thumb|Budynek we Frankfurcie nad Menem, w którym odbywał się proces Drugi proces oświęcimski – postępowanie karne wobec członków załogi niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, które toczyło się od 20 grudnia 1963 do 10 sierpnia 1965 przed zachodnioniemieckim sądem we Frankfurcie nad Menem. Kluczową rolę w przygotowaniu procesu odegrał prokurator generalny Hesji Fritz Bauer. Sędzią prowadzącym proces był Hans Hofmeyer.
Wcześniejsze procesy członków personelu Auschwitz-Birkenau miały miejsce między innymi w Polsce przed Najwyższym Trybunałem Narodowym i objęły w pierwszym procesie oświęcimskim byłych komendantów Rudolfa Hößa i Arthura Liebehenschela oraz niższej rangi esesmanów. Tym razem na ławie oskarżonych miał zasiąść ostatni komendant obozu Richard Baer (zmarł on jednak przed rozpoczęciem procesu) w towarzystwie innych członków załogi. Wśród oskarżonych znalazł się także jeden więzień funkcyjny.
Wśród oskarżonych szczególnym sadyzmem wyróżnili się w czasie pełnienia służby w obozie oświęcimskim: Wilhelm Boger (jeden z zastępców Maxa Grabnera, szefa obozowego Gestapo, specjalizujący się w wyrafinowanych torturach i wykonawca licznych egzekucji), Josef Klehr (sanitariusz SS i morderca tysięcy ludzi przez zastrzyk fenolu, zajmował się także selekcją więźniów do komór gazowych), Oswald Kaduk (Rapportführer o pseudonimie „diabeł”, który dopuścił się tak ogromnej liczby zbrodni, iż sąd zastanawiał się, czy nie jest on chory psychicznie), Stefan Baretzki (Blockführer, w akcie oskarżenia stwierdzono między innymi że zdarzyło się mu zamordować kijem matkę nowo narodzonego dziecka, a samo niemowlę kopnąć niczym piłkę futbolową) czy Franz Johann Hofmann (jeden z członków kierownictwa obozu, który swoim okrutnym zachowaniem dawał przykład podwładnym). Oprócz tego na ławie oskarżonych znaleźli się adiutanci komendanta obozu, lekarze i sanitariusze SS, a także członkowie Politische Abteilung (oddziału politycznego, czyli obozowego Gestapo). Kilku zbrodniarzy zostało, z różnych (nie zawsze zrozumiałych względów) wyłączonych z procesu. Należeli do nich: lekarz SS (dokonywał licznych selekcji i zwalczał epidemie kierując chorych do gazu), sanitariusz SS (morderca dzieci, również stosujący zastrzyk fenolu, zmarł po długiej chorobie w 1967) oraz Max Lustig (szef Gestapo miasta Oświęcim, przewodniczył posiedzeniom sądu na terenie obozu, które zawsze kończyły się wyrokiem śmierci i nie miały nic wspólnego z nawet elementarnym poczuciem sprawiedliwości). Oskarżony Heinrich Bischoff zmarł w trakcie procesu 26 października 1964.
Mimo licznych dowodów zbrodni i przeprowadzenia oględzin samego obozu Auschwitz-Birkenau wyroki jakie zapadły były dość łagodne. Sąd w kontrowersyjny sposób interpretował wszelkie zasady postępowania karnego na korzyść oskarżonych. Trzeba jednak przyznać, że i tak kary, w stosunku do innych skandalicznych procesów zbrodniarzy nazistowskich odbywających się w RFN, były dość surowe. Najbardziej wyrok skrytykowali byli więźniowie obozu, stwierdzając, że nie był on adekwatny do popełnionych w Auschwitz-Birkenau zbrodni. Jeszcze większe wzburzenie wywołało postępowanie zachodnioniemieckiego wymiaru sprawiedliwości, który zwolnił z więzienia niektórych z oskarżonych mimo odbycia przez nich znikomego wręcz wymiaru kary.
Wyrok zachodnioniemieckiego sądu we Frankfurcie nad Menem w drugim procesie oświęcimskim OskarżonyStopieńFunkcjaWyrokWilhelm BogerSS-OberscharführerGestapo obozowedożywotnie pozbawienie wolności + 15 lat pozbawienia wolnościJosef KlehrSS-Oberscharführersanitariusz SSdożywotnie pozbawienie wolności + 15 lat pozbawienia wolnościStefan BaretzkiSS-RottenführerBlockführerdożywotnie pozbawienie wolności + 8 lat pozbawienia wolnościFranz Johann HofmannSS-HauptsturmführerSchutzhaftlagerführerdożywotnie pozbawienie wolnościOswald KadukSS-OberscharführerRapportführerdożywotnie pozbawienie wolnościEmil Bednarekwięzień funkcyjnykapodożywotnie pozbawienie wolnościRobert MulkaSS-Hauptsturmführeradiutant komendanta obozu14 lat pozbawienia wolnościHans StarkSS-UntersturmführerGestapo obozowe10 lat pozbawienia wolnościVictor CapesiusSS-Sturmbannführeraptekarz obozowy9 lat pozbawienia wolnościWilly FrankSS-Hauptsturmführerdentysta obozowy7 lat pozbawienia wolnościKarl HöckerSS-Obersturmführeradiutant komendanta obozu7 lat pozbawienia wolnościBruno SchlageSS-Unterscharführerstrażnik6 lat pozbawienia wolnościKlaus DylewskiSS-OberscharführerGestapo obozowe5 lat pozbawienia wolnościHerbert ScherpeSS-Oberscharführersanitariusz SS4,5 roku pozbawienia wolnościPery BroadSS-RottenführerGestapo obozowe4 lata pozbawienia wolnościEmil HantlSS-Unterscharführersanitariusz SS3,5 roku pozbawienia wolnościFranz LucasSS-Obersturmführerlekarz obozowy3 lata i 3 miesiące pozbawienia wolnościArtur BreitwieserSS-Unterscharführerurzędnik administracji obozowejuniewinnionyWilli SchatzSS-Untersturmführerdentysta obozowyuniewinnionySS-UnterscharführerGestapo obozoweuniewinniony
Obecność w kulturze Przebieg procesu w konwencji beletrystycznej został ukazany w powieści pt. W niemieckim domu (tytuł oryginału: Deutsches Haus), wydanej w Polsce w 2019 nakładem Wydawnictwa Literackiego.
Przypisy
Bibliografia
Kazimierz Kąkol: Sąd nierychliwy. Książka i Wiedza, 1966. Hermann Langbein, Auschwitz przed sądem. Proces we Frankfurcie nad Menem 1963–1965. Dokumentacja, Instytut Pamięci Narodowej 2011
Linki zewnętrzne
Oświęcimski, Drugi proces Kategoria:Auschwitz-Birkenau Kategoria:Historia Frankfurtu nad Menem Kategoria:1963 w Niemczech Kategoria:1964 w Niemczech Kategoria:1965 w Niemczech