Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa i św. Doroty w Opatówku – rzymskokatolicki kościół parafialny znajdujący się w mieście Opatówek, w województwie wielkopolskim.
Historia kościoła Kościół ulokowano w średniowieczu poza rynkiem, takie usytuowanie oznacza, że w przeszłości świątynia była bardziej związana z castrum (zamkiem, należącym do arcybiskupów gnieźnieńskich) niż z oppidum (miastem). W tym samym miejscu powstawały kolejne kościoły. Pierwszy kościół był prawdopodobnie drewniany. Na jego miejscu ok. 1370 r. stanęła gotycka, murowana, jednonawowa świątynia ufundowana przez arcybiskupa Jarosława Bogorię Skotnickiego, która otrzymała wezwanie św. Doroty. Według niektórych źródeł (X.L.A. Historia Opatówka. "Dobry Pasterz" 1931 nr 25) kościół ten był zbudowany na planie krzyża, który stanowiły: nawa główna i dwie boczne kaplice – św. Michała i św. Anny. Od wschodu budowlę zamykała murowana apsyda, w której znajdowało się prezbiterium. Sklepienie nawy głównej było drewniane. Wejście do kościoła usytuowano po stronie zachodniej, a nad nim zbudowano niewielką wieżę.
Według innych źródełKs. Witold Kujawski – Opatówek. "Ład Boży" wyd. 1986 nr 23 kaplicę św. Anny wzniesiono z ofiar wiernych w I ćwierci XVII w. i była ona osobno konsekrowana. W 1633 r. erygowano przy niej Bractwo św. Anny.
W murze dzielącym prezbiterium od kaplicy św. Anny znajduje się niewielkie gotyckie okienko, które jest prawdopodobnie pozostałością średniowiecznej świątyni.
Na początku XVIII w. w kościele znajdowały się 4 ołtarze; ołtarz główny był poświęcony Matce Boskiej Wniebowziętej. Jedynym zachowanym do dziś ołtarzem jest prawdopodobnie ołtarz Krzyża Świętego.
Po przejęciu klucza dóbr opatóweckich przez gen. Józefa Zajączka nastąpiła przebudowa czternastowiecznego kościoła. Nowy kolator, którego wkrótce mianowano namiestnikiem Królestwa Polskiego, pragnął urządzić swoje dobra na miarę posiadanego urzędu. Projekt przebudowy kościoła zlecił znanemu architektowi Chrystianowi Piotrowi Aignerowi. Przebudowa kościoła prowadzona była w roku 1817 w stylu neogotyckim. Kierował nią budowniczy Wojciech Lange, który później zajmował się budową obiektów fabrycznych w Opatówku. W celu zdobycia środków na przebudowę świątyni gen. Józef Zajączek, między innymi, sprzedał wiatrak na Tyńcu. W trakcie przebudowy otoczono dawny kościół kolumnadą, a nad wejściem ustawiono wieżę. W podziemiach kaplicy św. Anny właściciel kazał przygotować dla siebie kryptę grobową, w której w roku 1826 został pochowany.
Pod koniec XIX w. stan kościoła był zły, ponadto świątynia stawała się zbyt mała dla potrzeb parafii. Ówczesny proboszcz – ks. Paweł Patocki rozpoczął starania o jej rozbudowę. Jego następca ks. Adam Marczewski podjął intensywne działania w celu uzyskania pozwolenia na przebudowę oraz zdobycia wsparcia parafian. W 1905 r. rozpoczęła się kolejna przebudowa świątyni, zakończona w 1912 roku. Autorem projektu sporządzonego w 1904 roku był architekt Konstanty Wojciechowski. W ramach przebudowy m.in. do dotychczasowego prezbiterium dobudowano nową fasadę. W 1910 r. zakończono najważniejsze prace. 26 czerwca 1912 r. odbyła się konsekracja kościoła z udziałem ks. biskupa Stanisława Zdzitowieckiego. Prawdopodobnie znaczny wpływ na wystrój wnętrza świątyni miał proboszcz ks. dr Adam Marczewski, prawdopodobnie on wybrał nowe wezwanie dla kościoła – Najświętsze Serce Pana Jezusa, nawiązujące do znanej bazyliki Sacré-Coeur (Świątynia Serca), wzniesionej ok. 1875 r. w Paryżu.
Architektura lewo|mały|Widok od strony dawnej fasady z wcześniejszą wieżą Kościół przebudowany w stylu neogotyckim. Obecnie nie jest orientowany - wyniku XX-wiecznej przebudowy prezbiterium zostało odwrócone na zachód. Posiada dwie strzeliste wieże od strony wschodniej, oraz trzecią w części zachodniej (pozostałą z poprzedniego kościoła). Nawiązaniem do kolumnady z poprzedniej budowli są półkolumny otaczające zewnętrzne mury. Z prawej strony prezbiterium znajduje się kaplica św. Anny, z lewej – zakrystia, nad którą mieści się salka, która służyła dawniej jako salka katechetyczna.
Wnętrze i wyposażenie Wnętrze kościoła jest obszerne, trzynawowe.
Prezbiterium Prezbiterium ozdabia polichromia powstała w październiku 1937 autorstwa Jerzego Wronowskiego, ucznia Józefa Mehoffera. Na błękitnym tle umieszczone są elementy zdobnicze przedstawiające ognie ofiarne i ornamenty geometryczne. Z prezbiterium prowadzą drzwi do kaplicy św. Anny, nad którymi umieszczony jest obraz Matki Bożej. Po przeciwnej stronie znajdują się drzwi do zakrystii, która prawdopodobnie była wcześniej kaplicą św. Michała. Nad drzwiami obok obrazu Pana Jezusa wisi "wieczna lampka", a obok w głównej nawie – obraz Św. Anny z małą Marią.
Ołtarz główny Drewniany, bogato zdobiony ołtarz w prezbiterium ma charakter neogotycki i został wykonany przez poznańskiego snycerza Nowakowskiego ok. 1912 r. Fundatorami ołtarza byli: Ferdynand Nietsche, właściciel fabryki sukna w Opatówku i jego żona Maria. Małżonkowie byli ewangelikami, a jednak wsparli budowę kościoła katolickiego w swojej miejscowości. W centralnej części ołtarza, przypominającego kształtem gotycką monstrancję, nad tabernakulum, znajduje się postać Pana Jezusa z wizerunkiem Najświętszego Serca. Nad nim umieszczona jest figura Matki Bożej. Po obu stronach Pana Jezusa znajdują się postaci patronów Polski: z lewej św. Stanisława z mieczem, z prawej św. Wojciecha z tekstem Bogurodzicy i pastorałem. W czasie uroczystości św. Doroty (6 lutego) postać Chrystusa jest zasłaniana obrazem św. Doroty, która była patronką poprzednich kościołów w Opatówku. Po obu stronach tabernakulum znajdują się płaskorzeźby: z lewej strony przedstawiająca ofiarę Melchizedeka, z prawej strony – ofiarę Abrahama.
Ołtarze boczne Kościół posiada dwa ołtarze w bocznych nawach – w prawej nawie ołtarz Matki Boskiej Częstochowskiej, po bokach którego znajdują się: obraz św. Teresy z krzyżem i bukietem kwiatów oraz obraz św. Stanisława Kostki – patrona młodzieży. W lewej bocznej nawie znajduje się rzeźba figury ukrzyżowanego Chrystusa, obok którego stoją figury dwóch mężczyzn w długich szatach: jeden z gałązką, drugi z laską. Nad figurami obraz św. Judy Tadeusza trzymającego wizerunek Chrystusa, za pomocą którego miał uzdrowić jednego z królów. W ołtarzu widoczne są liczne wota złożone świętemu w podziękowaniu za pomoc w sprawach beznadziejnych.
Nawa W głównej nawie na pierwszym filarze po lewej stronie umieszczona jest ambona z płaskorzeźbami czterech ewangelistów, są to od lewej: św. Mateusz z postacią anioła, św. Marek z postacią lwa, św. Łukasz z postacią wołu i św. Jan z wizerunkiem orła. Ambonę wieńczy baldachim, nad którym znajduje się figura Pana Jezusa jako Dobrego Pasterza. Według tradycji ambona została ufundowana także przez Ferdynanda Nietschego. Na drugim filarze znajduje się obraz św. Józefa, na trzecim – obraz św. Jana. Na ostatnim filarze zamocowano tablicę poświęconą budowniczemu kościoła ks. dr Adamowi Marczewskiemu, proboszczowi parafii Opatówek w latach 1903-31.
Naprzeciw ambony z prawej strony nawy głównej przy filarze stoi figura św. Jana Nepomucena, która wcześniej była ustawiona na wysokiej kolumnie przy ulicy św. Jana w Opatówku. Z drugiej strony filara umieszczony jest obraz Pana Jezusa "Jezu ufam Tobie". Na drugim filarze – obraz Świętej Rodziny, a na trzecim – Matka Boska Katyńska wyhaftowana przez panią Dorotę Ścigajłło.
W nawach bocznych znajdują się stacje Męki Pańskiej oraz dwa konfesjonały, z których jeden został ufundowany przez Bogdanowicza (prawdopodobnie dyrygenta orkiestry dętej fabrycznej). Przy wejściu do kościoła stoi gotycka kamienna kropielnica, pochodząca prawdopodobnie jeszcze z gotyckiego kościoła p. w. św. Doroty. Na chórze od 1929 roku znajdują się organy z pracowni warszawskiego organmistrza Antoniego Adolfa Homana, po generalnym remoncie zakończonym w 2003 r.
W 1991 r. wykonano nowy, marmurowy ołtarz i marmurową posadzkę. Jednocześnie usunięto mosiężną balustradę oddzielającą prezbiterium od nawy głównej.
Witraże W kościele znajdują się liczne witraże. W górnej części nawy głównej i nad organami wypełnione są ornamentami geometrycznymi. W nawach bocznych i na ścianie naprzeciw prezbiterium przedstawiają postaci 12 apostołów i innych świętych. Witraże zostały wykonane w pracowni S. G. Żeleńskiego w Krakowie prawdopodobnie wkrótce po zbudowaniu kościoła. W prawej nawie przy ołtarzu Matki Boskiej Częstochowskiej znajduje się witraż Świętej Rodziny ozdobiony elementami lilii. Na tej samej ścianie przedstawiono kolejno postaci apostołów: św. Piotra z kluczem, św. Tomasza z kątownicą, św. Tadeusza z krzyżem, św. Andrzeja z krzyżem w formie X, św. Bartłomieja z nożem i skórą oraz św. Szymona z piłą. W ścianie wschodniej kościoła umieszczony jest witraż z wizerunkiem św. Barbary, która trzyma w ręku kielich z hostią oraz palmę męczeństwa. Po drugiej stronie drzwi wejściowych do kościoła znajduje się wizerunek św. Doroty z mieczem i palmą męczeństwa. Oba witraże są ozdobione ramami z dekoracjami kwiatowymi. W lewej nawie przy ołtarzu Chrystusa Ukrzyżowanego znajduje się witraż z wizerunkiem św. Anny z małą Marią ozdobiony elementami lilii. W tle widoczne mury Jerozolimy. Kolejne witraże przedstawiają apostołów: św. Pawła z mieczem, św. Jakuba Młodszego ze zwojem rękopiśmiennym i laską podróżną, św. Jana z kielichem trucizny, św. Jakuba Starszego z maczugą i zwojem rękopiśmiennym, św. Mateusza z księgą Ewangelii i św. Filipa z włócznią. Pod witrażami umieszczono nazwiska fundatorów. Na witrażach ufundowanych przez ks. Adama Marczewskiego widnieją herby Junosza i Łabędź.
Tryptyk z Opatówka Tryptyk ufundowany ok. 1460 r. przedstawiający Matkę Boską z Dzieciątkiem, świętych Mateusza i Wojciecha na skrzydłach bocznych i scenę Zwiastowania Najświętszej Marii Panny na zewnętrznych stronach skrzydeł. Tryptyk ten, zwany "Tryptykiem z Opatówka" jest obecnie własnością Muzeum Narodowego w Warszawie i znajduje się na ekspozycji Sztuki Gotyckiej. W 2000 r. był prezentowany na wystawie "Madonny Tysiąclecia" w Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku.
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona parafii
Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Opatówku Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa Kategoria:Kościoły w diecezji kaliskiej Kategoria:Architektura neogotycka w województwie wielkopolskim Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Doroty Kategoria:Chrześcijaństwo w Opatówku Kategoria:Zabytkowe kościoły w powiecie kaliskim Kategoria:Obiekty sakralne w gminie Opatówek Kategoria:Obiekty budowlane w Opatówku Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w 1912 Kategoria:Historia Opatówka