Amon Leopold Göth (ur. 11 grudnia 1908 w Wiedniu, zm. 13 września 1946 w Krakowie) – zbrodniarz nazistowski pochodzący z Austrii, SS-Hauptsturmführer nr 43 673, członek NSDAP nr 510 764, w czasie II wojny światowej m.in. komendant obozu koncentracyjnego Plaszow oraz likwidator gett żydowskich w Krakowie i Tarnowie. Po wojnie skazany na śmierć za zbrodnie ludobójstwa przez Najwyższy Trybunał Narodowy i powieszony.
Życiorys Dzieciństwo i młodość Był jedynym dzieckiem Berthy i Amona Franza Götha. Jego rodzice prowadzili wydawnictwo, które zapewniało rodzinie wysoki poziom życia. Już jako siedemnastolatek żywił entuzjazm dla idei nacjonalistycznych i należał do młodzieżowych organizacji faszystowskich, między innymi był członkiem skrajnie prawicowej austriackiej organizacji paramilitarnej HeimwehrJohannes Sachslehner: Der Henker: Leben und Taten des SS-Hauptsturmführers Amon Leopold Göth. Styria Verlag Wien 2013.. W 1930 r. wstąpił do partii nazistowskiej (NSDAP) oraz Schutzstaffel (SS).
Po dołączeniu do nazistów Göth rozpoczął pracę w dzielnicy Margareten Ortsgruppe (grupa lokalna) w Wiedniu. Wkrótce przeniósł się do Mariahilf Ortsgruppe, aby pracować w Sturmabteilung (SA). Następnie służył w SS Truppe Deimel i Sturm Libardi w Wiedniu do stycznia 1933 r., kiedy to awansował na adiutanta i Zugführera 52. SS-Standarte, jednostki wielkości pułku. Szybko awansował na SS-Scharführera (dowódcę oddziału). Gdy jego nielegalna działalność, w tym pozyskiwanie materiałów wybuchowych dla partii nazistowskiej, zwróciła na niego uwagę władz austriackich, uciekł do Niemiec. Austriacka partia nazistowska została uznana za nielegalną w Austrii 19 czerwca 1933 r., więc rozpoczęła działalność na wygnaniu w Monachium. Z tej bazy Göth przemycał radia i broń do Austrii oraz działał jako kurier SS. Został aresztowany przez władze austriackie w październiku 1933 roku, ale zwolniony z powodu braku dowodów w grudniu tego samego roku. Ponownie aresztowany po nieudanym zamachu na kanclerza Austrii Engelberta Dollfussa w lipcu 1934 roku. Uciekł z aresztu i zbiegł do ośrodka szkoleniowego SS w Dachau, tuż obok pierwszego niemieckiego obozu koncentracyjnego. Czasowo zrezygnował z działalności w SS i partii nazistowskiej do 1937 roku z powodu różnic zdań ze swoim Oberführerem Alfredem Biglerem i zamieszkał w Monachium, starając się pomóc rodzicom w rozwijaniu działalności wydawniczej. Ożenił się z polecenia rodziny, ale rozwiódł się po zaledwie kilku miesiącach.
Göth wrócił do Wiednia wkrótce po Anschlussie w 1938 roku i wznowił działalność partyjną. Poślubił Annę Geiger, kobietę, którą poznał na wyścigu motocyklowym, podczas cywilnej partyjnej ceremonii SS 23 października 1938 roku. Przed ślubem para musiała przejść szereg rygorystycznych testów fizycznych nadzorowanych przez SS, aby określić przydatność ich małżeństwa. Para miała troje dzieci: Petera, urodzonego w 1939 roku, który zmarł na błonicę w wieku siedmiu miesięcy; Wernera, urodzonego w 1940 roku; oraz córkę Ingeborg, urodzoną w 1941 roku. Para utrzymywała dom w Wiedniu przez cały okres II wojny światowej.
II wojna światowa Göth na początku wojny został przeniesiony do 1. SS-Sturmbann 11. SS-Standarte i awansowany na SS-Oberscharführera (sierżanta sztabowego) na początku 1941 roku. Od połowy 1941 do końca maja 1942 roku, pracując jako Einsatzführer i urzędnik finansowy w katowickim biurze Reichskommissar für die Festigung deutschen Volkstums – RKFDV (Komisarza Rzeszy ds. Umocnienia Narodowości Niemieckiej), zyskał reputację doświadczonego administratora w działaniach mających na celu izolację, przesiedlenie i eksterminację ludności żydowskiej. 14 lipca 1941 roku otrzymał awans na stopień SS-Untersturmführera. Otrzymał również od swojego dowódcy Dienstleistungszeugnis (Zaświadczenie o Służbie), w którym chwalono jego służbę, a także opisano go jako „skłonnego do poniesienia ofiary, przygotowanego do działania członka SS”, który „nadaje się do objęcia funkcji jednego z dowódców w SS” i „ma światowy pogląd rasowy”.
Latem 1942 roku został przeniesiony do Lublina, gdzie dołączył do sztabu SS-Brigadeführera Odilo Globocnika, dowódcy SS i policji w okręgu krakowskim, w ramach operacji Reinhard, kryptonimu nadanego utworzeniu trzech obozów zagłady w Bełżcu, Sobiborze i Treblince. Nic nie wiadomo o jego działalności w ciągu sześciu miesięcy służby w ramach operacji Reinhard, ponieważ uczestnicy zobowiązali się do zachowania tajemnicy. Jednak, według protokołów z jego późniejszego procesu, Göth był odpowiedzialny za łapanki i transport ofiar do tych obozów w celu ich zamordowania.
11 lutego 1943 powierzono mu budowę i organizację obozu dla Żydów krakowskich i małopolskich w Płaszowie, którego następnie został komendantem. Obóz w Płaszowie został wybudowany na żydowskich cmentarzach. Na zniszczonych grobach postawiono baraki, a ulice wybrukowano kamiennymi macewami. Początkowo był to obóz pracy (do jesieni 1943). Później zarządcy z SS postanowili zmienić ostatni istniejący obóz pracy przymusowej w obóz koncentracyjny. Obóz rozrastał się, a więźniowie nie przychodzili już jedynie z krakowskiego getta. Ostatecznie teren obozu miał 80 hektarów i okresowo znajdowało się w nim 20 tysięcy więźniów. Około 180 baraków otaczał płot z drutu kolczastego. Obóz w Płaszowie stanowił punkt tranzytowy przede wszystkim dla Żydów krakowskich i małopolskich do dalszej deportacji, której celem było zwykle Auschwitz-Birkenau. Ogółem przez obóz przeszło 35 tysięcy osób, a liczbę jego ofiar śmiertelnych szacuje się na 6 tysięcy.
Göth mieszkał w willi na terenie obozu. Miał kilka koni i samochodów. Lubił przejażdżki po obozie na swoim siwku, a swoim BMW jeździł z ogromną prędkością. Swoje dwa psy – doga i mieszańca z owczarkiem niemieckim o imionach Rolf i Ralf – szkolił tak, by na komendę rzucały się na ludzi. Göth nie tylko administrował obozem, sam również mordował więźniów w sposób okrutny, wykorzystując każdą sytuację do zabicia człowieka. Według zachowanych relacji, np. zastrzelił wygłodzoną więźniarkę, gdy zauważył, że wybiera ziemniaki z paszy dla świń. Znane są przypadki, gdy Göth kazał rozstrzeliwać całe grupy robocze tylko za to, że znajdowano przy nich pożywienie spoza obozu. Göth często osobiście dokonywał egzekucji niezdolnych do pracy, a liczba własnoręcznie zamordowanych przez niego ludzi mogła sięgnąć nawet 500. W kulturze popularnej, głównie za sprawą filmu Lista Schindlera, utrwalił się obraz Amona Götha strzelającego z karabinu snajperskiego z balkonu zajmowanej przez siebie willi do przypadkowych osób. Obecnie jednak podważa się prawdziwość tych opowieści, ponieważ willa Götha znajdowała się zbyt daleko od terenu obozu, aby mógł on stamtąd skutecznie oddawać strzały do więźniów.
13 marca 1943 Göth przystąpił do ostatecznej likwidacji getta w Krakowie. Akcją tą kierował w imieniu Wilhelma Haasego. Żydzi mieszkający w getcie byli podzieleni na dwie grupy: w getcie A mieszkali ci, którzy mieli przeżyć. Zostali ocenieni jako „zdolni do pracy” i mieli być przewiezieni do obozu w Płaszowie. W getcie B, oddzielonym od części A drutem kolczastym, żyli ludzie starzy, chorzy i dzieci – ci, którzy mieli zostać uśmierceni. W szpitalach od razu zabijano pacjentów. W ciągu dwóch dni (13 i 14 marca) tysiąc osób zostało zamordowanych, a około czterech tysięcy deportowanych, z których większość trafiła do Auschwitz. Tych, którzy przeżyli, Göth kazał przywieźć do obozu płaszowskiego. Liczba ofiar śmiertelnych tej akcji obliczana jest na około 2 tysiące, natomiast 10 tysięcy ludzi zdolnych do pracy umieszczono w Płaszowie. Göth wykazywał się szczególnym okrucieństwem, mordując zwłaszcza matki z dziećmi i starców. We wrześniu tegoż roku Niemcy postanowili zamknąć także getto w Tarnowie. Również tą akcją w sposób bezwzględny kierował Göth. Większość ocalałych mieszkańców getta wysłano do Auschwitz, gdzie zamordowano ich w komorach gazowych. Göth zlikwidował również obóz w Szebniach.
W połowie 1944 obóz w Płaszowie miał zostać zlikwidowany. Latem 1944 specjalne jednostki SS prowadziły w obozie płaszowskim tak zwaną Enterdungsaktion (usuwano ślady, masowe groby z ciałami ofiar likwidacji getta oraz innych zamordowanych otwarto, a wszystkie zwłoki spalono).
Aresztowania, proces i śmierć thumb|Amon Göth podczas procesu thumb|Obwieszczenie o wykonaniu wyroku thumb|Amon Göth tuż przed egzekucją W trakcie pełnienia służby zgromadził wielki majątek, zrabowany ofiarom. Skala jego rabunków była tak wielka, że pomimo nieformalnego przyzwolenia na bogacenie się kosztem ofiar obozów, Göth został za to aresztowany przez władze niemieckie w roku 1944. Został osadzony między innymi w więzieniu Stadelheim w Monachium, ale szybko go stamtąd wypuszczono. Udało mu się uniknąć procesu i trafił do szpitala w Bad Tölz (cierpiał na cukrzycę, miał problemy z wątrobą i nerkami).
30 kwietnia 1945 armia amerykańska wkroczyła do Monachium. 4 maja został aresztowany w Bad Tölz. Podał fałszywe nazwisko licząc, że nikt go nie rozpozna jako komendanta obozu. Amerykańscy śledczy po zeznaniach czterech byłych więźniów z Płaszowa odkryli, kim Göth był naprawdę. 30 lipca 1946 przewieziono go do Krakowa, razem z Rudolfem Hößem, byłym komendantem obozu koncentracyjnego Auschwitz.
Najwyższy Trybunał Narodowy po przeprowadzeniu przewodu sądowego w dniach 27 sierpnia – 5 września 1946, który wykazał ogrom zbrodni popełnionych przez oskarżonego, skazał Götha na śmierć przez powieszenie. Proces odbywał się w sali Sądu Okręgowego w Krakowie. W czasie procesu Göth zaprzeczał wszystkiemu do samego końca. Napisał nawet prośbę o ułaskawienie, w której prosił o to, by kara śmierci została zamieniona na karę więzienia. Wniosek został odrzucony. Wyrok wykonano 13 września 1946 w więzieniu przy ul. Montelupich w Krakowie.
Rodzina Amon Göth był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Olga Janauschek, z którą ożenił się w styczniu 1934 r. To aranżowane przez rodziców małżeństwo rozpadło się w lipcu 1936 roku. Drugą jego żoną była mieszkanka Innsbrucku – Anna Geiger, ślub odbył się 23 października 1938 roku według pogańskiego rytuału SS. Anna Göth wkrótce urodziła syna, ale zmarł on po kilku miesiącach. Owocem tego małżeństwa było jeszcze dwoje dzieci: Ingeborg (1941) i Werner (1943). Podczas pobytu w Krakowie, w 1942 lub na początku 1943 Göth poznał sekretarkę Oskara Schindlera – , kosmetyczkę i początkującą aktorkę z Wrocławia (inne źródła podają, że z Gliwic), z którą związał się nieformalnie do końca swojego pobytu w tym mieście. Ta po jego egzekucji w 1946 r. przyjęła nazwisko Göth. Kiedy Anna dowiedziała się o romansie męża z Ruth Irene Kalder, wiosną 1945 (po zatrzymaniu Amona Götha przez armię amerykańską) rozwiodła się z nim.
Z nieformalnego związku z Ruth Irene 7 listopada 1945 w miejscowości Bad Tölz, na świat przyszła córka Monika Göth (obecnie Hertwig). 29 czerwca 1970 Monika urodziła, również z nieformalnego związku z nigeryjskim studentem, córkę Jennifer Göth (obecnie Teege), którą cztery tygodnie po urodzeniu oddała do katolickiego domu dziecka. Gdy dziewczynka skończyła 3 lata, trafiła do rodziny zastępczej, a w wieku 7 lat została adoptowana przez niemiecką rodzinę mieszkającą w okolicach Monachium.