1982 roku dla ochrony roślin górskich o reliktowym zasięgu na obszarze Górnego Śląska. Obejmuje on ponad 25-hektarowy fragment rozległego kompleksu lasów w dolinie Ślepiotki.

Historia Do XIX wieku mały|lewo|Kaplica z 1922 roku przy ulicy ulicy A. Grottgera 3, wybudowana w miejscu dawnej kaplicy powstałej na mogiłach zm. żołnierzy w bitwie z 1644 roku

Najstarsze ślady osadnictwa na terenie obecnych Piotrowic pochodzą z okresu neolitu (ok. 5000 lat temu). Zostały one odkryte w latach 1925–1938 na północnych krańcach, przy granicy z Ochojcem w dolinie Ślepiotki. Była to osada kultury przedłużyckiej. Kultura ta znała ogień i garncarstwo, wykopano także narzędzia krzemienne.

Pierwsza historyczna wzmianka w dokumentach o terenach współczesnych Piotrowic datowana jest na rok 1287 i pochodzi z dokumentu wystawionego w Rybniku przez księcia raciborskiego Mieszka. Dokument ten wskazuje m.in. na las – Popowe Kąty, które znajdowały się na północ od Głębokiego Dołu i na wschód od szosy do Zarzecza. Las ten znajdował się rejonie Kątów Piotrowickich.

Same zaś Piotrowice są jedną z najstarszych osad w granicach współczesnych Katowic. Tworzyły one wraz z Podlesiem i Zarzeczem jedną wieś – Uniczowy. Wsie te z biegiem czasu się usamodzielniły, zaś początkowo były ona pisane wraz z określeniem Uniczowy. Dawna zaś nazwa Uniczowy z biegiem czasu ulegała natomiast zapomnieniu – przetrwała ona natomiast w nazwie jednej z katowickich ulic – ulica Uniczowska.

Pierwsza wzmianka o wsi komornej Piotrowice pochodzi z połowy XV wieku, w którym ówczesny książę pszczyński Janusz Raciborski zatwierdził wolnemu sołtysowi Piotrowic (Petrowicz-Uniczowa) Piotrowi Ostrzeżonemu prawo do posiadania karczmy, młyna, stawików i gruntów. Sama zaś nazwa Piotrowice przypuszczalnie pochodzi od imienia sołtysa Piotra, który stał się wolnym sołtysem i otrzymał dziedziczną funkcję sołtysa. Właścicielami wsi Piotrowice, po usamodzielnieniu się Podlesia i Zarzecza, był ród Promnitzów, a następnie kolejni właściciele ziemi pszczyńskiej – książęta Anhalt-Köthen i Hochbergowie.

W dokumencie sprzedaży dóbr pszczyńskich wystawionym przez Kazimierza II cieszyńskiego w języku czeskim we Frysztacie w dniu 21 lutego 1517 roku wieś została wymieniona jako Petrowicze Vnicziowy (bądź Petrowicze Unitzowy). W dokumentach dotyczących Piotrowic w XVI wieku człon Uniczowy nie był już przeważnie używany. Według urbarza pszczyńskiego z 1593 roku, w Piotrowicach mieszkało 10 kmieci, sołtys Maciej i 5 zagrodników. Działał wówczas również należący do sołtysa młyn. W 1629 roku w Piotrowicach działała karczma, zaś w początkach XVIII wieku funkcjonowały tutaj cztery tego typu zakłady.

mały|Piotrowice i Ochojec na mapie z 1800 roku

W dniu 28 sierpnia 1644 roku podczas wojny trzydziestoletniej doszło w rejonie Piotrowic do bitwy wojsk szwedzkich z połączonymi wojskami, zgromadzonymi w ramach układu księcia pszczyńskiego Zygfryda II Promnitza i biskupa krakowskiego Piotra Gembickiego w celu wypędzenia wojsk szwedzkich z okolicy. Wojska te zebrały się pod Tychami. Jeden z dwóch hufców pod dowództwem Żogoły ruszył w stronę Piotrowic, atakując znajdujący się we wsi szwedzki obóz sztabowy. Wojska te wyparły Szwedów w kierunku Mikołowa. Jeszcze w tym samym roku w rejonie dzisiejszej ulicy A. Grottgera 3 postawiono na mogiłach poległych żołnierzy kaplicę.

W XVII wieku obszar Piotrowic był znacznie większy niż obecnie. Z zachowanego dokumentu wystawionego 22 lipca 1649 roku w Pszczynie wynika, że Piotrowice graniczyły bezpośrednio z Mysłowicami, Załężem i Kuźnicą Bogucką. W połowie XVII wieku wieś posiadała folwark na terenie obecnego Ochojca oraz kolonię – obecne Zadole. Od XVII wieku w Piotrowicach funkcjonowały trzy młyny wodne: dwa na Ślepiotce oraz jeden w centrum wsi, na rzece Mlecznej, wówczas zwanej Dupina.

Od połowy XVIII wieku następował rozwój miejscowości w związku z uruchomieniem traktu handlowego wiodącego z Mikołowa do Mysłowic, który wykorzystywano m.in. do przewozu wielickiej soli. Piotrowice były miejscowością graniczną ziemi pszczyńskiej, zaś na granicy Piotrowic i Ochojca znajdował się punkt poboru cła drogowego. W 1795 roku w Piotrowicach na Ślepiotce działał młyn – ówczesnym właścicielem był Jan (Jonek) Gruszka.

Od XIX wieku do II wojny światowej W XIX wieku wieś liczyła już blisko 800 mieszkańców – w 1830 roku Piotrowice liczyły 751 mieszkańców. W 1819 (bądź w 1818) roku założono pierwszą szkołę, w której w latach 1847–1850 uczył Karol Miarka – pisarz i działacz narodowy. Starania o budowę nowej szkoły rozpoczęto w 1856 roku. W dniu 28 czerwca 1885 roku doszło do pożaru, w którym spłonęła szkoła oraz kilka sąsiednich domów.

W 1874 roku podczas pruskiej reformy administracji ustanowiono okręgi urzędowe, obejmujące kilka gmin i obszarów dworskich – Amtsbezirk. Powołano także okręg urzędowy Piotrowice (niem. Amtsbezirk Petrowitz), w skład którego weszły gminy wiejskie Ligota i Piotrowice i obszar dworski Piotrowice. Do gminy Piotrowice zaś poza samą wsią należała także Kostuchna, zaś do obszaru dworskiego Piotrowice należał m.in. przysiółek Ochojec.

mały|lewo|Tablica na budynku przy ulicy Armii Krajowej 104, upamiętniająca miejsce, gdzie znajdowała się szkoła, w której nauczał Karol Miarka

W 1879 roku powstała droga łącząca Mikołów z Katowicami przez Piotrowice. Piotrowicki odcinek tej drogi to obecna ulica gen. Z. Waltera-Jankego.

Na początku XX wieku Piotrowice zaczęły zmieniać swój charakter wsi rolniczej, stopniowo przekształcając się w osadę przemysłową. W 1910 roku liczyły już około 3500 mieszkańców, z których część znalazła zatrudnienie w przemyśle i górnictwie. Dało to początek zorganizowanej aktywności związkowej, politycznej i kulturalnej w gminie. Jeszcze w tym samym roku powstała w Piotrowicach filia Związku Zawodowego Polskiego, działała także komórka Polskiej Partii Socjalistycznej założona w 1908 roku. Zorganizowano oddziały Towarzystwa Czytelni Ludowych. Już od 1912 roku działało tu Towarzystwo Śpiewu „Jutrzenka” (powołane w 1911 roku), Rada Chłopska, a od 1920 roku Związek Towarzystw Polek i Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Centrum kulturalnym stał się wówczas park w Zadolu, z amfiteatrem. Z kolei część ludności niemieckiej, zwłaszcza nauczycieli i urzędników, działała w Ostmarkenverein, organizacji której programowym celem było propagowanie kultury niemieckiej.

mały|Ruiny dawnego młyna nad Ślepiotką (2008)