mały|prawo|240px|Samson i Dalila autorstwa Jacoba Mathama z 1613, 38 × 44 cm, Rockox House, Antwerpia Samson i Dalila () – obraz flamandzkiego malarza okresu baroku Antoona van Dycka, znajdujący się w londyńskiej Dulwich Picture Gallery (nr inw. DPG127).

Geneza obrazu Temat obrazu został zaczerpnięty ze Starego Testamentu z Księgi Sędziów. Ilustruje finał historii filistynki Dalili i zakochanego w niej mocarza Samsona. Dalila była wysłanniczką Filistynów. Miała dowiedzieć się, gdzie tkwi przyczyna niezwyciężonej siły Samsona i wydać go jego wrogom. Po trzykrotnej próbie wyciągnięcia tajemnicy od zakochanego Samsona, w końcu Dalili udaje się odkryć tajemnicy siły mężczyzny:

Opis obrazu Artysta przedstawia chwilę, gdy uśpionego Samsona dopada jeden z Filistynów i przygotowuje się do obcięcia mu włosów. Mocarz spoczywa na kolanach Dalili, która gestem lewej ręki nakazuje zachowanie ciszy, a drugą wskazuje na włosy mocarza. Scena rozgrywa się w otwartej loggi. Napięcie budują obecne wokół postacie: z prawej strony dwie służące, gdzie u starszej rysuje się podniecenie i ciekawość następstw wydarzeń, a u młodszej przerażenie. Z lewej strony widać przyczajonych żołnierzy filistyńskich nad którymi kłębią się ciemne chmury. Nad postacią śpiącego Samsona góruje postać balwierza trzymającego w ręce ledwie widoczny nóż. Według niektórych przekładów Biblii aktu ścięcia włosów dokonała sama Dalila.

Inspiracje Antoon van Dyck namalował kilka obrazów, których tematyka została zaczerpnięta ze Starego Testamentu, m.in. dwie wersje o Samsonie i Dalili oraz płótno Zuzanna i starcyZuzanna i starcy (1621-1622), olej na płótnie, 194 × 144 cm, Stara Pinakoteka, Monachium.. Pierwsza wersja o Samsonie nosi wyraźne wpływy dwóch wielkich malarzy: Rubensa i Tycjana. Choć układ postaci jest bardzo zbliżony do dzieła Samson i Dalila Rubensa to bezpośrednią inspiracją jest grafika Jacoba Mathama z 1613 roku. W postaci kobiety można znaleźć echa tradycji weneckiego malarstwa, głównie aktów prostytutek. Dalila ma na sobie tradycyjny makijaż paryskiej prostytutki: kredowo-białą karnację i mocno różowe policzki.

Technika Van Dyck poprzez zygzakowatą kompozycję postaci uzyskuje głębię obrazu. Śledząc narrację od postaci balwierza poprzez Dalilę i dwie służące dochodzimy do dzbana widocznego w przestrzeni pomiędzy postaciami, a następnie do rycerza skąpanego w cieniu i jego kompanów. Artysta wykorzystał również grę kolorów i oświetlenia. Prawa strona skąpana jest w jasnym świetle z punktem kulminacyjnym skupiającym się na postaci Filistynki. Lewa strona pogrążona jest w cieniu z refleksami zbroi żołnierza.

W latach 1628–1630 van Dyck ponownie podjął temat starotestamentowych bohaterów i namalował obraz o tym samym tytule: Samsona i Dalili.

Przypisy

Bibliografia Patrick De Rynck: Jak czytać opowieści biblijne i mitologiczne w sztuce. Wyd. Universitas, Kraków 2008, .

Linki zewnętrzne Analiza dzieła z katalogu wystawy w Dulwich Picture Gallery

Kategoria:Obrazy w Dulwich Picture Gallery Kategoria:Obrazy Antoona van Dycka Kategoria:Samson na obrazach