Germanisches Nationalmuseum (pol. Germańskie Muzeum Narodowe) – znajdujące się w Norymberdze, największe muzeum sztuki na niemieckim obszarze językowym i jedno z czołowych muzeów świata. Jest poświęcone historii kultury i sztuki germańskiej oraz niemieckiej. Zbiory muzeum obejmują przedział czasowy od protohistorii do czasów współczesnych. W kolekcji muzeum znajduje się ponad 1 300 000 eksponatów (wliczając w to zasoby biblioteki oraz zbiory grafiki), ale tylko 25 000 jest wystawianych. Jedną z głównych atrakcji zbiorów muzeum jest imponująca kolekcja niemieckiego malarstwa renesansowego (Dürer, Cranach, Altdorfer). Na uwagę zasługują też eksponaty średniowiecznej sztuki religijnej: manuskrypty, ołtarze, witraże, rzeźby i relikwiarze.
Historia thumb|200px|Logo muzeum Germańskie Muzeum Narodowe istnieje od 1852 roku. Jego powstanie zainicjował frankoński szlachcic Hans von und zu Aufseß. Postawił on sobie za cel utworzenia uporządkowanego zbioru materiałów źródłowych do niemieckiej historii, literatury i sztuki. Nazwa „germański” odnosiła się do „germańskiego obszaru kulturowego”, czyli obszarów, w których niegdyś posługiwano się językiem niemieckim. Bodźcem do powołania tego typu placówki było nieudane zjednoczenie państw niemieckich w 1848 roku. Po zjednoczeniu Niemiec w 1871 roku Germańskie Muzeum Narodowe otrzymało oficjalną nazwę Muzeum Narodowe niemieckiej kultury i sztuki (niem. Nationalmuseum deutscher Kunst und Kultur).
Architektura thumb|left|Wnętrze byłego kościoła kartuzów thumb|Dani Karawan, Droga Praw Człowieka W 1857 roku król Bawarii ofiarował założycielowi muzeum budynek byłego klasztoru kartuzów, położony na południowym krańcu Starego Miasta w Norymberdze. XIV-wieczny zespół architektoniczny obejmował kościół i zabudowania klasztorne z krużgankami. Na początku XX wieku muzeum rozbudowano, aby pomieścić rosnące zbiory. Po ciężkich zniszczeniach w czasie wojennych muzeum odbudowano w nowoczesnej formie w latach 50. i 60. włączając do niego ocalałe resztki dawnego klasztoru kartuzów. W 1993 roku zbudowano przeszklony obiekt, tzw. Museum-Forum z holem wejściowym i monumentalnym zespołem rzeźbiarskim na wolnym powietrzu zatytułowanym „Droga Praw Człowieka” („Straße der Menschenrechte”) według projektu izraelskiego artysty Daniego Karawana. Trzydzieści kolumn tworzących zespół rzeźbiarski odpowiada trzydziestu artykułom Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka.
Zbiory Zbiory muzealne obejmują: malarstwo, rzeźbę, grafikę, rzemiosło artystyczne, meble, monety, judaica, instrumenty muzyczne, tekstylia, broń, sprzęt myśliwski, przyrządy naukowe i medyczne oraz archiwum historyczne.
Prehistoria i protohistoria Zbiory obejmują wykopaliska archeologiczne z okresu paleolitu do czasów Karola Wielkiego, od ok. 200 000 p.n.e. do 800 n.e., dając pogląd na rozwój człowieka od etapu myślistwa i zbieractwa poprzez osiadły rolniczy tryb życia aż do powstania państwowości. Na kolekcję składają się wyroby z kamienia, gliny, złota, brązu, żelaza i szkła, pochodzące z grobowców i znalezisk skarbowych.
Kolekcja archeologiczna istnieje od założenia muzeum w 1852 roku, choć dziedziny nauki: prehistoria i protohistoria wówczas jeszcze nie istniały, a epoki kamienia, brązu i żelaza musiały być dopiero opracowane. Znaleziska prehistoryczne nie były więc początkowo traktowane jako odrębny typ źródła. Ukierunkowane działania kolekcjonerskie rozpoczęto dopiero w 1881 roku. Eksponaty były przekazywane do muzeum przez osoby prywatne i stowarzyszenia. Zgromadzone wówczas zbiory dają jeszcze dziś dobry pogląd na historyczno-kulturowy rozwój Niemczech i Europy Środkowej. Ostatnią wojnę przetrwały one w zasadniczo dobrym stanie. Ich ilościowy przyrost po wojnie był niewielki, ponieważ analogiczne kolekcje zaczęły gromadzić muzea innych krajów związkowych. Zbiory muzeum w Norymberdze uporządkował w latach 1947–1968 archeolog Georg Raschke. Obecna ekspozycja pochodzi z roku 2006.
Malarstwo do końca XVIII wieku i witraże Dział ten obejmuje 600 lat historii malarstwa, od romańskich witraży do akademickiego malarstwa sztalugowego końca XVIII w. Kolekcja witraży należy do najznamienitszych na niemieckim obszarze językowym i jest zarazem jednym z pierwszych zbiorów Germańskiego Muzeum Narodowego. Główni artyści reprezentowani w tym dziale to: Albrecht Dürer, Hans Baldung, Lucas Cranach Starszy i Rembrandt.
Malarstwo niemieckie
Malarstwo holenderskie
Rzeźba do końca XVIII wieku Zbiór rzeźby jest najznamienitszy w swoim rodzaju na obszarze niemieckojęzycznym. Ok. 3000 eksponatów, w tym 250 pełnoplastycznych kopii, stanowi imponujący przegląd sztuki rzeźbiarskiej w krajach niemieckojęzycznych od średniowiecza, poprzez renesans, barok do klasycyzmu. Szczególnie znacząca jest kolekcja rzeźby barokowej z południowych Niemiec i Austrii. Do najważniejszych rzeźbiarzy okresu przejściowego między od późnym średniowieczem a renesansem w krajach niemieckojęzycznych należał Veit Stoß. Jego wirtuozowskie dzieła, bogate w subtelne szczegóły, umiejętnie oddają ruch i anatomię ciała oraz wewnętrzne napięcie.
Kultura i sztuka XIX wieku thumb|350px|Anselm Feuerbach, Bitwa Amazonek (druga wersja), 1873 Systematyczne gromadzenie zabytków XIX-wiecznej kultury i sztuki rozpoczęło się po II wojnie światowej. Znaczące nowe nabytki z lat 50. odzwierciedlają narodowo-romantyczne ideały, które legły u podstaw muzeum. W okresie powojennym postanowiono ukazać rozwój sztuki i kultury niemieckiej w kontekście europejskim oraz tendencje rozwojowe, charakterystyczne dla poszczególnych państw niemieckich, istniejących do 1871 roku. Kolekcja prezentuje cechy charakterystyczne kultury mieszczańskiej w przededniu rewolucji francuskiej ukazując przejście od społeczeństwa feudalnego do mieszczańskiego oraz kolejne etapy historii narodu niemieckiego: narodowy romantyzm, nieudana rewolucja z lat 1848/49 i powstanie królestwa w 1871 roku. Na przykładzie zgromadzonych w tym dziale eksponatów prześledzić można wszystkie istotne dla XIX wieku prądy artystyczne: klasycyzm, biedermeier, realizm, historyzm i secesję.
Ważnym aspektem XIX-wiecznej kultury jest też rozwijająca się sztuka przemysłowa, świadcząca o dynamicznym postępie technicznym i związanym z nim rozwojem klasy średniej.
Kultura i sztuka XX wieku thumb|Ernst Ludwig Kirchner, Autoportret jako piwosz, 1914 Kolekcja dzieł sztuki XX wieku została założona w latach 50. Obejmuje malarstwo, rzeźbę i wzornictwo prezentując artystyczny rozwój Niemiec w kontekście międzynarodowym (Herwarth Walden i jego „Sturm“-Galerie, osiągnięcia Bauhausu, postępowe tendencje w czasach Republiki Weimarskiej oraz, w opozycji do nich, „ludową” sztukę III Rzeszy). Do pierwszych nabytków tego działu należy między innymi obraz Autoportret jako piwosz pędzla Ernsta Ludwiga Kirchnera, arcydzieło ekspresjonizmu, który artysta namalował w momencie wybuchu I wojny światowej jako wyraz refleksji nad nacjonalistycznym zaślepieniem. Podczas gdy w 1914 roku umundurowani mężczyźni szli na wojnę, Kirchner przedstawił siebie jako barwnego arlekina stojącego na marginesie społeczeństwa, outsidera, ale jednocześnie jako osobę samodzielnie myślącą i czującą. Młodzi ekspresjoniści buntowali się przeciwko narodowemu szowinizmowi, militaryzmowi i autorytarnemu sposobowi myślenia obowiązującemu w ówczesnym społeczeństwie.
Dzieła sztuki po roku 1945 reprezentują dokonania ruchu Fluxus w Niemczech Zachodnich, ale także prace artystów z NRD.
Grafika Kolekcja grafiki liczy około 350 000 arkuszy i należy do największych w Europie. Przedstawia historię technik graficznych aż do współczesności. Zbiory podzielone są na dwie części: grafika artystyczna, obejmująca okres od XV do XX wieku oraz tzw. arkusze historyczne, przedstawiające uporządkowaną tematycznie niemiecką historię i kulturę. Szczególnym atutem kolekcji są zbiory grafiki z późnego średniowiecza, początku epoki nowożytnej oraz z wieku XIX. Kolekcję uzupełniają zbiory specjalne (plakaty, portrety, widoki topograficzne i inne).
Rękopisy Istniejąca przy muzeum biblioteka jest największą publiczną biblioteką w Niemczech, specjalizującą się w historii niemieckiej kultury i sztuki. Jej zbiory obejmują około 3380 rękopisów z okresu od wczesnego średniowiecza do początku XX wieku, ponadto około 1000 inkunabułów oraz 3000 druków z XVI wieku. Wśród wielu atrakcji tego zbioru są rzadkie starodruki, jak Złoty Kodeks z Echternach, książki poświęcone architekturze, sztuce i architekturze, w tym zwłaszcza książki produkowane ręcznie. Na uwagę zasługuje kolekcja specjalna Niemieckie wzornictwo książkowe XX wieku. (Deutsche Buchkunst des 20. Jahrhunderts).
Dział architektury i elementów budowlanych Unikalny co do stylu i charakteru zbiór tego działu dokumentuje historię budownictwa i wyposażenia wnętrz. Eksponaty są pogrupowane według gatunków: elementy konstrukcyjne, rzeźba architektoniczna i stałe elementy wyposażenia wnętrza. Na uwagę zasługuje zbiór ceramiki budowlanej (cegły, dachówki i płytki podłogowe), w tym kafle piecowe i wykonane z nich piece, a także bogata kolekcja kluczy i zamków, od średniowiecza do czasów nowożytnych.
Judaika Na zbiór judaików składa się głównie wyposażenie synagog oraz przedmioty związane z obchodami świąt żydowskich. Kolekcja podstawowa liczy około 150 eksponatów. Obecnie wystawiane są jedynie pojedyncze dzieła w różnych miejscach wystaw stałych. Część kolekcji powstała w latach 1912–1913 w wyniku inicjatywy kilku żydowskich mieszkańców Norymbergi i stanowi obecnie dokument ich samoświadomości.
Historia rzemiosła Zbiór najważniejszych przedmiotów ukazujących historię wspólnot rzemieślniczych i rzadkich narzędzi jest jednym z największych tego rodzaju. Budowana od 1860 roku kolekcja liczy obecnie około 4000 eksponatów. W przeciwieństwie do innych tego typu zbiorów, mających charakter lokalny lub regionalny, zbiory znajdujące się w Germańskim Muzeum Narodowym dają wyobrażenie o rozwoju rzemiosła na terenie niemieckojęzycznej Europy Środkowej. Na kolekcję składają się zarówno wyroby rzemieślnicze jak i narzędzia oraz wyposażenie warsztatów rzemieślniczych. Szczególnie uwzględniony jest bogaty dorobek rzemiosła Norymbergi.
Rzemiosło artystyczne do 1800 roku Na kolekcję rzemiosła artystycznego składają się wyroby jubilerskie oraz średniowieczne wyroby z brązu, majoliki, fajansu, kamionki, porcelany, szkła gospodarczego i z metali nieszlachetnych. Ponad 10 000 eksponatów z okresu od wczesnego średniowiecza aż do końca epoki przemysłowej dokumentuje historię sztuki użytkowej w życiu, zarówno religijnym, jak i świeckim. Oprócz tych eksponatów oraz jednej z największych na świecie kolekcji akwamanili zbiory rzemiosła artystycznego uzupełniają obszerne kolekcje sreber z krajów niemieckojęzycznych, wyroby z fajansu (głównie z południa Niemiec) i ze szkła artystycznego (z Norymbergi).
Meble Meble znajdujące się w zbiorach Germańskiego Muzeum Narodowego są rozproszone po całym muzeum i jego oddziałach terenowych. Zaczątkiem kolekcji były meble należące do założyciela muzeum, Hansa von und zu Aufseß. Od tamtego czasu zbiory były nieustannie rozbudowywane. Wiele eksponatów znalazło się w muzeum jako dary, inne weszły w skład kolekcji drogą planowych zakupów. Głównym punktem są niemieckie meble z epoki baroku i rokoka. Nie są one prezentowane samodzielnie, ale wchodzą w skład poszczególnych ekspozycji stałych, prezentujących sztukę wyposażenia wnętrz od średniowiecza do współczesności.
Kolekcja monet