Michaił Wasiljewicz Frunze (; ur. w Piszpeku, zm. 31 października 1925 w Moskwie) – radziecki wojskowy, działacz partyjny, teoretyk wojskowości i rewolucjonista narodowości rosyjsko-mołdawskiej, ludowy komisarz do spraw wojskowych i morskich ZSRR (1925), przewodniczący Rewolucyjnej Rady Wojskowej Republiki (1925) i członek Komitetu Centralnego Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewików) (1921–1925), wcześniej szef sztabu Armii Czerwonej (1924–1925), zastępca ludowego komisarza do spraw wojskowych i morskich (1924–1925) oraz wiceprzewodniczący Rady Komisarzy Ludowych USRR (1922–1924). Podczas wojny domowej dowódca Frontu Turkiestańskiego (1919–1920) i Południowego (1920) oraz (1920–1922), przekształconych w kierowany przez niego Ukraiński Okręg Wojskowy (1922–1924). Jego śmierć otworzyła rosnącemu w siłę Stalinowi drogę do przejęcia kontroli nad wojskiem, poprzez zastąpienie Frunzego swoim człowiekiem, Woroszyłowem.

Życiorys Syn Mołdawianina, felczera wojskowego i rosyjskiej chłopki. Po ukończeniu gimnazjum w Wiernym rozpoczął w 1904 roku studia w Petersburskim Instytucie Politechnicznym, gdzie w końcu tego samego roku wstąpił do SDPRRLudwik Bazylow, Jan Sobczak, Encyklopedia rewolucji październikowej, Wiedza Powszechna, Warszawa 1977, s. 114–115.. Brał udział w rewolucji 1905 roku. Wprowadzony w zasady podziemnej organizacji rewolucyjnej przez Fiodora Afanasjewa, uczestniczył w wielkim strajku tkaczy w Iwanowo–Wozniesieńsku trwającym od maja do lipca 1905 rokuA. Asher, The Revolution of 1905. Russia in Disarray, Stanford University Press, Stanford 1988, ISBN 978-0-8047-2327-5, s. 148-149.. Następnie walczył w antycarskim powstaniu zbrojnym w Moskwie w grudniu 1905 r. Skazany na karę śmierci (ułaskawiony) i katorgę. Po ucieczce z zesłania w 1916 prowadził działalność konspiracyjną wśród żołnierzy, był podoficerem w czasie I wojny światowej. Uczestniczył w przygotowaniu i przeprowadzeniu rewolucji październikowej. W czasie wojny domowej dowodził południową grupą armii Frontu Wschodniego Armii Czerwonej, walczącą przeciwko wojskom admirała Kołczaka.

27 października 1920 roku został mianowany dowódcą Frontu Południowego. Pod jego dowództwem Armia Rosyjska gen. Wrangla została ostatecznie wyparta z Północnej Taurydy oraz z Krymu. Był to koniec wojny domowej z białymi na froncie południowymP. Kenez: Red Advance, White Defeat. Civil War in South Russia 1919–1920. Washington DC: New Academia Publishing, 2004. , s. 304–307..

Następnie Frunze dowodził w Turkiestanie przeciwko wojskom emiratu bucharskiego, przeciwko oddziałom anarchistycznym Nestora Machny na Ukrainie.

Od marca 1924 był zastępcą komisarza ludowego (ministra) spraw wojennych i morskich Lwa Trockiego oraz szefem sztabu Armii Czerwonej, a od stycznia 1925 – komisarzem ludowym spraw wojennych i morskich, a także przewodniczącym Rady Wojskowo–Rewolucyjnej ZSRR (Реввоенсовет СССР). Kandydaturę Frunzego, który zastąpił Trockiego na stanowisku komisarza ludowego spraw wojennych popierali w Biurze Politycznym RKP(b) Grigorij Zinowjew i Lew Kamieniew, ówcześnie w sojuszu politycznym ze Stalinem, przy oporze tego ostatniego. Nominacja Frunzego oznaczała upadek Trockiego – twórcy Armii Czerwonej i głównodowodzącego w latach 1918–1925. Frunze sformułował podstawy radzieckiej doktryny wojennej oraz zakończył reformę wojska – komisarze polityczni zostali przekształceni w zastępców dowódcy bez prawa dowodzenia. Jednocześnie od 1924 roku był zastępcą członka Biura Politycznego KC Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewików) (RKP(b)).

Zmarł w trakcie operacji wrzodu żołądka, z powodu zastosowania typu narkozy, na który był uczulony. Frunze nie chciał poddać się operacji, został do niej zmuszony postanowieniem Biura Politycznego KC RKP(b). Od początku podejrzewano, że operacja mogła mieć charakter skrytobójstwa. Taką sugestię przedstawił pisarz Borys Pilniak w opowiadaniu Opowieść niezgaszonego księżyca opublikowanym już w 1926 roku, podobnie uważał ówczesny sekretarz Biura Politycznego Boris BażanowBoris Bażanow: Byłem sekretarzem Stalina, Warszawa 1985, Niezależna Oficyna Wydawnicza "NOWA", s. 84–86.. Wkrótce zaczęto o nią podejrzewać Stalina. Mimo braku istnienia bezpośredniego dowodu na umyślne spowodowanie śmierci Frunzego przez lekarzy wątpliwości budzi fakt, że zastosowana przy operacji dawka chloroformu siedmiokrotnie przekraczała zwykle stosowaną w celu wywołania narkozy. Śmierć Frunzego umożliwiła wprowadzenie przez Stalina na stanowisko głównodowodzącego swego zausznika Klimenta Woroszyłowa.

W czasach ZSRR imię Frunzego nosiło wiele miast i instytucji, m.in. obecna stolica Kirgistanu – Biszkek, Akademia Wojskowa w Moskwie i Szkoła Morska.

Po śmierci Frunzego jego żona, przekonana o nienaturalnym charakterze śmierci męża, popełniła samobójstwo. Dzieci, syn Timur (1923–1942) i córka Tatiana (1920–2024Скончалась дочь основателя Иваново-Вознесенской губернии Татьяна Фрунзе ), do roku 1931 pozostawały pod opieką babki. Wobec jej ciężkiej choroby w 1931 adoptował je i wychowywał Klimient Woroszyłow.

Galeria

Przypisy

Bibliografia Miloš Mikeln: Stalin (Tytuł oryginału słoweńskiego: Staljin, življenjska pot samodrżca); Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1990, Boris Bażanow: Byłem sekretarzem Stalina, Warszawa 1985, Niezależna Oficyna Wydawnicza "NOWA" Robert Conquest: Wielki Terror, Warszawa 1997,

Kategoria:Deputowani do Zgromadzenia Ustawodawczego Rosji 1918 Kategoria:Dowódcy Kijowskiego Okręgu Wojskowego (ZSRR) Kategoria:Czerwoni (wojna domowa w Rosji) Kategoria:Członkowie Komitetu Centralnego RKP(b) i WKP(b) Kategoria:Członkowie Biura Politycznego KC RKP(b) i WKP(b) Kategoria:Osoby uwiecznione nazwami miejscowości Kategoria:Ludzie urodzeni w Biszkeku Kategoria:Mołdawianie Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Kategoria:Osoby skazane na karę śmierci w Rosji Kategoria:Pochowani na Cmentarzu przy Murze Kremlowskim Kategoria:Postacie rewolucji październikowej Kategoria:Radzieccy ministrowie Kategoria:Rosyjscy komuniści Kategoria:Radzieccy wojskowi Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Uczestnicy rewolucji w Imperium Rosyjskim (1905–1907) Kategoria:Urodzeni w 1885 Kategoria:Zmarli w 1925