Jan Arnsztajn

Jan Arnsztajn, ps. „Jan Ćwiek”, „Jerzmanowski” (ur. 5 czerwca 1897 w Lublinie, zm. 31 stycznia 1934 w Warszawie) – polski lekarz, legionista, porucznik rezerwy piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, społeczny i sportowy, poeta-satyryk.

Życiorys thumb|Grób Jana Arnsztajna oraz jego żony Janiny, córki Janiny, a także zięcia Walentego Titkowa na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie Syn Marka – lekarza oraz poetki Franciszki z Meyersonów. W latach szkolnych działał w harcerstwie oraz w Organizacji Młodzieży Narodowej. Od jesieni 1914 działał w Polskiej Organizacji Wojskowej. W 1915 ukończył Szkołę Lubelską i zdał egzamin dojrzałości. W lipcu 1915 przedostał się z fałszywym paszportem wystawionym na nazwisko Jan Ćwiek (później używał tego nazwiska w czasie służby w WP) do Legionów Polskich, w których formalnie służył od 30 lipca. Był żołnierzem 1. kompanii VI baonu 1 pułku piechoty I Brygady, a następnie przydzielono go do 7 pułku piechoty. Od 20 sierpnia 1915 uczestniczył w kampanii wołyńskiej, podczas której zachorował na dyzenterię (czerwonkę). Po kilkutygodniowym pobycie w szpitalu 25 listopada 1915 został zwolniony z Legionów i wrócił do LublinaMarek Gałęzowski, Arnsztajn Jan, [w:] Na wzór Berka Joselewicza. Sylwetki żołnierzy i oficerów pochodzenia żydowskiego w Legionach Polskich, z przedmową Richarda Pipesa, Warszawa 2010, wyd. IPN, s. 146.. Od 1 sierpnia do 4 października 1916 był w Lublinie komendantem miasta pod pseudonimem „Jerzmanowski”, a w roku 1917 – zastępcą komendanta Okręgu VIII POW. Następnie pełnił funkcję adiutanta Komendy Naczelnej w Warszawie. Ponadto w tym czasie studiował medycynę na Uniwersytecie Warszawskim.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, w listopadzie 1918 został przyjęty do Wojska Polskiego i mianowany podporucznikiem. Do końca 1919 służył w referacie personalnym DOG Lublin, a później kierował Wydziałem II Oświaty Żołnierskiej Sekcji VI Propagandy Oddziału II Naczelnego Dowództwa WP. Od 26 lipca 1920 był dowódcą kompanii w 201. pp Armii Ochotniczej. Będąc uczestnikiem wojny polsko-bolszewickiej, 3 sierpnia 1920 odznaczył się męstwem w bitwie pod Ostrowią Mazowiecką, w czasie której został ranny w głowę i rękę. Mimo trwającego leczenia od 20 września 1920 pełnił funkcję adiutanta Dywizji OchotniczejIbidem, s. 147.. 8 stycznia 1921 przeniesiono go rezerwy. Zweryfikowany został jako porucznik rezerwy piechoty ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919.

Po zakończeniu I wojny światowej dokończył rozpoczęte studia na Uniwersytecie Warszawskim i uzyskał dyplom doktora medycyny. Następnie podróżował po Europie, wzbogacając swoje wykształcenie, a po powrocie m.in. z Francji, Austrii i Szwajcarii, w 1923 otworzył w Lublinie prywatny gabinet lekarski.

W okresie międzywojennym z powodzeniem uczestniczył jako zawodnik w lokalnych turniejach tenisowych, a także był działaczem społecznym i sportowym. W 1925 uzyskał pierwsze miejsce w grze pojedynczej oraz drugie w grze podwójnej w turniej tenisowym WKS Unii, który odbył się w Lublinie przy ul. Lipowej. Ponadto przez kilka lat z rzędu dzierżąc tytuł mistrza tenisowego Lublina, m.in. w 1928 i przyczynił się w wielkim stopniu do rozwoju tenisa na ziemi lubelskiej. 30 stycznia 1927 uczestniczył w dorocznym walnym zgromadzeniu Lubelskiego Związku Okręgowego Piłki Nożnej, w którym brali udział delegaci 12 klubów: z Lublina, Równego, Kowla, Chełma i Lubartowa, w czasie którego został wybrany na członka zarządu ZOPN, obok m.in. Zygmunta Martyniaka. Oprócz tego w Lublinie pełnił funkcję prezesa zarządu Związku Legionistów Polskich oraz Związku Peowiaków, a także był działaczem Związku Strzeleckiego.

Pasjonowała go również literatura, m.in. był inicjatorem powstanie niezależnej szopki politycznej w Lublinie oraz był twórcą tekstów satyrycznych.

Od 1932 chorował na gruźlicę i leczył się w ośrodkach w Zakopanem oraz w Otwocku. 31 stycznia 1934 zmarł w Warszawie „wśród kolegów-przyjaciół” w klinice wewnętrznej Uniwersytetu Warszawskiego prof. Orłowskiego. Został pochowany (zgodnie ze swoim życzeniem) w mundurze oficera Armii Polskiej, a pogrzeb miał charakter uroczysty. Spoczywa na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera 20C-2-1).

Życie prywatne Miał siostrę Stefanię (ok. 1890–1942), która była żoną poety Jana Mieczysławskiego (1884–1927). Jego babcią była Malwina Meyerson – polska pisarka żydowskiego pochodzenia, a brat jego matki, Émile Meyerson, był wybitnym filozofem. Był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była studentka medycyny Janina z domu Kon (1898–1924), z którą miał córkę Janinę (1923–2010), późniejszą żonę Walentego Titkowa, wieloletnią redaktorkę Polskiego Radia, a drugą aktorka Teatru Miejskiego Janina Pińska z Makarczyków (1904-1934), tragicznie zmarła kilka miesięcy po jego pogrzebie.

Ordery i odznaczenia Krzyż Niepodległości z Mieczami – 7 lipca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Krzyż Walecznych dwukrotnie Krzyż Legionowy Odznaka „za wierną służbę” Odznaka pamiątkowa Polskiej Organizacji Wojskowej Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Wstęga za rany

Upamiętnienie W 1934 – pragnąc w sposób trwały uczcić jego pamięć – grono przyjaciół (m.in. Czesław Martyniak i Zygmunt Martyniak) podjęło inicjatywę ufundowania pucharu im. dr. Jana Arnsztajna, jako nagrody przechodniej dla najlepszego tenisisty lubelskiego. Zawody jego imienia odbyły się m.in. w 1935, 1936 oraz 1937.

Przypisy

Bibliografia

Marek Gałęzowski, Arnsztajn Jan, [w:] Na wzór Berka Joselewicza. Sylwetki żołnierzy i oficerów pochodzenia żydowskiego w Legionach Polskich, z przedmową Richarda Pipesa, Warszawa 2010, wyd. IPN, s. 146–148. Marek Gałęzowski, Żydzi walczący o Polskę. Zapomniani obrońcy Rzeczypospolitej, wyd. Znak Horyzont, Kraków 2021. Słownik Biograficzny Miasta Lublina, pod redakcją Tadeusza Radzika, Adama A. Witusika i Jana Ziółka, Tom drugi, Wydawnictwo UMCS, Lublin 1996, s. 16

Kategoria:Absolwenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1919–1939) Kategoria:Członkowie terytorialnych władz organizacyjnych Związku Legionistów Polskich Kategoria:Członkowie Związku Peowiaków Kategoria:Ludzie urodzeni w Lublinie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (dwukrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką pamiątkową Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Za wierną służbę” Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polscy lekarze Kategoria:Polscy Żydzi – żołnierze II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1897 Kategoria:Zmarli w 1934 Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich